• بازدید : 54 views
  • بدون نظر
این فایل در ۳۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

اگر تاريخ را ورق بزنيم و جوامع مختلف را مورد كنكاش قرار دهيم، نهادهاي متعددي را در آن جوامع خواهيم يافت كه كارشان آموزش آميزه هاي ديني و مذهبي مبتني بر جهان بيني و ايدئولوژي حاكم بر آن جوامع مي باشد و نتيجه مي گيريم كه آموزش ديني و فعاليتهايي كه در ارتباط با آن در جوامع مختلف صورت مي گيرد همزاد انسان و يك نياز قطعي و واقعي براي او بشمار مي رود و انتقال آن به نسل هاي آينده نيز در زمره انتقال ميراث فرهنگي جوامع است لذا در جامعه اسلامي ما توجه به امور پرورشي و فعاليتهاي مرتبط با آن مي تواند به عنوان يک مسأله ويژه مورد توجه قرار گيرد زيرا اين مسأله حتي يك گرایش عمومي براي اولياء نيز محسوب مي شود و اولياء نيز مايلند دين و آميزه هاي ديني و ارزشهاي فرهنگي و تربيتي خود را مثل هر ميراث فرهنگي ديگر به فرزندان خود منتقل نمايند.
ماده ۲۶ اعلاميه حقوق بشر اين اولويت را در انتخاب نو ع تربيت: براي اولياء به رسميت مي شناسد. علاوه بر آن در جوامع معلمان بيشماري هستند كه آموزش آميزه هاي ديني و تربيتي را به عنوان رسالتي اصلاح طلبانه دنبال مي نمايند. علاوه بر آن كه كنجكاوي دربارة دين و گرايش به آن و علاقمندي به فعاليتهاي متنوع فرهنگي و تربيتي يك رغبت قطعي و فطري در كودكان شناخته شده است كه اين علاقه و رغبت عموماً در سالهاي پاياني دبستان بروز و شدت بيشتري پيدا مي كند با اين وجود آموزش ديني و قرآن و بهره مندي از فعاليتهاي متنوع و جذاب بمنظور ايجاد يك نظام تربيتي قوي و مؤثر و پايدار از مسائل بسيار مهم و داراي اولويت مي باشد كه بسيار مهم و شايستة التفات است كه لاجرم بايد به آن پرداخته شود و براي پرداختن به آن لازم است به سئوالاتي از قبيل ذيل پاسخ دهيم
كودكان ما مفاهيم ديني را چگونه مي فهمند، تربيت ديني و فعاليتهاي تربيتي متناسب با آن در سنين مختلف و مقاطع مختلف تحصيلي بايد داراي چه خصوصياتي باشد، كدام مفاهيم براي آموزش به دانش آموزان دبستاني يا راهنمايي و يا متوسطه ………. مناسب است؟ آيا فعاليتها و برنامه هاي فعلي نظام آموزش ما آنگونه كه بايسته و شايسته است توانسته است در ايجاد نظامي پايدار آموزش و تربيتي را پي ريزي نمايد؟
قطعاً برخورداري از يك نظام تربيتي مطلوب، پويا در نظام آموزشي ما آنگونه كه شايسته نظام مقدس جمهور اسلامي ما ميباشد نيازمند پاسخگويي به سئوالات مذكور مي باشد.
از طرفي ديگر توجه به ويژگيهاي ورحي، رواني و رفتاري فراگيران در مقاطع مختلف بمنظور پاسخگويي به سئوالات فوق و پي ريزي يك برنامه مدون آموزشي موفق در فعاليتهاي تربيتي امري اجتناب ناپذير است كه فراگيران با ورود به دورة ابتدايي مواجه با يك تحول اساسي مي شوند. از نظر ظرفيت و توانائيهاي ذهني، براي كسب بسياري از مسايل آموزشي و تربيتي كه قبل از ارتباط مستقيم با مدرسه پيدا نكرده بودند آمادگي پيدا مي كنند و همچنين تحولات عظيمي در ذهن آنها نسبت به مسائل اجتماعي ايجاد مي شود و با ورود فراگيران به عرصه آموزش رسمي (مدرسه) و دور شدن از محيط محدود دورة زندگي در محيط خانواده آمادگي بيشتري براي سازگاري با محيط و قبول قواعد و مقررات اجتماعي، آنان را وارد مرحله جديدي از زندگي مي كند كه همه و همه حاكي از فرآيند تحولي است كه عمدتاً به دليل ورود فراگيران به دوره هاي مختلف تحصيلي و پاگذاشتن به محيط آموزش و پرورش رسمي ايجاد مي گردد.
از طرفي ديگر دوره هاي تحصيلي مختلف هر كدام متناسب با ويژگي هاي سني، ذهني، رفتاري، اخلاقي و اجتماعي ….. فراگيران دورة شكوفايي بسياري از استعدادهاي دانش آموزان است. شامل استعدادهاي هنري، علمي، ادبي، سياسي، اجتماعي، اقتصادي، زيستي، اخلاقي و…… و بسيار از خلاقيت ها در اين دوره شكل مي گيرد خصوصاً دورة ابتدايي كه از اهميت ويژه اي در ميان دوره هاي تحصيلي ما برخوردار است.
