• بازدید : 44 views
  • بدون نظر
این فایل در ۵۳صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

۱ ـ هدف
 هدف از تدوين اين استاندارد تعيين روشهاي اندازه‏گيري اوره و ازت آمونياكي در خوراك دام و طيور مي‏باشد .
  2 ـ دامنه كاربرد
 اين استاندارد جهت اندازه‏گيري اوره و ازت آمونياكي در خوراك دام و طيور كاربرد دارد 
۳ ـ نمونه‏برداري
 طبق استانداردهاي روش نمونه‏برداري در مواد غذائي عمل شود .
  4 ـ روش كار
 4-1- اندازه‏گيري اوره به طريق اسپكتروفتومتري
-۱-۲-۱- محلول پارادي متيل آمينوبنزالدئيد ۱
 16 گرم پارادي متيل آمينو بنزالدئيد را در يك ليتر الكل و ۱۰۰ ميلي‏ليتر اسيد كلريدريك حل نمائيد . اين محلول براي يك ماده پايدار مي‏ماند .
 4-1-2-2- اسيد استيك
 4-1-2-3- محلول استات روي : ۲۲ گرم استات روي ۲H2O 2(,OAC)Zn را در آب حل كرده و ۳ ميلي‏ليتر اسيد استيك بآن اضافه نمائيد سپس آن را تا حجم ۱۰۰ ميلي‏ليتر رقيق نمائيد .
 4-1-2-4- محلول فروسيانور پتاسيم : ۱۰/۶ گرم فروسيانور پتاسيم ۶  3H2O(,CN) K2Fe را در آب حل كرده و به حجم ۱۰۰ ميلي‏ليتر برسانيد .
 4-1-2-5- زغال اكتيو ـ (۶۰ – G)
 4-1-2-6- محلول بافر فسفات با ۷ = PH
 4-1-2-7- محلولهاي استاندارد اوره :
 الف : محلول استاندارد اوليه با غلظت ۵ml/mg
 5 گرم اوره را با دقت يك ميلي‏گرم در آب حل كرده و سپس آن را تا حجم يك ليتر برسانيد .
 ب : محلولهاي استاندارد مورد استفاده با غلظتهاي ۰/۲ , ۰/۴ , ۰/۶ , ۰/۸ , ۱ , ۱/۲ , ۱/۴ , ۱/۶ , ۱/۸ و ۲ ميلي‏گرم اوره در ۵ ميلي‏ليتر : به ترتيب 
 4-1-3- رسم منحني استاندارد اوره :
 از هر يك از محلولهاي استاندارد اوره ( طبق بند ب ) ۵ ميلي‏ليتر برداشته و در لوله‏هاي ۲۵ ميلي‏ليتري ريخته و به هر كدام ۵ ميلي‏ليتر محلول DMAB اضافه نمائيد و يك محلول شاهد نيز حاوي ۵ ميلي‏ليتر محلول بافر ۷ باضافه ۵ ميلي‏ليتر محلول DMAB تهيه نمائيد . لوله‏ها را كاملا تكان داده و بگذاريد ۱۰ دقيقه در بن ماري ۲۵ درجه سلسيوس بماند 
. سپس جذب هر يك از محلول‏ها را در طول موج ۴۲۰nm با استفاده از سلهاي يك سانتيمتري در مقابل شاهد ( با جذب صفر ) بخوانيد . آنگاه ميزان جذب محلولها را در مقابل غلظت‏ها رسم نمائيد . منحني بدست آمده بايستي به  صورت خط راست باشد در غير اين صورت آزمايش بايستي تكرار شده و محلول DMAB نيز تازه تهيه گردد .
 4-1-4- روش اندازه‏گيري نمونه :
 يك گرم از نمونه آسياب شده را وزن نموده و در يك بالن ژوژه ۵۰۰ ميلي‏ليتري ريخته و بآن يك گرم زغال اكتيو و حدود ۲۵۰ ميلي‏ليتر آب , ۵ ميلي‏ليتر محلول استات روي و ۵ ميلي‏ليتر محلول فروسيانور پتاسيم اضافه نمائيد 
  • بازدید : 52 views
  • بدون نظر
این فایل در ۱۲صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

كاربرد مداوم ازت كافي به منظور گلدهي نرمال به نظر مي رسد كه مهمتر از استفاده از كودي با ازت پايين و فسفر بالا مي باشد . در يك‌ آزمايش جداگانه با استفاده از همان نوع اركيد هيبريد ، انجام كوددهي به طور كامل در اول سپتامبر بيست و نهم سپتامبر و ۲۷ (اكتبر يا زمانيكه ساقه هاي گلدهنده در حال ظهور هستند (يكم اكتبر) تعداد گل را كاهش داد . (  در مقابل  )
طول عمر يا دوام گل تا ۱۲ روز كاهش يافت زمانيكه كوددهي در اول سپتامبر انجام شد اندازه گل در هيچ تيمار آزمايشي تحت تاثير قرار نگرفت . 
قطع كوددهي قبل از اواخر نوامبر تعداد گل را كاهش داد . 
با خودداري كوددهي براي دوره هاي بيشتر برگهاي قرمز ، از دست دادن برگهاي پائين‌تر و توليد محدود برگهاي جديد اتفاق مي افتد . 
اركيدها محصول ويژه اي هستند كه غالباً توسط افراد با تجربه توليد مي شوند . در گذشته بازار براي اركيدهاي گلداني در ابتدا به كارهاي ذوقي و خريد توسط مردم با درآمد بالا كه استطاعت مالي داشتند محدود مي شد . در سالهاي اخير استفاده از اركيدها به ويژه phalaenospsis هاي هيبريد به عنوان گياهان گلداني به صورت برجسته اي افزايش پيدا كرده است با يك افزايش ۵۰% در قيمت از ۴۷ ميليون دلار در سال ۱۹۹۶ به ۷۰ ميليون دلار در سال ۱۹۹۷ (وزارت كشاورزي امريكا) . و همچنين يك افزايش معني دار در توليد اركيد هاي گلده گلداني در سالهاي آينده مورد انتظار است (Cosgrove , 1997).
گلهاي اركيدهاي phalaenopsis بي نهايت با دوام هستند ، و در گل به مدت ۴ ماه يا بيشتر باقي مي مانند (Wang 1997) همين عوامل از آنها گياهان گلداني ايده‌آلي ساخته است . بدين ترتيب قيمت اين گلدانها به طور پيوسته كاهش پيداكرد . افراد بيشتري شروع به خريداري اركيدهاي گلداني كردند . اگرچه اطلاعات بيشتري براي گسترش روشهاي توليد استاندارد مورد نياز است براي توليد كنندگاني كه تجربه زيادي در رشد و پرورش اركيدهاي گلداني ندارد و نيازمند پيروي از اين روشها هستند ، از پوست درخت صنوبر كه از صنايع چوب بري واقع در سواحل اقيانوس آرام در ايالات متحده بدست آمده است براي سالهاي متمادي به عنوان محيط كشت اصلي و اوليه براي رشد و پرورش اركيدها در گلدان استفاده شده است . اگرچه Batchelor (1993) پيشنهاد مي كند يك كود با نيتروژن بالا را (مانند   ) در طول اوايل مرحله توليد ، و به دنبال آن يك كود با فسفر بالا قبل از شروع گلدهي در اوايل پائيز پيشنهاد مي كند به منظور بهبود رشد زايشي ولي تاكنون هيچ تحقيقي به منظور حمايت و تائيد اين پيشنهاد انجام نشده است . اركيدهاي phalaenopsis كه در پوست درخت صنوبر خالص كاشته شدند به خوبي آنهايي كه در محيط كشت اصلاح شده پرورش يافتند رشد نكردند چرا كه اين محيط ها سبب تحريك رشد برگ و توليد گل مي شوند (wang & Gregg , 1994 ; wang , 1995) ريشه هاي اركيد به نمك بالا حساس هستند و آبي كه نمكهاي محلول زيادي دارد به ريشه ها صدمه مي‌زند (wang 1998) بويژه استفاده از اين آب در محيط هاي محتوي peat اين صدمه را بيشتر مي كند (wang 1995) ميزان كود بالا در طول فصل هاي گرم تابستان و بهار مورد نياز است به منظور تحريك رشد رويشي ولي در اوايل پائيز كاهش حاصلخيزي و كوددهي مورد نياز است به منظور جلوگيري از صدمه به ريشه ها (به خاطر رشد رويشي محدود و عدم رشد آنها) و دوم اينكه جذب مواد غذايي در طول فصول خنك سال كاهش مي يابد . فرضاً در گياهاني مثل poinsettia كاهش ميزان كوددهي يا كاهش كوددهي پاياني نزديك به اواخر دوره توليد كيفيت گل را بعد از مرحله توليد بهبود مي بخشد . (Biernbumetal 1992) (Nell and Barrett 1986)
اگرچه اثرات و روشهاي مشابه روي گلدهي اركيدهاي گلداني بايد مشخص شود. 
چرا كه نبايد كيفيت اين گياهان دستخوش ضرر شود . 
اهداف اين مطالعه تعيين اثرات طولاني مدت كاربرد كود كاهش يافته و استفاده از كود با ازت پائين و فسفر و پتاسيم بالا در پائيز و اثراتش روي برنامه زايشي و طول عمر گل اركيد هيبريد phalaenopsis است . 

