• بازدید : 75 views
  • بدون نظر

دانلود رایگن تحقیق انردی-خرید اینترنتی تحقیق جهانگردی-دانلود رایگان مقاله جهانگردی-حقیق هاگردی

این فایل در ۲۱۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:
اشکال جهانگردی:
در مورد  هر كشور  مشخص اشكال  زير از جهانگردي را مي توان از هم  متمايز  ساخت:
الف)  جهانگردي  بومي:  افراد مقيم يك منطقه كه تنها در داخل  همان منطقه  سفر مي كنند. (domestic tourism)
ب) جهانگردي  دورن مرزي : افراد غير  مقيم يك منطقه که در همان  منطقه سفر  مي كنند. (inbound  tourism)
ج‌) جهانگردي  برون مرزي  :  افراد مقيم  يك منطقه  كه به منطقه اي ديگر سفر  مي كنند. ( outbound tourism)
د) جهانگردان  داخلي:  جهانگردي  بومي  ودرون مرزي را در بر 
مي گيرد (internal  touism)
هـ )  جهانگردي  ملي:  جهانگردي  بومي و برون مرزي  را شامل مي شود. Natinal tourism))
 و)  جهانگردي  بين المللي :  شامل جهانگردي  درون مرزی و برون مرزي  (international  tourism)
به بياني  ديگر تمام مسافراني  (travelers)  كه به جهان گردي 
مي پردازند  ديدارگر  visitorers   اطلاق  مي شود.  ديدارگر  نيز بر حسب  گذراندن  حداقل  يك شب  دراقامتگاه  خصوصي  يا عمومي  محل مورد  بازديد  به شرح زير  طبقه بندي  ميشود.
۲-۱) انواع  جهانگردي  و انگیزه جهانگردان
جهانگردي  عموما  باهدفي  خاص صورت  ميگيرد  و شناخت  انواع جهانگردي  بر اساس  اهدافش  در بحث  انگيزش  جهانگردي  حائز اهميت  است.  انگيزة  جهانگردان  را در شش  نوع  مي توان  طبقه بندي كرد:
الف – جهانگردان قومي: اين نوع جهانگردي به منظور مشاهده سبك زندگي  افراد بومي  واقوام  مختلف  سفر مي كنند و فعاليتهاي  رايج آن شامل  ديدار  از منازل  افراد بومي، حضور  در اعياد  و جشنها  و يا شركت  در مراسم  مذهبي آنهاست.
ب – جهانگردي هنري:  آشنايي  با هنر ملل  ديگر  مهمترين  هدف اين جهانگردي  است . شناختن  هنرهاي دستي، موسيقي،  تماشاي تئاتر  و نمايشهاي  ملل و اقوام  مختلف  از  فعاليتهاي  مورد علاقة چنين جهانگردان  است.
ج – جهانگردان  تاريخي :  بازديد  از موزه ها ، مساجد،  كليساها  و ابنيه  تاريخي  كه خود  يادآور  شكوه  و عظمت  مناطق  باستاني  است از فعاليتهاي  ويژة  اين جهانگردان  مي باشد.
د – جهانگردان  طبيعت گرا:  سفر به نقاط  دور دست تايافتن  مكان مورد علاقه (مانند جهانگردان  قومي) وتاكيد بر جاذبه هاي  طبيعي  ومحيطي  از فعاليتهاي   جهانگردان   طبيعت گراست. اين جهانگردان  علاقمند  به شگفتيهاي  جهان چون  آبشارها، جنگلها، كوهستانها،  درياچه ها و ساير  جاذبه هاي  طبيعي  هستند  و فعاليتهاي  آنان شامل  ديدار  از چنين  محيطها و لذت بردن  از جلوه هاي  طبيعت است.
هـ  جهانگردان  تفريحي :  هدف  اصلي اين جهانگردان  استراحت  و تفريح  است و سفر  به مناطقي  با تسهيلاتي  براي بهره برداري  مورد توجه  آنان  بشمار  مي رود.
و – جهانگردان   كاري :  مقصود اصلي  چنين جهانگرداني  انجام بخشي  ازحرفه و كار  خود در مقصد بوده و چنين جهانگردان مي كوشند  تا فرصتهاي  ديگري فراهم نمايند  تا ضمن بهره گيري  ازمسافرت  به تفريح  و تفنن  و استراحت  نيز بپردازند.