حال بمنظور بهره مندي از اين استعدادها و جهت دهي مناسب به آن نيازمند يك نظام تربيتي قوي، مطلوب و پويا متناسب با هدفهاي غايي و آرماني نظام تعليم و تربيتي كشورمان مي باشيم بدين منظور احياء مجدد معاونت پرورشي و نهاد امور تربيتي را به فال نيك گرفته و اميدوارم كه امور تربيتي بتواند با بهره مندي از هنر فعاليتهاي تربيتي را گسترش داده و گامهاي مؤثر و بلندي را در جهت زنده نگه داشتن ارزشهاي والاي انساني و مذهبي و انقلابي و پرورش انسانهاي منطبق بر معيارهاي ايدئولوژيكي و جهان بيني توحيدي آنها را در مسير رشد و تعالي و تكامل قرار داده و در آينده اي نه چندان دور شاهد پرورش يافتن انسانهايي والا، توانمند، خلاق، مبتکر، و… در نظام تعليم و تربيت كشورمان باشيم. ان شاء الله و اميدوارم كه بنده هم توانسته باشم با زبان الكن و قلم ناتوانم حق مطلب را در امر بهره مندي از هنر در توسعه فعاليتهاي امور تربيتي ادا نموده باشم.
با توجه به مطالبي كه ذكر آن گذشت كه همه و همه حاكي از اهميت ايجاد يك نظام تربيتي پايدار در آموزش و پرورش مي باشد در ادامه به ذكر راههايي كه مي تواند بهره مندي از آن تحت مقوله هنر در بالا بردن ظرفيت هاي نظام تربيتي و امور تربيتي *** نمايد اشاره مي نمايم.
چگونه مي توان يك نظام تربيتي مطلوب مبتني بر هنر و فعاليتهاي هنري بوجود آورد
الحمدالله به بركت انقلاب اسلامي، ما ملتي داريم با سرمايه هاي معنوي با ارزش و توانمنديهاي بسيار. اما نكته قابل تأمل اين است كه ما با وجود داشتن چنين سرمايه هاي با ارزش كه قطعاً پشتوانه بسيار خوبي براي هر نظام آموزشي محسوب مي شود تا چه اندازه توانسته ايم از اين سرمايه ها و توانمنديها استفاده كنيم.
براي روشن شدن موضوع، سخنی از آقای بهرامپور از كتاب نقدي بر ناكارآمدي آموزش و پرورش نقل مي نمايم. 
ايشان مي فرمايند «دولتي زيرك و باهوش كه براي تحصيل به كانادا رفته بود مي گفت: اگر بخواهيم سرمايه هاي معنوي خودمان را با غرب مقايسه كنيم بايد به آنها نمره ۱۰ و به خودمان نمره ۱۰۰بدهيم ولي فرق ما با آنها در اين است كه ما از ۱۰۰ سرمايه به اندازه يكي استفاده مي كنيم و آنها از ۱۰ سرمايه به اندازه ي ۹ استفاده مي نمايند.»
پس ما بايد فرصت هاي طلايي كه مي تواند در جهت كسب علم و دانش و فراهم شدن زمينه براي پرورش مهارتهاي فكر كردن، مهارت هاي اجتماعي شدن و مهارت هاي فني جهت آماده شدن براي ورود به عرصة زندگي واقعي را فراهم مي نمايد غافل نشده و آنرا هدر ندهيم و شايد يكي از بهترين راههايي كه مي تواند زمينة جلوگيري از هدر رفتن چنين فرصت هايي طلايي را بگيرد فراهم نمودن شرايط براي حضور قدرتمند  در صحنه فعاليتهاي امور تربيتي و بهره مندي از هنر در توسعة آن به عنوان يك از مقوله هاي بسيار مهم و جدي و مورد توجه و علاقه وافر بچه ها (فراگيران) دانست.
براي تأكيد و توجه بيشتر به اين مهم سئوالي را مطرح مي نمايم.
چرا هنر؟
قطعاً امروزه كار معلم تنها انتقال يك سلسله مفاهيم به دانش آموزان از طريق نشانه هاي گفتاري و نوشتاري نيست بلكه مهمترين وظيفة او اين است كه بداند چه چيزي را به چه كسي و با چه روشي مي بايد ارائه نمايد.
از اين رو معلم خوب كسي نيست كه تنها يك مطلب را خوب بداند بلكه معلم خوب و شايسته كسي است كه بتواند مطلب را متناسب با سن و ويژگيهاي اختصاصي دانش آموزان آنهم با زباني متناسب حال او ارائه نمايد.