مواد و روشها : 
نشاهاي گياه phalaenopsis tam Butterfly 29 ماهه و از زمان كاشت بذر) در اندازه گلده را در اول April به داخل گلدانهاي پلاستيكي ۱٫۷۵-L و (۱۵٫۲cm قطر و ۱۴cm طول گلدان است ) كه محتوي ۸۰% پوست درخت صنوبر با درجه عالي و ۲۰% پيت اسفاگنوم كانادايي بود منتقل كرديم . محيط كشت با   كيلوگرم پودر لايم استون دولويت و   كيلوگرم Micromax (منبع تغذيه اي حاوي ميكروالمانها ؛ Calif , Milpitas , Grace – Sierra ) در هر متر مكعب اصلاح شد . گياهان در گلخانه اي با شدت نور   (ppf) رشد داده شدند و به آنها N,P,K را به ترتيب  ‌   از يك كود محلول در آب با نام ۲۰N-8.8p-16.6kpeters به مقدار  ‌  داده شد (Scott , Inc , Marysville , ohio) كه اين مقدار كود در هر دفعه آبياري با آب شهري كه هدايت الكتريكي   داشت، داده ميشد . بالاترين برگ روي هر گياه نشانه گذاري شد به منظور تشخيص بعدي توليد برگ جديد . 
كوددهي با فسفر و پتاسيم بالا : تيمارها در اول سپتامبر شروع شد . كود فسفر و پتاسيم بالا بوسيله تركيب ۰٫۲۵ گرم از   .  و گرم ۱٫۷۵  از   در ليتر آب تهيه شد . اين محلول mg30 ازت ( ) mg398 فسفر (۱۲٫۶mmol/lit) – 506 mg پتاسيم (۱۲٫۹mmol/lit) mg42 كلسيم ( ) در يك ليتر فراهم مي كرد . كود peters – 20N – 4.4P-8.3K به عنوان منبع ازتش ۱۲% اوره دارد . اگرچه كود با فسفر و پتاسيم بالا و ازت پائين محتوي اوره نيست . گياهان دريافت مي كنند كود فسفر بالا را يا به صورت مداوم (pp) يا بعد از سه دفعه آبياري با اب شهري اين كود را دريافت مي كنند(p.w) به گياهان شاهد در هر دفعه‌ آبياري كود peters داده شد . گياهان در فواصل زماني منظم بسته به شرايط آب و هوايي آبياري شدند . در هر آبياري براي هر گلدان ۲۴۰ ميلي ليتر از كود محلول به كار برده شد .يك گياه منفرد در يك گلدان يك واحد آزمايشي را تشكيل داد و تيمارها ۲۰ دفعه در يك طرح بلوكهاي كامل تصادفي تكرار شدند . اين تعداد بالاي تكرار ضروري فرض شده است به منظور افزايش دقت و درستي آزمايش به خاطر استفاده از گياهان نشايي . 

كوددهي پاياني : 
كوددهي انجام مي شود يا از روي تاريخ فرضاً در فواصل ۴ هفته اي (اول سپتامبر- بيست و نهم سپتامبر ، بيست و هفتم اكتبر ، بيست و چهارم نوامبر) يا از روي مراحل تكاملي ، در اولين مرحله ظهور سنبله گل (نه آغازه هاي گل) – زمانيكه سنبله ها   طول دارند (آغازش جزيي آغازه هاي گل) – يا در باز شدن اولين گل ، زمانيكه گياهان به مرحله تكاملي مورد نظر رسيده بود از دادن كود به هر گياه خودداري شد . و بعد از كوددهي پاياني فقط به‌ آنها آب شهري داده شد . گياهانيكه به طور مداوم كود  peters دريافت كردند به عنوان گياهان شاهد در نظر گرفته سدند . يك گلدان منفرد نشا دهنده يك واحد آزمايشي بود و تيمارها در يك طرح بلوك كامل تصادفي ۲۵ مرتبه تكرار شدند . تاريخ ظهور سنبله ها و باز شدن اولين گل ، قطر گل، تعداد كل گل ، و تعداد برگ براي هر گياه ضبط شد . تاريخي كه اولين گل شروع كرد به … براي تعيين دوام و طول عمر گل ضبط شد .داده ها در معرض تجزيه واريانس و آزمون Tukey’s HSD قرار گرفتند و HSD Tukey’s استفاده شد براي ……… 
  • بازدید : 41 views
  • بدون نظر
این فایل در ۳صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

نیتروژن (که لاتین آن nitrum و یونانی آن nitron به معنی جوش شیرین محلی ، شکل دادن و ژن یا عامل می‌باشد) ، توسط شخصی به نام “Daniel Rutherford” که آن را هوای مهلک نامید، در سال ۱۷۷۲ کشف شد. دو اواخر قرن ۱۸ ، شیمیدانان بخشی از هوا را یافتند که عمل احتراق را همراهی نمی‌کرد. در همان زمان ، نیتروژن توسط Carl Wilhelm Scheele ، Henry Cavendish و Joseph Priestley که آن را هوای سوخته نامیدند، مطالعه و برسی شد. گاز نیتروژن به‌قدری بی‌اثر بود که Antoine Lavoisier ، آن را ازت که به معنی بدون زندگی است، نام نهاد.
ترکیبات نیتروژن در قرون وسطی شناخته شده بود. کیمیاگران ، اسید نیتریک را به‌عنوان بازدم آب می‌شناختند. ترکیب نیتریک و اسید هیدروکلریک که به‌عنوان تیزاب سلطانی شناخته شده بود، برای آب کردن طلا مشهور بود. 
اطلاعات کلی 
نیتروژن ، یکی از عناصر شیمیایی در جدول تناوبی است که نماد آن ، N و عدد اتمی آن ۷ است. نیتروژن معمولا به صورت یک گاز ، غیر فلز ، دو اتمی بی‌اثر ، بی‌رنگ ، بی‌مزه و بی‌بو است که ۷۸% جو زمین را در بر گرفته و عنصر اصلی در بافتهای زنده است. نیتروژن ، ترکیبات مهمی مانند آمونیاک ، اسید نیتریک و سیانیدها را شکل می‌دهد. 
خصوصیات قابل توجه 
نیتروژن ، از گروه غیر فلزات بوده ، دارای بار الکترون منفی ۳٫۰ می‌باشد. نیتروژن ، پنج الکترون در پوسته خود داشته ، در نتیجه در اکثر ترکیبات سه‌ظرفیتی می‌باشد. نیتروژن خالص یک گاز بی‌اثر و بی‌رنگ می‌باشد و ۷۸% جو زمین را به خود اختصاص داده است. در ۷۷K منجمد شده و در ۶۳k به‌صورت مایع تبدیل به ماده برودتی معروف Cryogen می‌شود. 