كه در اين راه با بهره مندي از هنر مي توانيم گامهاي بلند و مؤثري برداريم. چرا كه هنر يكي از قلمروهاي بسيار مهم و گنجينة فرهنگي، و… هر جامعه اي محسوب مي شود و فرهنگ و ارزشهاي ديني و معنوي هر جامعه اي در درجة اول در آثار هنري خلق شده از سوي افراد آن جامعه متجلي مي شود و انسان به ياري ادبيات و هنر است كه نتوانستن هاي خود را در ساحت واقعيت جبران مي كند و به آنچه كه بايد باشد و نيست رنگ عينيت و تجلّي محسوس مي بخشد قطعاً هنر انسان را از دايرة تنگ تفرّد و درون گرايي محض خارج كرده و در مسير تعامل و تكامل اجتماعي و انساني قرار مي دهد و پرواضح است انسانهايي كه دستي در هنر ندارند معمولاً داراي افق انديشة وسيع تر و ژرف تري نسبت به مسائل جهان دارند و مي توانند آزادانه از مرز دنياي واقع فراتر رفته و در اوج زيبايي خود ساخته به پرواز درآيند و در اين رهگذر روياهاي ناممكن را ممكن سازند.
علاقمندي به هنر و فراهم نمودن زمينة بهره گيري از آن براي دانش آموزان باعث گسترش حس زيباشناختي آنان، تبليغ ارزشهاي معنوي، آشنايي با الگوهاي رفتار انساني والا گسترش باورها و نگرش هاي مثبت و به طور كلي آزادي انسان از فشارهاي ناشي از زندگي مادي مي گردد.
و از طرفي ديگر اگر ما بتوانيم با بهره گيري از هنر دانش آموزان را علاقمند به امور ديني و مذهبي و فعاليتهاي تربيتي نمائيم قطعاً دريچه هايي شفاف به دنياي اطراف دانش آموزان باز مي شود كه با پيشرفت كار آموزش اين پنجرة شفافيت و نورانيت آن بيشتر مي شود و با وجود چنين دريچه هايي دانش آموزان دنيا و زيبايي هاي آنرا بهتر مي بينند و نتيجتاً علاقه مندي بهتر و بيشتري به هنر پيدا مي كنند چرا كه اعتقاد داريم كه مباني ديني ما منطبق بر حكمتهاي جهان هستي و منطبق بر فطرت انساني است و قطعاً آگاهي بيشتر از حكمتهاي جهان هستي باعث رشد دينداري خواهد شد و در پايان اين قسمت از نوشته ام به سخني از استاد جعفر سبحاني اشاره مي نمايم.
ايشان مي فرمايند : «علم و دانش، مطالعه و بررسي آثار دانشمندان غور در قوانين آفرينش، مايه شكفته شدن عقل و خرد مي گردد. چنانچه ممارست با گناه و همنشيني با بدكاران، ديدن مناظر معصيت، مايه ضعف شنوايي و بينايي فرد گرديده و زشتي بسياري از كارها را از ميان مي برد.
اشاره مختصر به جايگاه هنر در فعاليتهاي تربيتي مذاهب
در مذاهب ديگر بهره گيري از هنر نيز مدخلي است براي آموزش و ايجاد علاقمندي به دين و فعاليتهاي تربيتي بگونه اي كه آقاي «عادل توفيق عطاري» در كتاب «القربيه اليهوديه في فلسطين المتحله و الدياسپورا» نوشته:
 «قهرمانان توراتي مثل قصه حضرت داود، طالوت و جالوت ما مدخلي براي آموزش دين و ارزشهاي ديني است يا جشن زيباي بابانوئل دوست داشتني، يك مدخل براي ايجاد علاقمندي به دين است همچنان كه سرودهاي كودكانه، اين نقش را در مسيحيت بازي مي كند.»
متعالي بودن هنر در گذشته و حال
ارجمندي و متعالي بودن هنر گذشته و امروز را، مي توانيم در يك بررسي كوتاه و در لابه لاي سرمايه هاي فراموش شده تاريخ دور و نزديك ببينيم، لازم مي دانم به يكي از وقايع ناخوشايند كه در برنامه هاي آموزشي جهان سوم  وجود دارد اشاره نمايم و آن ناديده گرفتن زمينه هاي آموزش سنتي و تجربي دانش و هنر آن كشورهاست مثلاً همين ناديده گرفتن تجربة آموزشي بسيار ارزندة «حوزه اي» خودمان و جايگزيني روشهاي بيگانه با ماست شيوه هاي برتر از همان فريبهاي استعماري است زيرا آنچه را امروزه به عنوان روشهاي آموزشي برايمان سوغات آورده اند دريافتهاي ناقص و حفظ كردني و نظري به دنبال دارد كه جايي براي جستجو و تكاپو و تحقيق و فكر كردن و آشنايي با فرآيند تفكر منطقي و حل مسأله براي فراگيران ما باقي نمي گذارد.
براي روشن تر شدن موضوع و اهميت پرورش در فرآيند آموزش لازم مي دانيم به موضوعي كه شايد خيلی از اوقات ذهن من و بسياري امثال چون بنده را به عنوان معلم درگير نموده اشاره نمايم.
امروزه با پيشرفتهاي سريع علمي بسياري از نظامهاي آموزشي دنيا به دنيال شيوه ها و روش هايي هستند كه يادگيري بهتر را تحت عناوين روشهاي نوين و فعال تدريس ارائه نمايند. امّا بنده نظرم اين است كه تدريس پويا وفعال در كلاسهاي درس ما همان چيزي است كه امروز در اهداف كنفرانس امور تربيتي و احياء معاونت پرورشي نهفته است.