کاربردها 
مهمترین کاربرد اقتصادی نیتروژن برای ساخت آمونیاک از طریق فرایند هابر (Haber) می‌باشد. آمونیاک ، معمولا برای تولید کود و مواد تقویتی و اسید نیتریک استفاده می‌شود. نیتروژن همچنین بعنوان پر کننده بی‌اثر ، در مخزنهای بزرگ برای نگهداری مایعات قابل انفجار در هنگام ساخت قطعات الکترونیک مانند ترانزیستور ، دیود و مدار یکپارچه و همچنین برای ساخت فلزات ضد زنگ استفاده می‌شود.
نیتروژن همچنین به‌صورت ماده خنک کننده ، برای هم منجمد کردن غذا و هم حمل و نقل آن ، نگهداری اجساد و سلولهای تناسلی (اسپرم و تخم مرغ) و در بیولوژی برای نگهداری پایدار از نمونه‌های زیستی کاربرد دارد. نمک اسید نیتریک شامل ترکیبات مهمی مانند نیترات پتاسیم و سدیم و نیترات آمونیم می‌باشد که اولی ، برای تولید باروت و دومی برای تولید کود بکار می‌رود. ترکیبات نیترات شده مانند نیتروگلیسرین و تری‌نیترو تولوئن (TNT) معمولا منفجر شونده هستند.
اسید نیتریک به‌عنوان ماده اکسید کننده در مایع سوخت راکت‌ها استفاده می‌شود. هیدرازین و مشتقات آن نیز در سوخت راکت‌ها بکار می‌روند. نیتروژن ، اغلب در مبردها (Cryogenic) ، به‌صورت مایع (معمولا LN2) استفاده می‌شود. نیتروژن مایع با عمل تقطیر هوا بدست می‌آید. در فشار جو ، نیتروژن در دمای ۱۹۵٫۸- درجه سانتی‌گراد (۳۲۰٫۴- درجه فارنهایت) مایع می‌شود. 
پیدایش 
نیتروژن ، بیشترین عنصر جو کره زمین از نظر حجم می‌باشد. (۷۸٫۱ % حجمی) و برای اهداف صنعتی با عمل تقطیر هوای مایع بدست می‌آید. ترکیباتی که حاوی این عنصر هستند، در فضای بیرونی نیز مشاهده شده‌اند . نیتروژن -۱۴ در اثر عمل هم‌جوشی هسته‌ای در ستارگان ، تولید می‌گردد. نیتروژن از ترکیبات عمده ضایعات حیوانی (مانند چلغوز یا کود) بوده ، معمولا به‌صورت اوره ، اسید اوریک و ترکیباتی از محصولات نیتروژنی یافت می‌شود. 
ترکیبات 
اصلی‌ترین هیدرید نیتروژن ، آمونیاک است ( NH3). البته هیدرازین (N2H4) نیز مشهور است. ترکیب آمونیاک ، ساده‌تر از آب بوده ، در محلول ، یون آمونیم (۴+NH4) را تشکیل می‌دهد. آمونیاک مایع در حقیقت کمی آمفیروتیک بوده ، آمونیاک و یونهای آمینه (-NH2) را بوجود می‌آورد که البته هر دو نمک آمیدها و نیترید شناخته شده‌اند، ولی در آب تجزیه می‌شوند. ترکیبات جانشین آمونیاک به‌تنهایی یا باهم ، آمین نامیده می‌شوند. زنجیره‌ها ، حلقه‌ها و ساختارهای بزرگتر هیدریدهای نیتروژنی نیز شناخته شده‌اند، ولی در واقع ناپایدار هستند.
گروههای دیگر آنیونهای نیتروژن ، آزیدین‌ها (-N3) هستند که خطی بوده ، نسبت به دی‌اکسید کربن ، ایزو الکتریک می‌باشند. مولکول دیگر با ساختار مشابه ، منوکسید دی‌نیتروژن N2O یا گاز خنده می‌باشد و یکی از اکسیدهای گوناگون بوده ، برجسته‌تر از منوکسید نیتروژن (NO ) و دی‌اکسید نیتروژن (NO2) است که هر دوی آنها الکترون غیر زوج دارند که دومی تمایلی را به دی‌مر شدن نشان داده ، از اجزای تشکیل دهنده هوای آلوده است.
اکسیدهای استاندارد بیشتری مانند تری‌اکسید دی‌نیتروژن (N2O3) و پنتاکسید دی‌نیتروژن (N2O5) معمولا تا حدی ناپایدار و قابل انفجار هستند. اسیدهای متناظر آنها ، نیتروس (HNO2) و اسید نیتریک (HNO3) بوده ، ‌با نمکهای متناظر که نیتریتها و نیتراتها نامیده می‌شوند. اسید نیتریک یکی از چند اسیدی است که از هیدرونیوم ، قوی‌تر می‌باشد. 
  • بازدید : 70 views
  • بدون نظر
این فایل در ۱۱۳صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

روغن معدنی یا نفت که به انگلیسی آن را پترولیوم (Petroleum) و به فرانسه پترول (Petrol) می گویند. از دو کلمه لاتین پتروس و اولئوم یعنی روغن سنگ ترکیب شده است. در زبان اوستائی کلمه (نپتا) به معنی روغن معدنی است که کلدانیها و عربها آن را از فارسی گرفته و نفت خوانده اند ولی دوتن از مستشرقین غربی به نامهای پرفسورهرتزفلد(Hertz fled) وپرفسوربیلی(Bailey) معتقدند که کلمه نفت از فعل “ناب” فارسی به معنی ضد رطوبت گرفته شده است.
مواد نفتی از قدیم شناخته شده و از ابتدای شناسائی تا به امروز قدم به قدم براهمیت آن افزوده گردیده است. تاریخ هردوت که حدود ۴۵۰ سال قبل از میلاد مسیح نوشته شده نشان می دهد که از نفت و مشتقات آن از چهار هزار سال پیش از میلاد مسیح استفاده می شده است و همچنین اسناد تاریخی گویای این واقعیت است که دو هزار سال پیش در اروپا بخصوص جزیره سیسیل مردم با نفتی که از سطح زمین بالا آمده و به صورت چشمه ای کوچک در می آمده آشنائی کامل داشته و از آن استفاده می کرده اند.
از اواسط قرن نوزدهم میلادی که اولین کاوشهای علمی برای دست یابی به نفت آغاز شد تا به امروز این ماده انرژی زا و سیال سرمنشاء دگرگونیهای بسیاری در زندگی بشر گردیده که همگی آنها قابل تعمق و بررسی می باشند.
نفت از یک طرف جهش برق آسای صنعت و تکنولوژی راموجب گردید و از طرف دیگرمحور بسیاری از برخوردها و تصادمات بین المللی و تصمیم گیریهای سیاسی قرار گرفت. سیاستمداران با توجه به نقش ارزنده نفت و نیاز مبرمی که به این ماده حیاتی دارند مهمترین نقشهای اقتصاری خود را بر پایه غارت و چپاول منابع کشورهای صاحب نفت قرار داده اند. آنها به خوبی می دانند که هر چه منابع نفتی دنیا را بیشتر در اختیار داشته باشند از یک طرف کشورهای محتاج به نفت را تحت سلطه خود داشته باشند از طرف دیگر صنایع سنگین شان را تغذیه کرده و به سرعت بازارهای جهانی را به خود اختصاص می دهند. بدین ترتیب به منابع نفتی کشورهای غیر صنعتی صاحب نفت توسط نفت خواران جهانی استثماری را جان بخشیده و جایگزین شیوه های قبلی زور گویان تاریخ گشته است.   
….. و اما در ایران
در نگرشی به تاریخ تحولات نفتی در ایران می بینیم از زمانیکه در سال ۱۲۸۰ شمسی اولین امتیاز استخراج منابع نفتی توسط مظفرالدین شاه قاجار به یک انگلیسی بنام ویلیام دارسی داده شد نفت طلای سیاه بلای ایران و سرمنشاء تمامی نگون بختی ها گردید. از آن پس بود که نفت و مسائل مربوط به آن ترجیع بند کلیه تغییرات و نابسامانیها گردید.
براساس این قرارداد که مطالعه متونش چیزی جز لعن و نفرین بر جا نمی گذارد ویلیام دارسی انگلیسی متعهد گردید در مقابل بهره برداری از منابع نفتی جنوب ایران سالیانه فقط شانزده درصد به عنوان حق الامتیاز از منابع حاصله به دولت ایران بپردازند.تلاش دارسی پس از هفت سال بالاخره در سال ۱۲۸۷ در مسجد سلیمان به ثمر رسیده و چاهی که در این ناحیه حفر شده بود به نفت برخورد.
به دنبال این موفقیت ناگهان انگلیس روی کار آمده و بر امتیاز دارسی چیره شد و تمام امور را بدست گرفت بالاخره در سال ۱۳۳۰ بدنبال مبارزه ای سخت و طولانی و در اثر مجاهدتهای رهبران مذهبی و سیاسی وقت و حمایت بی دریغ مردم از آنان نفت ایران ملی شد.

کاشف نفت:
مصرف نفت در گذشته به علت عدم دسترسی به این ماده حیاتی اختصاص به یک نوع مصارف جزئی داشت یعنی در نقاطی که نفت به صورت خود جوش یا حفریت ابتدائی بدست می آمد در حد همان منطقه و در مصارفی کم اثر خلاصه می شد. اما با روی کار آمدن حفاری های علمی مصرف نفت بالا گرفت و با بالا رفتن مصرف ارزشهای
آن هم بیشتر شناخته شد.
بهمین خاطر اولین عملیات حفاری را که در سال ۱۸۵۹ صورت گرفت باید بعنوان نقطه عطف در تاریخ صنعت نفت بحساب آورد. 

منشاء نفت و تشکیل مخازن نفتی:
می دانیم که سنگهای متشکله پوسته زمین را دو دسته بزرگ تشکیل می دهند.یکی از سنگهای آتش فشانی که به صورت گداخته ازاعماق زمین خارج شده و پس از سرد شدن به صورت فعلی باقی مانده و دیگری سنگهای رسوبی که توسط آب باران و جریان رودخانه ها به داخل دریاها رانده شده و طی سالهای زیاد طبقه طبقه روی هم انباشته و بر اثر فشار طبقات متراکم گشته اند. امروزه اکثر دانشمندان معتقدند که نفت باقیمانده حیوانات و نباتاتی است ذره بینی با اسم “پلانگتون” که اجساد آنها در لابلای رسوبات گفته شده باقیمانده و سپس بر اثر فشار و حرارت و فعل و انغعالات شیمیائی بصورت نفت تغییر یافته و میان خلل و فرج برخی از لایه های زمین محبوس مانده اند.
نفت خام از ترکیبات بیشمار هیدروژن و کربن بوجود آمده که معمولا” هیدروکربن نامیده می شود. در ترکیبات نفت خام مقادیر بسیار کمی از عناصر دیگر نیز وجود دارند که ناخالصی آنرا تشکیل می دهند.این هیدروکربورها بنابر نسبت ترکیب کربن و هیدروژن دارای خواص متفاوت بوده و از لحاظ رنگ و شکل,سبکی یا سنگینی با یکدیگر متفاوت هستند. بعضی خیلی سبک بوده به صورت گاز می باشند و برخی مایع و پاره ای کاملا” جامد هستند مانند آسفالت و قیر. بنابراین هیدروکربورها بر حسب شرایط اولیه در هر نقطه از زمین به صورتهای مختلفی یافت می شود.      نفت خام که معمولا” مقداری آب شور و گاز بهمراه دارد در حفره های بسیار ریز قسمتهای مناسبی از قشر زمین که 
اصطلاحا” آنها را تله های نفت گیر (Oil Traps) مینامند در طول سالیان دراز انبار شده
اند.       
 چگونگی تشکیل و منشاء بسیاری از مواد معدنی منجمله نفت بوسیله آزمایشهای شیمیایی و ذره بینی معلوم می گردد. مثلا” با آزمایش ذره بینی زغال سنگ و تحقیق در چگونگی تشکیل لایه های مجاور معدنی آن معلوم می شود که منشاء زغال سنگ درختهایی است که در سواحل دریاهای قدیم می روئیدند و سپس در زیر لایه های متعدد زمین مدفون گشته و پس از گذشت زمان بصورت رگه های زغال سنگ درآمده اند. اما طرز تشکیل نفت را نمی توان با آزمایشهای ذره بینی و یا آزمایش سنگی که در آن جمع شده معلوم ساخت زیرا نفت مایعی روان که از نقطه ای به نقطه دیگر جریان یافته و در نتیجه ممکن است در جایی غیر از محلی که بوجود آمده است جمع گردد.
نفت بصورت دریاچه یا رود در انبار زیرزمینی قرار نگرفته بلکه در بین قسمتی از منافذ ریز و خلل و فرج لایه های مخصوص زمین یافت می شود و بقیه فضای این خلل و فرج را آب گرفته است. لایه هایی که نفت در آن جا گرفته بیشتر سنگ های آهکی و منفذدار و متخلخل است.
در این لایه های منفذدار آب و نفت و گاز با هم جای گرفته اند, منتها به ترتیب وزن مخصوص آنها, آب که از همه سنگین تر است در زیر نفت و گاز در بالای آن.

هجرت نفت:
بطور کلی می توان نفت و گاز به صورت قطرات یا حبابهای بسیار کوچکی تشکیل یافته و قسمتی از خلل و فرج لایه ای که در آنجا بوجود آمده اشغال می کند. قسمت دیگر این خلل و فرج را معمولا” آب نمک دریا که در آنجاگیر افتاده است می گیرد. لایه های رسوبی را که قطرات نفت در آنجا بوجود می آید اصطلاحا” مادر سنگ یا لایه نفت زا می گویند. قطرات نفت به ندرت در همان محل و لایه ای که تشکیل یافته می مانند,بلکه براثر عواملی از آنجا حرکت کرده و در لایه دیگری بنام مخزن جمع می شوند این حرکت و تغییر محل را در اصطلاحا” هجرت نفت می گویند.
هجرت نفت شامل دو مرحله جداگانه است: 
یک حرکت نفت آب و گاز از لایه اصلی یا مادر سنگ مخزن که آن را هجرت نخستین گویند و دیگر حرکت آن درون سنگ مخزن که در نتیجه جدا شدن گاز و نفت و آب و قرار گرفتن آنها بصورت وزن مخصوص صورت می گیرد, این را هجرت دوم می نامند. طی این مرحله است که در سنگهای مخصوصی بنام نفت گیر به دام می افتد و از همین جاست که نفت استخراج می شود. البته حرکت یا هجرت نفت به کندی صورت می پذیرد و سرعت آن معادل سی تا شصت سانتی متر در سال است و اینجا معلوم می گردد که میلیونها سال گذشته تا منابع امروزی نفت در اعماق زمین تشکیل یابد.

ترکیبات نفت خام:
قسمت اعظم نفت خام از هیدروکربنهایی تشکیل شده است که عموما” از مقادیر کمی اکسیژن،گوگرد،ازت،وانادیوم و غیره در آن یافت می شود. عملیات فیزیکی در پالایش نفت مانند تقطیر تابع خواص هیدروکربنهای موجود آن و عملیات شیمیایی مانند تصفیه و گوگرد،ازت و غیره می باشد.
انواع گوناگون هیدروکربنهای نفت خام را در سری های مختلف می توان طبقه بندی نمود که از آن جمله مهمترین آنها پارافین ها،نفتین ها،آروماتیک هاو الفین ها می باشند.

پارافین ها:
اتمهای کربن با اتصال به اتمهای هیدروژن در طول یک خط ساختمان زنجیری پارافینهای نرمال را تشکیل می دهند ساده ترین پارافین که هیدروکربنی بسیار سبک است متان(CH4) نام دارد. پارافین بعدی در این سری اتان (C2H6) می باشد. متان و اتان از آنجائیکه در شرایط معمولی مایع نمی شوند به گاز خشک معروفند. مولکولهای بعدی این سری پروپان(C3H8) و بوتان(C4H10) می باشد اگرچه در شرایط متعارفی بصورت گاز هستند ولی به راحتی مایع شده و در مخلوط های مناسب به عنوان گاز مایع مصرف می شوند. مولکول بعدی که اولین پارافین مایع در شرایط متعارفی است پنتان(C5H12) نام دارد. پارافینهای نرمال می توانند از متان شروع شده و به پلیمرهایی شامل هزاران کربن در طول یک زنجیر ساده خطی ختم می شوند.