  • بازدید : 36 views
  • بدون نظر
این فایل در ۶صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

يكي از برنامه هايي كه در رشد شخصيت فردي و اجتماعي و غني سازي اوقات فراغت دانش آموزان نقش بسزايي دارد، فعاليتهاي اردويي و بازديدي است. اين برنامه ها؛ چنانچه با پيش بينيهاي لازم و برنامه ريزي صحيح انجام پذيرد، موجب تقويت انضباط اجتماعي خواهد بود. و در غير اين صورت، خسران آن بيش از منفعتش مي باشد.
صاحبنظران تعليم و تربيت، معتقدند كه، ۵۰ درصد فعاليتهاي امور تربيتي، برنامه هاي اردويي و بازديدي مي باشد. همه ساله ميليونها نفر دانش آموز در قالب تيمهاي ورزشي، دسته هاي فرهنگي، هنري، امور سياحتي و زيارتي از شهري به شهر ديگر و يا از استاني به استان ديگر در حركت مي باشند
بدون ترديد، در بين نسل پوياي انقلاب اسلامي، چهره هايي وجود دارد كه اگر فرصت شكوفايي استعدادهاي خود را به دست آورند، در ساختن فرداي ايران عزيز قدمهاي بلند و موثري برخواهند داشت. برنامه هاي اردويي و بازديدي در اين سير، مي تواند، به عنوان ابزاري سازنده و مفيد در شناسايي استعدادها، تقويت روح تعاون، همكاري، نظم و انضباط و شكوفايي شخصيت اجتماعي آنان به كارگرفته شود. لذا بر ماست كه با تدوين مقررات و تاكيد بر رعايت اصول حاكم بر فعاليتهاي اردويي و بازديدي، ضريب اطمينان را بالا برده و اعتماد را كه خانواده ها در سپردن عزيزان خود به دست ما دارند، حفظ نماييم. اين مجموعه نيز بر اين اساس تهيه گرديده است، اميد است مربيان عزيز و ديگر برگزار كنندگان، با رعايت مفاد آن در بهتر برگزار نمودن برنامه ها ما را ياري نمايند.
فصل اول: 
كليات
ماده ۱٫ برگزاري هر گونه برنامه اردو و بازديد، بايد داراي هدف مشخص و از قبل تعيين شده باشد و قبل از اجرا در ستاد تربيتي مدرسه، مطرح و مورد تصويب قرار گيرد. 
ماده ۲٫ پس از تصويب برنامه مورد نظر در ستاد تربيتي مدرسه، فرم درخواست اجراي برنامه، تكميل و با امضاي مسوول مدرسه به منطقه ارسال شود.
ماده ۳٫ فرم درخواست برنامه در دو نسخه تنظيم و نسخه اول به آموزش و پرورش منطقه جهت بررسي و اقدام، ارسال و نسخه دوم بعنوان سابقه در آموزشگاه بايگاني شود.
ماده ۴٫ فرم درخواست برنامه اردو- بازديد، دقيقا توسط مربي پرورشي تكميل، و جزئيات اهداف و برنامه در آن قيد گردد و پس از امضاي مدير مدرسه، جهت كسب مجوز به منطقه ارسال شود.
ماده ۵٫ نمونه كارهاي محتوايي و ريز برنامه هاي اجرايي اردو و بازديد، مورد درخواست و روشهاي دستيابي به اهداف پيش بيني شده بايد در فرم درخواست مجوز از طريق آموزشگاه به منطقه مشخص گردد.
ماده ۶٫ آموزش و پرورش منطقه يا شهرستان موظف است، پس از دريافت فرم درخواست، اجراي برنامه اردو و بازديد از مدرسه با توجه به موارد ذيل اين ماده و بررسي همه جوانب، موافقت يا عدم موافقت، برنامه پيشنهادي را به آموزشگاه مربوط اعلام نمايد.(فرم شماره ۲)
۶-۱٫ برگزاري برنامه اردو و بازديد در طول سال تحصيلي منحصر به اردوهاي يك روزه، دو روزه و كوتاه مدت مي باشد.
۶-۲٫ در برگزاري اردوهاي درون استاني، در طول سال تحصيلي، براي جلوگيري از تعطيل شدن كلاس درس، سعي شود در دور روز(ايام تعطيل مثل روزهاي جمعه، اعياد، وفات و…) استفاده شود. با هماهنگي و تصويب ستاد تربيتي مدرسه، اجراي برنامه هاي يك روزه بلامانع مي باشد.
۶-۳٫ اجرا و برگزاري اردوهاي برون استاني و بلندمدت در ايام تعطيلات عيد نوروز براي كليه مدارس راهنمايي و دبيرستان و فاصله بين دو ترم براي دانش آموزان نظام جديد متوسطه بلامانع مي باشد.