ایزوپارافین ها(ISO-ParaffinS):

ایزومرهای پارافین های نرمال هستند که در آن هر اتم کربن می توانند به یک و یا چهار اتم کربن دیگر بپیوندد.در پارافین ها با افزایش اتمهای کربن نقطه جوش بالا می رود ولی عموما” در تعداد مساوی کربن ایزوپارافین نسبت به پارافینها دارای نقطه جوش و ذوب پائین تر و عدداکتان بالاتر هستند فرمول کلی پارافینها CnH2n+2 می باشند که در آن n برابر تعداد کربن است.

نفتین ها:
نفتین ها شکل دیگری از هیدروکربنهای پارافین هستند که تقریبا” در همه انواع نفت خام وجود دارند. در این سری کربنها با پیوند با هم تشکیل یک حلقه بسته می دهند به این دلیل گاهی هم آنها را سیکلوپارافین (Cyclo-Paraffin) می نامند. ساده ترین نوع اشباع شده این سری سیکلوپروپان می باشد که در آن سه اتم کربن و شش اتم هیدروژن تشکیل مثلث را داده اند.

الفین: 
الفین ها به پارافین های اشباع نشده اطلاق می گردد. در این ترکیبات دو اتم کربن به
جای اشتراک در یک جفت الکترون ،در دو جفت الکترون اشتراک دارند و اتصال مضاعف می باشند. ساده ترین الفین ،اتیلن C2H4 است که در آن دو اتم کربن در دو جفت الکترون شریک بوده و بقیه ظرفیت را با اتمهای هیدروژن پر می کنند. اتمهای متعدد کربن در ترکیبات الفین می توانند بصورت خطی مانند پارافین ها قرار گیرند گاهی ممکن است بیش از یک اتصال مضاعف در یک مولکول وجود داشته باشد مانند بوتادی انC4H6 که در آن صورت آنها را دی الفین می نامند.

ترکیبات متفرقه:
نمک که بصورت آب نمک به همراه نفت خام به دستگاههای پالایشی وارد می شود یکی از ناخالصی های عمده است که باعث گرفتگی مبدلهای حرارتی و تولید کک در لوله های کوره می گردد علاوه بر این نمکهای کلره مخصوصا” کلرورمنیزیم تولید اسیدکلریدریک می نمایند که خوردگی در دستگاههای پالایش بویژه در قسمتهای فوقانی برج تقطیر را سبب می گردد.

ازت:
هر چند که ترکیبات ازته نفت خام اهمیت چندانی ندارد ولی باعث کاهش فعالیت کاتالیستهای مورد استفاده در دستگاه کراکینگ و مرغوب سازی بنزین شده و گاهی اوقات با تشکیل نمکهای مختلف گرفتگی مسیر گازهای گردشی را موجب می گردند.
  • بازدید : 34 views
  • بدون نظر
این فایل در ۱۲صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

كاربرد مداوم ازت كافي به منظور گلدهي نرمال به نظر مي رسد كه مهمتر از استفاده از كودي با ازت پايين و فسفر بالا مي باشد . در يك‌ آزمايش جداگانه با استفاده از همان نوع اركيد هيبريد ، انجام كوددهي به طور كامل در اول سپتامبر بيست و نهم سپتامبر و ۲۷ (اكتبر يا زمانيكه ساقه هاي گلدهنده در حال ظهور هستند (يكم اكتبر) تعداد گل را كاهش داد . (  در مقابل  )
طول عمر يا دوام گل تا ۱۲ روز كاهش يافت زمانيكه كوددهي در اول سپتامبر انجام شد اندازه گل در هيچ تيمار آزمايشي تحت تاثير قرار نگرفت . 
قطع كوددهي قبل از اواخر نوامبر تعداد گل را كاهش داد . 
با خودداري كوددهي براي دوره هاي بيشتر برگهاي قرمز ، از دست دادن برگهاي پائين‌تر و توليد محدود برگهاي جديد اتفاق مي افتد . 
اركيدها محصول ويژه اي هستند كه غالباً توسط افراد با تجربه توليد مي شوند . در گذشته بازار براي اركيدهاي گلداني در ابتدا به كارهاي ذوقي و خريد توسط مردم با درآمد بالا كه استطاعت مالي داشتند محدود مي شد . در سالهاي اخير استفاده از اركيدها به ويژه phalaenospsis هاي هيبريد به عنوان گياهان گلداني به صورت برجسته اي افزايش پيدا كرده است با يك افزايش ۵۰% در قيمت از ۴۷ ميليون دلار در سال ۱۹۹۶ به ۷۰ ميليون دلار در سال ۱۹۹۷ (وزارت كشاورزي امريكا) . و همچنين يك افزايش معني دار در توليد اركيد هاي گلده گلداني در سالهاي آينده مورد انتظار است (Cosgrove , 1997).
گلهاي اركيدهاي phalaenopsis بي نهايت با دوام هستند ، و در گل به مدت ۴ ماه يا بيشتر باقي مي مانند (Wang 1997) همين عوامل از آنها گياهان گلداني ايده‌آلي ساخته است . بدين ترتيب قيمت اين گلدانها به طور پيوسته كاهش پيداكرد . افراد بيشتري شروع به خريداري اركيدهاي گلداني كردند . اگرچه اطلاعات بيشتري براي گسترش روشهاي توليد استاندارد مورد نياز است براي توليد كنندگاني كه تجربه زيادي در رشد و پرورش اركيدهاي گلداني ندارد و نيازمند پيروي از اين روشها هستند ، از پوست درخت صنوبر كه از صنايع چوب بري واقع در سواحل اقيانوس آرام در ايالات متحده بدست آمده است براي سالهاي متمادي به عنوان محيط كشت اصلي و اوليه براي رشد و پرورش اركيدها در گلدان استفاده شده است . اگرچه Batchelor (1993) پيشنهاد مي كند يك كود با نيتروژن بالا را (مانند   ) در طول اوايل مرحله توليد ، و به دنبال آن يك كود با فسفر بالا قبل از شروع گلدهي در اوايل پائيز پيشنهاد مي كند به منظور بهبود رشد زايشي ولي تاكنون هيچ تحقيقي به منظور حمايت و تائيد اين پيشنهاد انجام نشده است . اركيدهاي phalaenopsis كه در پوست درخت صنوبر خالص كاشته شدند به خوبي آنهايي كه در محيط كشت اصلاح شده پرورش يافتند رشد نكردند چرا كه اين محيط ها سبب تحريك رشد برگ و توليد گل مي شوند (wang & Gregg , 1994 ; wang , 1995) ريشه هاي اركيد به نمك بالا حساس هستند و آبي كه نمكهاي محلول زيادي دارد به ريشه ها صدمه مي‌زند (wang 1998) بويژه استفاده از اين آب در محيط هاي محتوي peat اين صدمه را بيشتر مي كند (wang 1995) ميزان كود بالا در طول فصل هاي گرم تابستان و بهار مورد نياز است به منظور تحريك رشد رويشي ولي در اوايل پائيز كاهش حاصلخيزي و كوددهي مورد نياز است به منظور جلوگيري از صدمه به ريشه ها (به خاطر رشد رويشي محدود و عدم رشد آنها) و دوم اينكه جذب مواد غذايي در طول فصول خنك سال كاهش مي يابد . فرضاً در گياهاني مثل poinsettia كاهش ميزان كوددهي يا كاهش كوددهي پاياني نزديك به اواخر دوره توليد كيفيت گل را بعد از مرحله توليد بهبود مي بخشد . (Biernbumetal 1992) (Nell and Barrett 1986)
اگرچه اثرات و روشهاي مشابه روي گلدهي اركيدهاي گلداني بايد مشخص شود. 
چرا كه نبايد كيفيت اين گياهان دستخوش ضرر شود . 
اهداف اين مطالعه تعيين اثرات طولاني مدت كاربرد كود كاهش يافته و استفاده از كود با ازت پائين و فسفر و پتاسيم بالا در پائيز و اثراتش روي برنامه زايشي و طول عمر گل اركيد هيبريد phalaenopsis است . 