۶-۴٫ صدور مجوز برگزاري برنامه هاي اردو و بازديد برون استاني، در غير از ايام تعطيلات عيد نوروز و بين دو ترم براي نظام جديد متوسطه، با رعايت اينكه بيش از سه روز منجر به تعطيلي و عدم حضور دانش آموزان در كلاس درس نشود، بلامانع مي باشد. (شرايط برگزاري اين گونه برنامه ها در مبحث مربوط به خود در همين دستورالعمل خواهد آمد)
فصل دوم:
برنامه اردو و بازديد درون استاني
ماده ۱٫ فرم درخواست مجوز برنامه اردو و بازديد، پس از تصويب ستاد تربيتي، لازم است كه حداقل بيست روز قبل از اجرا، جهت بررسي و صدور مجوز به آموزش و پرورش منطقه ارسال گردد.
ماده ۲٫ تعداد افراد شركت كننده براي اجراي يك برنامه اردويي درون استاني براي هر آموزشگاه حداقل ۲۱ نفر( يك رسد) و حداكثر ۱۰۵ نفر( ۵ رسد) مي باشد.
ماده ۳٫ مدت زمان اجراي برنامه هاي درون استاني براي مقطع ابتدايي يك روزه و بدون بيتوته مي باشد و براي مقاطع راهنمايي و متوسطه با توجه به برنامه هاي پيش بيني شده توسط آموزش و پرورش منطقه با رعايت بند ۲ ماده ۶ كليات آيين نامه اجرايي، تعيين خواهد شد.
ماده ۴٫ تشكيلات اجراي اردوي درون استاني به شرح ذيل مي باشد:
تبصره ۱٫ در مقطع ابتدايي به ازاي هر ۱۵ نفر دانش آموز، يك مربي پيش بيني شود.
تبصره ۲٫ در مقطع راهنمايي و متوسطه به ازاي هر ۲۱ نفر دانش آموز، يك مربي پيش بيني شود.
تبصره ۳٫ اجراي هر برنامه اردو و بازديد علاوه بر تعيين مربيان مندرج در تبصره ۱و۲، داراي يك سرپرست مي باشد.
ماده ۵٫ سرپرست اردو، مربيان، آموزگاران و دبيران همراه، لازم است؛ ضمن داشتن تجربيات كافي اردويي، خوش برخورد، علاقه مند و دلسوز، امين و آشنا به مسايل تربيتي بوده و توان لازم در خصوص هدايت و نظارت بر حسن اجراي برنامه ها را دارا باشد(ترجيحا از مربيان كه دوره ۹۰ ساعته آموزش اردويي را گذرانده اند، به عنوان سرپرست برنامه استفاده شود.)
ماده ۶٫ سرپرست و مربيان انتخاب شده، براي اجراي برنامه هاي اردويي و بازديدي، طي نامه رسمي از آموزشگاه، به همراه فرم درخواست مجوز برنامه، به آموزش و پرورش منطقه، جهت صدور ابلاغ، معرفي مي شوند و آموزش و پرورش منطقه موظف است پس از بررسي نسبت به صدور ابلاغ اقدام نمايد.
ماده ۷٫ در برنامه ريزي اردو، بايستي تركيب سني و پايه تحصيلي دانش آموزان در نظر گرفته شود و از اختلاط دانش آموزان با اختلاف سني زياد و ادغام دو يا چند دوره تحصيلي براي يك برنامه اردويي، خودداري گردد.
ماده ۸٫ اختلاط دانش آموزان دختر و پسر در برنامه هاي اردويي در كليه مقاطع تحصيلي مجاز نمي باشد.
ماده ۹٫ سرپرست و مربيان هر برنامه اردويي و بازديدي، با توجه به جنسيت(دختر- پسر) انتخاب شود و از اعزام سرپرست مرد براي اجراي برنامه هاي اردويي دختران خودداري شود.
اردو سمبل فعاليت گروهي در فرآيند آموزش به صورت مكمل
در يك تقسيم بندي كلي مي توان پذيرفت كه تعليم و تربيت به دو صورت انجام مي شود- يكي به صورت رسمي و پذيرفته شده بدين گونه كه مجموعه ي آموخته ها و يادگيري ها در قالب كتاب هاي درسي انجام مي شود- روشي كه در اكثر نظام هاي تعليم و تربيت جهان از جمله كشور ما مرسوم است.
ديگر تعليم و تربيت به صورت غيررسمي كه آموخته ها و يادگيري ها در چهارچوب كتاب هاي درسي انجام نمي شود، بلكه در كنار آنهاست و به تعبير ديگر به صورت مكمل ايفاي نقش مي كند.
– در خصوص ضرورت و اهميت تعليم و تربيت به صورت رسمي سخن بسيار گفته شده است و قلم فرسايي زيادي گرديده است، و اين طور به نظر مي رسد كه اين روند سير صعودي داشته باشد و امروز كمتر كسي است كه با نام آموزش به صورت رسمي آشنا نباشد، ما نيز بر اين باوريم كه اين روش از پشتوانه علمي قابل قبولي برخوردار مي باشد و پذيرش آن به عنوان يك روش جهاني در صحت مدعا مزيد بر علت است.