مواد و روشها : 
نشاهاي گياه phalaenopsis tam Butterfly 29 ماهه و از زمان كاشت بذر) در اندازه گلده را در اول April به داخل گلدانهاي پلاستيكي ۱٫۷۵-L و (۱۵٫۲cm قطر و ۱۴cm طول گلدان است ) كه محتوي ۸۰% پوست درخت صنوبر با درجه عالي و ۲۰% پيت اسفاگنوم كانادايي بود منتقل كرديم . محيط كشت با   كيلوگرم پودر لايم استون دولويت و   كيلوگرم Micromax (منبع تغذيه اي حاوي ميكروالمانها ؛ Calif , Milpitas , Grace – Sierra ) در هر متر مكعب اصلاح شد . گياهان در گلخانه اي با شدت نور   (ppf) رشد داده شدند و به آنها N,P,K را به ترتيب  ‌   از يك كود محلول در آب با نام ۲۰N-8.8p-16.6kpeters به مقدار  ‌  داده شد (Scott , Inc , Marysville , ohio) كه اين مقدار كود در هر دفعه آبياري با آب شهري كه هدايت الكتريكي   داشت، داده ميشد . بالاترين برگ روي هر گياه نشانه گذاري شد به منظور تشخيص بعدي توليد برگ جديد . 
كوددهي با فسفر و پتاسيم بالا : تيمارها در اول سپتامبر شروع شد . كود فسفر و پتاسيم بالا بوسيله تركيب ۰٫۲۵ گرم از   .  و گرم ۱٫۷۵  از   در ليتر آب تهيه شد . اين محلول mg30 ازت ( ) mg398 فسفر (۱۲٫۶mmol/lit) – 506 mg پتاسيم (۱۲٫۹mmol/lit) mg42 كلسيم ( ) در يك ليتر فراهم مي كرد . كود peters – 20N – 4.4P-8.3K به عنوان منبع ازتش ۱۲% اوره دارد . اگرچه كود با فسفر و پتاسيم بالا و ازت پائين محتوي اوره نيست . گياهان دريافت مي كنند كود فسفر بالا را يا به صورت مداوم (pp) يا بعد از سه دفعه آبياري با اب شهري اين كود را دريافت مي كنند(p.w) به گياهان شاهد در هر دفعه‌ آبياري كود peters داده شد . گياهان در فواصل زماني منظم بسته به شرايط آب و هوايي آبياري شدند . در هر آبياري براي هر گلدان ۲۴۰ ميلي ليتر از كود محلول به كار برده شد .يك گياه منفرد در يك گلدان يك واحد آزمايشي را تشكيل داد و تيمارها ۲۰ دفعه در يك طرح بلوكهاي كامل تصادفي تكرار شدند . اين تعداد بالاي تكرار ضروري فرض شده است به منظور افزايش دقت و درستي آزمايش به خاطر استفاده از گياهان نشايي . 

كوددهي پاياني : 
كوددهي انجام مي شود يا از روي تاريخ فرضاً در فواصل ۴ هفته اي (اول سپتامبر- بيست و نهم سپتامبر ، بيست و هفتم اكتبر ، بيست و چهارم نوامبر) يا از روي مراحل تكاملي ، در اولين مرحله ظهور سنبله گل (نه آغازه هاي گل) – زمانيكه سنبله ها   طول دارند (آغازش جزيي آغازه هاي گل) – يا در باز شدن اولين گل ، زمانيكه گياهان به مرحله تكاملي مورد نظر رسيده بود از دادن كود به هر گياه خودداري شد . و بعد از كوددهي پاياني فقط به‌ آنها آب شهري داده شد . گياهانيكه به طور مداوم كود  peters دريافت كردند به عنوان گياهان شاهد در نظر گرفته سدند . يك گلدان منفرد نشا دهنده يك واحد آزمايشي بود و تيمارها در يك طرح بلوك كامل تصادفي ۲۵ مرتبه تكرار شدند . تاريخ ظهور سنبله ها و باز شدن اولين گل ، قطر گل، تعداد كل گل ، و تعداد برگ براي هر گياه ضبط شد . تاريخي كه اولين گل شروع كرد به … براي تعيين دوام و طول عمر گل ضبط شد .داده ها در معرض تجزيه واريانس و آزمون Tukey’s HSD قرار گرفتند و HSD Tukey’s استفاده شد براي ……… 
  • بازدید : 39 views
  • بدون نظر
این فایل در ۶صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

ازن گازي است كه از ۳ اتم اكسيژن تشكيل شده است.
اين گاز در فاصله ۱۵ تا ۴۰ كيلومتري سطح زمين لايه اي فيلتر مانند تشكيل مي دهد كه از ورود اشعه خطرناك ماوراي بنفش به درون جو زمين جلوگيري مي كند. ضخامت اين لايه در صورت فشرده شدن فقط ۲ تا ۳ ميلي متر است كه بر فراز استوا ضخيم تر از قطبين زمين است. گازهاي مخرب لايه ازن عمدتا از صنايع برودتي و سرد كننده ها، صنايع ابر و اسفنج سازي، بخش دفع آفات كشاورزي، سيستم هاي تهويه مطبوع، كپسول هاي اطفاي حريق و حلال اسپري هاي پاك كننده قطعات الكترونيكي متصاعد مي شوند و تا ارتفاع ۴۰ كيلومتري صعود مي كنند. طول عمر ماندگاري گازهاي مخرب لايه ازن از ۵۰ تا ۱۵۰ سال است و تا حذف كامل اين گازها كه قبلا وارد جو شده اند حداقل نيم قرن لازم است
لايه ازن چيست، چگونه تشكيل شده است و چه كاري انجام مي دهد
   ازن يا O3، گاز آبي كمرنگي است كه هر ملكول آن از ۳ اتم اكسيژن تشكيل شده است. بيشترين مقدار ازن و اتمسفر زمين در منطقه اي به نام استراتوسفر وجود دارد. لايه ازن كه در ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ كيلومتري بالاي سطح زمين تشكيل شده است، اشعه خطرناك ماوراي بنفش (UV) را جذب و از رسيدن آن به سطح زمين جلوگيري مي كند به همين دليل وجود اين لايه براي ادامه حيات بر روي كره زمين ضروري است. ازن جو پايين چيست و چگونه به وجود مي آيد¬ ازن سطحي يا جو پايين در اثر تركيبات حاصل از سوخت هاي فسيلي، همچون اكسيدهاي نيتروژن و هيدروكربورهاي نسوخته اي به وجود مي آيد كه در مجاورت تشعشعات UV خورشيد قرار گرفته اند. ازن سطحي در لايه توپوسفر در سطح زمين به وجود مي آيد كه يكي از عوامل آلوده كننده هواست و سبب ايجاد مه، دود فتوشيميايي و نهايتا بيماري هاي تنفسي مي شود. گازهاي آلوده كننده هوا چه تاثيري بر لايه ازن دارند¬ برخي از اين گازها كه شامل CFCها، هالون ها، متيل برومايد و… مي باشند، پس از رسيدن به لايه ازن به علت داشتن ملكول هاي هالوژن باعث تخريب ملكول هاي ازن و تحليل رفتن اين لايه مي شوند. اما ساير مواد آلاينده هوا نظير اكثر هيدروكربورهاي حاصل از سوخت هاي فسيلي كه از دود اتومبيل و كارخانجات به وجود مي آيند پس از رسيدن به لايه ازن در مجاورت اشعه UV به عنوان سرعت دهنده واكنش تخريب ازن عمل مي كنند.