اما تعليم و تربيت به صورت غيررسمي كه آموخته ها و يادگيري ها به صورت مكمل عمل مي كنند به نسبت اهميت و ارزشي كه دارند در نزد مسوولان فرهنگي، اولياء، حتي دانش آموزان علي رغم موثر بودن آن در فرايند آموزش چندان روشن و ملموس نيست و آن گونه كه شايسته و بايسته است از نقش كليدي و اثربخش آن در عرصه تعليم و تربيت كمتر سخن به ميان آمده است.
به لحاظ اهميت و اعتبار موضوع به چند نكته قابل توجه در فرآيند آموزش به صورت غيررسمي در ذيل اشاره خواهد شد اميد كه براي كليه دوست داران به تعليم و تربيت در سطوح گوناگون مفيد و قابل استفاده باشد.
۱- همياري:
همياري نوعي فعاليت گروهي است كه در آن افراد همديگر را مانع رشد و ترقي يكديگر نمي دانند. در همياري برنده و بازنده براي افراد مهم نيست. در اين روش افراد به پيشرفت خود و ديگران با تعامل متقابل مي انديشند. يكديگر را در كسب مهارت ها ياري مي دهند، در ياد دادن و ياد گرفتن نسبت به هم بخل و حسادت نمي ورزند، زكات علم راحتي بدون اين كه خودشان متوجه شوند، مي پردازند، هيچ كاري به اميد اين كه ديگري انجام مي دهد به زمين نمي ماند و هيچ كس در پذيرش مسوليت شانه خالي نمي كند. همياري به مفهوم فعاليت هاي گروهي خصوصا( اردو- بازديد) تحقق عيني مي بخشد، در همياري علاوه بر اين كه مي شود، رشد و شكوفايي استعدادها فراهم مي شود، زمينه كسب مهارت هاي اجتماعي نيز به سهولت تحقق مي يابد.
۲- ايفاي نقش:
امروزه تحولات و دگرگوني هاي سريع اجتماعي موجب شده است كه روش هاي تازه در انتقال ارزش ها جايگزين روش هاي قديمي و غيركارآمد گردد، زندگي شهري، فراگير وسايل ارتباط جمعي، تعدد سازمان ها، نهادها و گروه هاي سياسي مدعي اصلاحات و دموكراسي… مصاديق روشني است كه چنانچه افراد بخواهند در زندگي فردي و اجتماعي موفق گردند مي بايست مهارت هاي ويژه اي را كسب نمايند. آموزش به صورت رسمي به تنهايي نمي تواند در تربيت افرادي كه بتوانند در جامعه اي دموكراتيك با همنوعان خويش براساس اصول دموكراسي زندگي كنند، برآيند و لذا بايد فعاليت هاي جانبي طرح ريزي و برنامه ريزي شوند كه در غالب آن ها آمادگي هاي لازم براي زندگي جمعي با رعايت حقوق و احترام متقابل صورت پذيرد. اين همان چيزي است كه در فرايند آموزش به صورت غيررسمي تحت عنوان فعاليت هاي گروهي خصوصا( اردو بازديد) تحقق خواهد پيوست.
در فرآيند آموزش به صورت غيررسمي افراد ضمن كسب مهارت ايفاي نقش مي آموزند كه چگونه بدون تنش و نگراني از روش هاي كهنه و متروكه با توجه به واقعيت ها فاصله گرفته و خويش را با روش هاي نوين و كارآمد همراه و هماهنگ سازند.
۳- تربيت اجتماعي:
مجموعه تلاش هايي كه برنامه ريزان انجام مي دهند، عمده ترين هدف آن بالفعل درآوردن استعدادهاي بالقوه افراد است كه با افزودن توان مندي هاي آنان، بتوانند با كسب مهارت هاي زندگي گامي اساسي در ادامه حيات فردي و اجتماعي بردارند. ادامه حيات فردي و اجتماعي بردارند. اگر چه آموزش هاي رسمي در محتواي كتب درسي از اين اصل كلي( تربيت فردي و اجتماعي) غافل نبوده است و به نوعي به آموزش آن مبادرت ورزيده است. اما روش آموزش غيررسمي كه هماهنگي و همسويي آن با ذوق و سليقه دانش آموزان ملموس تر است و به لحاظ وجود فضاي متناسب آمادگي بيشتري دارد كه در تربيت اجتماعي خصوصا مسووليت پذيري، تنظيم رابطه با ديگران، اصلاح روش ها، احترام به قوانين و مقررات، آشنايي با وظايف اجتماعي و غير ايفاي نقش نمايد. 
۴- زندگي براساس اصول دموكراسي
اين كه فرد طوري تربيت شود تا بتواند در جامعه اي دموكراتيك با همنوعان خويش براساس اصول دموكراسي زندگي كند، بديهي است به تنهايي از عهده آموزش رسمي بر نمي آيد. لذا بايد فعاليت هاي جانبي طرح ريزي و برنامه ريزي شوند كه در غالب آن ها آمادگي هاي لازم براي زندگي كردن با جمع با توجه به رعايت حقوق و احترام متقابل در آن ها مزين شده باشد تا افراد بتوانند آن ها را به دست آورند، در محاسن ملموس و قابل توجه در روش آموزش غيررسمي اين است كه افراد در موقعيت هايي قرار مي گيرند، در موانست و هم نشيني با ديگران روش چگونگي زندگي براساس اصول دموكراسي را مي آموزند تا حدي كه حتي خودشان مبلغ اين گونه زندگي كردن مي باشند.
۵- تجارب يادگيري:
تجارب يادگيري اصطلاحي دامنه دار است كه هم فعاليت هاي فردي و هم فعاليت هاي گروهي را در بر مي گيرد كه در داخل يا خارج از كلاس و مدرسه به پيشنهاد و تاكيد مديران- معلمان، مربيان، به منظور نيل به هدف هاي برنامه آموزشي انجام مي شود.
هنگامي كه معلمي از دانش آموزان مي خواهد كه از نمايشگاهي خاص در يك محل بازديد كنند، اين كار يك تجربه يادگيري است و قيد تعيين شده توسط معلم مبني بر نمايشگاهي خاص حكايت از هدف مندي كار دارد. به اين مفهوم سپردن كارهايي به دانش آموزان كه آنان را مجاب كند كه ساعات خارج از درس و كلاس انجام دهند مانند تكاليف منزل و كارهاي تحقيقاتي كه از اين نوعند( تجربه يادگيري). چنانچه اين سبك كارها ارتقاء يابد و حتي فراتر از ارتقاء به عنوان يك فرهنگ ايفاي نقش كند مي توان اميدوار بود كه نگراني هاي اولياي تعليم و تربيت مبني بر ناسازگاري روش و هدف و نتيجه آموزش رسمي و غيررسمي كاهش خواهد يافت و با تقويت اين دو عنصر رفتارها در فراگيران مي توان به تقريب اين دو دسته آموزش خوش بين بود و از اثرات آن، اين خواهد بود كه فاصله بين وضع موجود و مطلوب در برنامه هاي تعليم و تربيت كاهش خواهد يافت و اين تقاضا و اين تقاضا روي نخواهد داد مگر دست اندركاران تعليم و تربيت از سطح عالي، تا صف به اهميت و ارزش روش هاي غيررسمي وقوف يافته و در طراحي و اجراي برنامه ها از اثربخشي آن غفلت نورزند.
۶- اردو: 
اردو فعاليت گروهي سازمان يافته اي است كه در خارج از محيط رسمي آموزش، در زمان و مكان مناسب و با اهداف معين و مشخص به منظور رشد و شكوفايي استعدادها برگزار مي شود و به عنوان سمبل برنامه هاي آموزشي غيررسمي است كه چنانچه اولياء تعليم و تربيت در طراحي و اجراي آن دقت كافي و وافي داشته باشند، تحقق اهداف ذيل دور از دسترس نيست:
– زمينه اي مناسب جهت شناخت و پرورش و هدايت استعدادهاي دانش آموزان را در زمينه هاي مختلف فراهم خواهد نمود.
– آشنايي با زندگي گروهي و ارتقاء مهارت هاي اجتماعي از جمله مسووليت پذيري، آداب و معاشرت، رعايت قوانين و مقررات، تعاون و همكاري.
– بستري مناسب را جهت كسب مهارتهاي گوناگون جسمي، فني و… ايجاد خواهد كرد. 
– ارضاي نيازهاي عاطفي و رواني دانش آموزان به فراخور سن و پايه تحصيلي.
– آشنايي با مصنوعات بشري و اسرار آفرينش.
نقش اردو و بازديد در پيشرفت تحصيلي دانش آموزان و دانشجويان
« قل سيروا في الارض فانظروا كيف كان بدالخلق»( سوره عنكبوت آيه ۴۰)-«اي پيامبر به مردم بكو در زمين گردش كنيد و بنگريد كه خداوند چگونه آفرينش را آغاز كرده است».
با توجه به آيه فوق الذكر و آيات متعدد ديگر گردشگري ريشه قرآني دارد.
بي شك يكي از برنامه هاي پرجاذبه دانش آموزان و دانشجويان كه مي تواند شور و نشاط را در آنان ايجاد كند و تقويت روحيه مشاركت جويي و مسئوليت پذيري و تكوين شخصيت و غني سازي اوقات فراغت و به ويژه باعث پيشرفت تحصيلي آنان شود گردشگري در قالب بازديدهاي علمي تاريخي و… مي باشد. در حال حاضر سالانه بيش از ۱۲ ميليون نفر دانش آموزان با هدايت و حمايت اوليا دانش آموزان و مسئولين و معلمان مدارس از محيط محدود و بسته آموزشي خارج شده و به صورت اردوها و بازديدهاي يك روزه و چند روزه از اماكن ملي و مذهبي، صنعتي، طبيعي و تاريخي و … كشور بازديد مي كنند.
تعريف گردشگري(اردو و بازديد)
گردشگري به فعاليت دسته جمعي(گروهي) از دانشجويان و دانش آموزان(تعدادي از افراد) اطلاق مي شود كه با برنامه ريزي و اهداف از پيش تعيين شده به منظور آشنايي و شناخت يك يا چند بعد ابعاد گوناگون امور فرهنگي، علمي، هنري، تاريخي، اجتماعي و مذهبي از محل خود(مدرسه يا دانشگاه) خارج مي شوند.