تاريخچه سوراخ شدن لايه اوزون :
ابتدا: جريان تاسف بار سوراخ شدن لايه اوزون در لايه زير استرا توسفر در بالاي منطقه انتاركتيكا اولين بار در دهه هفتاد (۱۹۷۰ تا ۱۹۷۹)توسط يك گروه تحقيقاتي به نام BAS كشف شد .اين گروه در مورد اتمسفر بالاي منطقه انتاركتيكا از يك ايستگاه تحقيقاتي كه بسيار شبيه اين عكس ميباشد مشاهده مي گردند. *اطلاعات ايستگاه تحقيقاتي هالي * ايستگاه تحقيقاتي BAS فالكر اولين بار در حالي تحقيقات را انجام داد كه اندازه گيري اوليه در سال۱۹۸۵براي اولين بار سوراخ شدن لايه اوزون آنچنان نگران كننده بود كه دانشمندان تصور ميكردند كه دستگاهاي اندازه گيري خراب است .آنها دستگاه هاي ديگري جانشين آن دستگاه ها كردند تا آنكه نتايج بدست آمده اندازه گيري هاي اوليه را تاييد كرد .چندماه بعد كه سوراخ شدن لايه اوزون قابل مشاهده بود،(پس از مشاهده سوراخ شدن لايه اوزون تحقيقات قبلي تاييد شد)از طرف ديگر اطلاعات ماهواره TOMS سوراخ شدن لايه اوزون را نشان نمي داد ،بدين دليل كه نرم افزارهايي كه اطلاعاتي در مورد لايه اوزون ميداد به صورتي برنامه ريزي شده بود كه لا يه اوزون در منطقه كوچكي موردبررسي قرار مي گرفت .بررسي هاي بعدي ، اطلاعات بدست آمد هنگامي كه نتايج گروه BASمنتشر نشد،مورد تاييد قرار گرفت و بيانگر اين مطلب بود كه سوراخ شدن لايه اوزون به طور سريع ودر مقياس بزرگي بر بالاي منطقه انتاركتيكا انجام مي شود.

اوزون لايه اي را در استراتوسفر تشكيل ميدهد كه منطقه استوا باريكتر و در دو قطب پهن تر است .ميزان اوزون در بالاي سطح كره زمين به وسيله مقياسي به نام DU Dobson units اندازه گيري ميشود كه اين ميزان در منطقه استوايي در حدود ۲۶۰DUاست و به ميزان بيشتري در جاهاي ديگر است . اين در حالي است تغييرات فصلي بسيار وسيعي اتفاق ميافتد واين در حالي شكل مي گيرد و اشعه ماوراي بنفش در لايه استراتوسفر نفوذ ميكند يا آن را مي شكافد.



علت ايجاد حفره در اين لايه چيست؟
   در اوايل دهه ۱۹۷۰ براي اولين بار محققان دريافتند كه لايه ازن در حال تخريب است. در ابتدا تصور مي شد كه عامل اصلي تخريب، اكسيدهاي نيتروژن حاصل از پرواز هواپيماهاي مافوق صوت در استراتوسفر است تا اين كه در سال ۱۹۷۴ اعلام شد بعضي مواد شيميايي ساخت بشر با نام كلروفلوئوروكربن ها (CFCها) به لايه ازن صدمه وارد مي كنند. فرآيند تخريب بدين شكل رخ مي دهد كه پرتو خورشيد باعث شكسته شدن بسياري از گازهاي حاوي كلروبرم و توليد راديكال هاي آن ها در استراتوسفر مي شود. راديكال ها يك رشته واكنش هاي زنجيره اي تخريب كننده را تشديد مي كنند و باعث شكسته شدن گازهاي موجود در اتمسفر از جمله ازن مي شوند.

مواد شيميايي تخريب كننده لايه ازن كدامند؟
   مهم ترين اين مواد (كلروفلوئوروكربن ها) CFCها هستند. تركيبات مشابهي كه به طور كامل هالوژنه نيستند و در تركيب آن ها هيدروژن هم وجود دارد مانند هيدرو كلروفلوئوروكربن ها (HCFCها)، اثر تخريبي كمتري نسبت به CFCها و هالون ها بر لايه ازن دارند زيرا هيدروژن باعث كاهش زمان حضور آن ها در اتمسفر مي شود. هالون ها كه در كپسول هاي آتش نشاني براي اطفاي حريق به كار مي روند هيدروكربن هاي هالوژنه هستند كه به جاي يك ياچند اتم هيدروژن، اتم هاي برم، كلروفلوئور دارند و قدرت تخريب لايه ازن آنها بسيار بالاست. كلروفلوئوروكربن ها (CFCها) بسيار پايدار، غير قابل اشتعال و غير سمي هستند و كار كردن با آنها آسيبي به انسان وارد نمي سازد. بنابراين از ديدگاه صنعتي، موادي ايده آل محسوب مي شوند در حالي كه پايداري آنها باعث دوام در اتمسفر و انتقال به استراتوسفر و در نهايت تخريب لايه ازن مي شود.

چرا با اين كه در نيمكره شمالي خشكي ها بيشتر هستند و در نتيجه آلودگي هاي صنعتي نيز بيشتر وجود دارد ولي در بخش قطب جنوب لايه ازن، حفره ايجاد شده است؟
   دانشمندان دلايلي را براي آسيب پذيري بيشتر لايه ازن در قطب جنوب برشمرده اند. يكي از دلايل، حلقه قطبي، است كه فريون هاي رها شده در اثر فعاليت هاي صنعتي را جذب مي كند، ديگر اين كه به دليل هواي فوق العاده سرد و يخبندان شب در قطب جنوب، ابرهايي با كريستال هاي كوچك يخ در بالاترين لايه استراتوسفر ايجاد مي شود. اين كريستال ها نقش كاتاليست يا تسريع كننده واكنش را بازي مي كند و سبب مي شود تركيبات حاوي مواد مخرب لايه ازن در داخل ابرها شكسته و تبديل به كلرين فعال شود و زماني كه خورشيد پس از يك شب طولاني مي تابد، تابش پرتو و وجود منواكسيد كلر باعث تخريب ازن مي شود. عامل ديگري كه باعث شدت تخريب لايه ازن در قطب جنوب مي شود حركت و چرخش بادهاي قطبي بدون وجود هيچ مانعي در سراسر اين زمين پهناور و يخ زده مي باشد در حالي كه اين عامل در قطب شمال به دليل بالاتر بودن دما و تشكيل كمتر ابرهاي يخي، بسيار ضعيف است. كاهش و تخريب ازن در عرض هاي جغرافيايي متوسط يعني بالاي اروپا، آسيا و آمريكا بسيار سريع تر از حد پيش بيني شده است.


علت تخریب لایه ازن در قطب شمال و جنوب
آنچه نقش سپر حفاظت حیات در مقابل اشعه زیانبار خورشید را ایفا می‌کند و لایه ازن نامیده می‌شود، ازن ناحیه استراتوسفر است.
اول بار ، پژوهشگران انگلیسی از ایستگاه هالی‌بی در ساحل قاره قطب جنوب ، کاهش منظمی را در تراکم ازن ، هنگام بهار در ناحیه استرالیا اعلام کردند. تحقیقات نشان می‌دهد که غلظت منوکسید کلر در استراتوسفر در حال افزایش است.
در سال ۱۹۸۷، اندازه گیری‌هایی که با هواپیمای مخصوص پرواز در ارتفاع زیاد متعلق به ناسا و مجهز به وسایل آزمایشگاهی صورت گرفت، غلظت منوکسید کلر را در مدار جغرافیایی ۷-۰ درجه جنوبی و در ارتفاع ۱۸ کیلومتر از سطح زمین حدود یک PPB نشان داد، در حالیکه غلظت معمولی آن ۱,۳ آن است.
۹۹ درصد کلر استراتوسفر به صورت کلر نیترات و بخار اسید کلریدریک است. این ترکیبهای غیر فعال با دریافت انرژی خورشید و تحت شرایطی فیزیکی خاص به اتم کلر و مولکول منوکسیدکلر فعال تبدیل می‌شود که در تجزیه ازن دخالت دارد. طبق آمار تهیه شده به وسیله ماهواره ها ، کاهش ازن در فاصله سالهای ۱۹۷۸ و ۱۹۸۸ حدود ۲ تا ۳ درصد بوده است.
تحقیقات نشان داد که روندهایی مشابه آنچه در لایه ازن قطب جنوب اتفاق می‌افتد، در قطب شمال هم ممکن است روی دهد.

چرا لایه ازن در نواحی قطبی که آلایندها کمتر است سوراخ شده است ولی در مناطق دیگری که عملیاتهای صنعتی و آلایندهها وجود دارد سوراخ نشده است؟
مهمترین عامل وجود ابرهای استراتوسفری در نواحی قطبی است به دلیل سردتر بودن قطب جنوب این ابرها در آنجا پایدارترند تابش پرتوهای فرا بنفش خورشید در آغاز بهار باعث آزاد شدن رادیکالهای کلر در مجاورت بلورهای یخ موجود در این ابرها میگردد.
مولکولهای کلروفلوئورکربنها (CFCها) در از بین بردن لایه ازن موثرند. از این ترکیبات بطور گسترده در دستگاههای سرد کننده و در افشانه‌ها (اسپری‌ها) استفاده می‌شود.
این مولکولها به علت پایداری آنها به استراتوسفر راه می‌یابند و در آنجا بر اثر تابش خورشید پیوند C-Cl شکسته می‌شود. اتم کلر حاصل به مولکول ازن حمله می‌کند و مولکول CLO را می‌دهد. این مولکول بنوبه خود با اکسیژن ترکیب شده ، مولکول O2 و اتم Cl آزاد می‌شود که مجددا در چرخه تخریب اوزون شرکت می‌کند. از این روست، در عهدنامه سال ۱۹۷۸ مونترال قرار این شده که از مصرف کلروفلوئوروکربنها به تدریج کاسته شود و مواد دیگری به عنوان جانشین برای آنها یافت شود و یافتن چنین ترکیباتی بطور مسلم کار شیمیدانان است.
تا سال ۱۹۸۰ميلادى از سوراخى لايه اوزون خبرى نبود ؛ اما در سال ۱۹۸۵م ، دانشمندان از نازك شدن لايه اوزون در قطب جنوب خبر دادند. در آن زمان با تحقيقات انجام شده علت نابودى مولكول هاى اوزون را ،گاز هاى cfc (كلر و فلوئور و كربن) مى دانستند. گاز هاى cfc بعنوان گاز هاى خنك كننده در يخچال ها ،كولرها و همچنين در مواد پلاستيكى مورد استفاده قرار مى گيرند . در cfc ها اتم هاى كلر ناپايدار و واكنش پذير مى باشند و هنگامى كه گاز هاى cfc به لايه هاى بالا مى روند ، در لايه هاى بالا بر اثر برخورد با نور خورشيد ،گاز هاى كلر آزاد مى شوند. اتم هاى كلر در لايه استراتوسفر با مولكول هاى اوزون واكنش مى دهند. هر اتم كلر به تنهايى مى تواند ۱۰۰٫۰۰۰ مولكول اوزون را از بين ببرد . به همين دليل در گستره جهانى ،در سازمان ملل متحد ،در معاهده اى بنام معاهده مونترال كشورها متعهد شدند كه از توليد و فروش گاز هاى cfc خوددارى كنند ،و همچنين به كشور هاى فقير اين امكان را بدهند كه بجاى استفاده از گاز هاى cfc ، از گاز هاى خنك كننده ديگرى استفاده كنند. ما مى دانيم كه بيشترين كشور هاى صنعتى در نيم كره شمالى قرار دارند ، پس چرا در قطب جنوب لايه اوزون سوراخ شده است ؟! براي پاسخ به اين سوال ، پژوهش هاي زيادي انجام شده است كه بعضي از اين پژوهش ها تاكنون در دست تحقيق است . اخيراً دانشمندان علت ايجاد حفره در لايه اوزون را گرداب هاي سنگين ، كه در قطب جنوب جريان دارند ، مي دانند در زمستان در طول شبهاي قطبي، نور خورشيد درتمام سطح قطب جنوب در دسترس نيست ، به همين دليل در اين قطب در لايه استراتوسفر طوفان هاى سنگيني گسترش مى يابند كه به آن ها “گرداب قطبي”(polar vortex) مى گويند . گرداب قطبي مي تواند ذرات سازنده هوا را تجزيه كند .اين گرداب ها باعث ايجاد ابرهاى سردي مي شوند كه بر فراز قطب جنوب جريان مي يابند. كه به اين ابرها “ابر استراتوسفر قطبي” (polar stratosphere cloud) مي گويند.اختصار آن psc است. Pscها بسيار سرد هستند و دماي آن ها حدود ۸۰- سيلسيوس است.* Psc از نيتريك اسيد تري هيدرات (nitric acid trihydrate) تشكيل شده است و با ابرهايي كه ما آن ها را در آسمان مي بينيم كاملاً متفاوتند. پس اين ابرهاي اسيدي مي توانند لايه اوزون را تخريب كنند. “بنايراين با استناد به تحقيقات انجام يافته ،موارد زير را مي توان از عوامل موثر در تخريب لايه اوزون دانست:
۱)محور زمين به گونه اى مى باشد كه نور خورشيد به قطب شمال بيشتر از قطب جنوب مى تابد به همين دليل ضخامت لايه اوزون در قطب شمال بيشتراز ضخامت آن در قطب جنوب مى باشد (زيرا ما گفتيم كه پيوند ميان مولكول اكسيژن و اتم اكسيژن در مولكول اوزون بسيار ضعيف مى باشد و ممكن است با كوچكترين برخورد از هم جدا ويا با دريافت كوچكترين انرژى مانند انرژى تابشى خورشيد به حالت اوليه خود برگردند.)
۲)از مورد دوم نتيجه مى گيريم كه هواى قطب جنوب سردتر از هواى قطب شمال مى باشد ، بنابراين هواى گرم هنگامى كه بر اثر جريان هايى به قطب جنوب مى روند ، چون سبك مى باشند ،به سمت بالا مى روند و موجب نابودى لايه هاى اوزون برفراز قطب جنوب می شوند.
۳)در زمستان نور خورشيد كاملاً در تمام سطح قطب جنوب در دسترس نمي باشد، واين امر باعث كاهش دما و تشكيل ابرهاي psc مي شود
۴) ابرهاي psc اسيدي هستند و به همين دليل آن ها به لايه اوزون آسيب مي رسانند.

   سوراخی به بزرگی قطب جنوب
دانشمندان به تازگی متوجه شده اند كه سوراخ لایه ازن در قطب جنوب بار دیگر در حال گسترش است؛ آن هم درست زمانی كه طرفداران محیط زیست در دنیا داشتند نسبت به آینده لایه ازن امیدوار می شدند. تلاش های بسیاری كه در سال های اخیر برای كاهش مصرف گازهای cfc به عنوان عامل اصلی تخریب لایه ازن صورت گرفته بود، به علاوه افزایش غیر عادی دما در لایه های بالای جو در قطب جنوب باعث شد كه در سال ۲۰۰۲ سوراخ لایه ازن به طور قابل توجهی بهبود یابد، به طوری كه وسعت آن به كمترین مقدار از سال ۱۹۸۸ رسید، اما امسال زمستان زودرس در قطب جنوب بار دیگر وسعت سوراخ لایه ازن را افزایش داد. این سوراخ امسال به قدری وسیع شده است كه تقریبا تمام قطب جنوب یعنی منطقه ای به وسعت ۳ برابر كشور استرالیا را در بر می گیرد. همان طور كه می دانید لایه ازن انسان و دیگر موجودات زنده را در برابر اشعه فرابنفش خورشید حفظ می كند. از میان رفتن لایه ازن سبب می شود این پرتوهای خطرناك به سطح زمین برسند  و بیماری های خطرناكی را مثل سرطان پوست و آب مروارید در انسان ایجاد كنند؛ اما آن چه باعث می شود تغییرات دما در لایه های بالایی جو یا همان استراتسفر تا این حد در گسترش لایه ازن تاثیر گذار باشد تشكیل ابرهایی است كه گازهای cfc را به مواد مخرب برای لایه ازن تبدیل می كنند. در استراتسفر چون رطوبت بسیار كم است به طور معمول ابر وجود ندارد، اما در شرایط خاص با كاهش شدید دما در فصل زمستان ابرهایی تشكیل می شود كه در از میان بردن لایه ازن بسیار موثرند.

عتیقه زیرخاکی گنج