اهداف گردشگري(اردو و بازديد)
۱- تحكيم و تعميق ارزشهاي اسلامي 
۲- آشنايي با مفاخر و آثاي علمي فرهنگي و سياسي و تاريخي ايران اسلامي
۳- انتقال تجارب و گسترش آگاهي و دانش اعضا گروه گردشگري
۴- فراهم ساختن امكانات سفرهاي علمي و تحقيقي براي افراد مشتاق 
۵- آشنايي با مشاغل- حرف و فعاليتهاي علمي و فرهنگي كشور
۶- شناخت منابع غني طبيعي اقتصادي و فرهنگي كشور
۷- ارتقا سطح عملي و تحصيلي دانش آموزان و دانشجويان
انواع گردشگري
۱- گردشكري علمي: شامل بازديد از مراكز علمي- صنعتي و توليدي جهت بازديد از صنايع پتروشيمي، كارخانجات توليدي و ماشين سازي، ديدار با شخصيتهاي علمي و… براي دانش آموزان و دانشجويان رشته هاي مرتبط با رياضي و هنرستانها.
۲- گردشگري فرهنگي و هنري: شامل بازديد از تئاترها، سينماها و اماكن فرهنگي- هنري. بازديد از فيلم هاي سينمايي و موزه ها و مواردي از اين قبيل بويژه براي دانشجويان و دانش آموزان رشته هاي مرتبط با هنر و علوم انساني توصيه مي شود.
۳- گردشگري پژوهشي: شامل بازديد از مراكز پژوهشي و تحقيقاتي جهت بازديد از صنايع بزرگ و كوچك حسب نوع رشته تحصيلي و نيروگاههاي برق- صنايع دستي- قالي بافي- منابع طبيعي براي دانشجويان و دانش آموزان كليه رشته هاي مرتبط
۴- گردشگري تاريخي: شامل بازديد از مراكز تاريخي و ميراث فرهنگي آثار باستاني و ابنيه هاي تاريخي جهت بازديد از موزه ها- اماكن مذهبي(آرامگاهها و…) براي دانشجويان و دانش آموزان رشته هاي تاريخ و علوم انساني)
۵- گردشگري زيارتي: شامل بازديد از اماكن متبركه- اماكن مذهبي و تربيتي جهت بازديد از مرقد ائمه الاطهار(عليهم السلام) امامزاده ها، مساجد، تكايا و… براي كليه دانشجويان و دانش آموزان رشته هاي مختلف.
۶- گردشگري اجتماعي: شامل بازديد از مراكز اجتماعي، قوه قضائيه، نهادهاي اجتماعي مانند بازديد از مجلس شوراي اسلامي، شوراي شهر، سپاه پاسداران و… كه براي كليه دانشجويان و دانش آموزان رشته هاي مختلف توصيه مي شود. البته انواع گردشگري به تناسب سن و جنس گردشگران متفاوت بوده و نوع آنها كاملا تفكيك ناپذير هستند براي شامل بازديد از موزه هم مي تواند در گردشگري تاريخي باشد و هم فرهنگي و هنري با اين ديد كه همه موارد ذكر شده گردشگري به نوعي علمي و آموزشي محسوب مي شوند براي اينكه در بازديد از اماكن علمي فرهنگي و تاريخي و… ارتقا سطوح آگاهي گردشگران افزايش مي يابد.
گردشگري در ساير كشورها
در اكثر كشورهاي پيشرفته جهان مانند فرانسه و آلمان همه مردم مقداري از درآمده حاصله سالانه خودشان را براي مسافرت ذخيره مي كنند و در پايان هفته، ماه و يا سال به يك مسافرت برون و يا درون مرزي مي روند. در اين كشورها به منظور تشويق دانش آموزان و دانشجويان براي آگهي از دستاوردهاي علمي و صنعتي و مفاخر و آثار ملي كشورشان با ارائه كارت شناسايي يا معرفي نامه از طرف مدرسه يا دانشگاه در مسافرت به شهرها و استانها اياب و ذهاب آنان در استفاده از وسائط نقليه اتوبوس و هواپيما و قطار محاسبه مي شود. همچنين در مراجعه به اماكن تاريخي و مذهبي با ارائه كارت شناسايي به صورت رايگان مي توانند از امكانات موجود بهره مند شوند.
در كشورهايي مانند ژاپن ۷۰ درصد وقت تحصيلي دانش آموزان و دانشجويان در قالب گردشگري علمي و… انجام مي گيرد كه تفهيم مطالب كلاسي نيز بهتر و تاثيرپذيرتر خواهد بود چون به صورت عيني و علمي دانش آموزان و دانشجويان مطالب نظري كلاسي را تجربه و آزمون مي كنند.
در تعدادي از كشورها به دانش آموزان و دانشجويان هزينه سفر پرداخت مي شود و يا سرانه اي از طرف دولت براي بازديدهاي علمي و…

عتیقه زیرخاکی گنج