۲- جهانگردي  و  صنعت توريسم 
فرهنگ  ازنظر  علم مردم شناسي  مجموعه اي  ازشناخت ها ،  اعتقادات و ارزشها  و تعليمات اجتماعي را در بر مي گيرد  و همزمان  شيوه هاي رفتاري مردم  را نيز شامل مي شود.  جشنها  و مراسم  مردمي ،  مطالعه ،  ديدن فيلم  ، ورزش  و … همگي  جزء رفتارهاي  مردمي اند . جملگي  اين رفتار ها كم و بيش  به يك آموزش عمومي ونوعي  ازصنعت  تبديل  شده‌اند. جهانگردي  نيز به نوبة خود  يكي از شيوه هاي  فرهنگي  مربوط به رفتارهاي  مردم است و ميدان  فعاليت و حوزة عمل آن  هر لحظه  در حال  گسترش  و تكوين  است.  در حقيقت  مي توان ادعا نمود  كه تمامي  فرهنگها  به بخشي  ازجهانگردي  منتج  مي شوند.

۱-۲) علل و انگيزه هاي  جهانگردي  و اهداف آن 
شيوه تازه زندگي  تحميلي، جهانگردي را بعنوان  ضرورتي  محسوس  و حتمي  براي حيات  فيزيكي و رواني ارائه  نموده است  كه از علت  يابي  و انگيزه هاي كلي آن ناشي ميشود. اگر انگيزه هاي  و علت يابي ها پاسخگوي نيازهايي چون  نياز به سياحت ، امنيت،  آزادي  و خود تاييدي  باشد  مي توان  علل جهانگردي  را  در موارد  زير جمع بندي كرد:
سلامت  فيزيكي  
گريز   و رهايي  بعنوان  ضرورتي  حتمي  در جهت  ايجاد  سلامت عقلي 
تفريح  و استراحت  بعنوان  رفتاري مشترك  با  جميع  مردم 
رهايي  از محيط كار
رهايي از فشار زندگي روزمره(فرارازحركات معمولي روزانه)
رهايي  از زندگي  سرشار  از تشنج شهر نشيني
در مجموع  جهانگردي  مي تواند سه  كار عمده  به انجام برساند :
استراحت تفريح ، پيشرفت 
۲-۲) جهانگردي  واوقات  فراغت 
جهانگردي  به معني  اخص  كلمه  با در اختيار  بودن «ايام فراغت»  ارتباط مستقيم  دارد.  اوقات   فراغت  نمايانگر  فضايي  از فعاليت  فردي و جمعي  است كه معمولا  ازساير فعاليتها برتر نمي باشد،  بلكه مجموعه اي از تفرجهاست.  با اينهمه  گفتني  است كه ايام  فراغت  سرماية عظيمي است  براي افراد  و جامعه.  جهانگردي  موقعيتي  است كه جوابگوي  يك سلسله   نيازهاي  فردي و اجتماعي  است و از طريق  منشاء  اصلي  خود  «جامعه  صنعتي»  مورد تاييد است.  در حقيقت  جامعه  صنعتي  بر روي  زندگي اقتصادي ، اجتماعي ،  فرهنگي و مذهبي  انسان  تاثير  عميق  گذاشته است  و يكي از  مهمترين  اين تحولات  اشاعة جهانگردي  فردي  و گروهي  است. بزبان  ساده تر  جهانگردي  را مي توان  در قالبهاي  زير مشخص  نمود:
الف- بعنوان   موقعيتي  براي گذراندن  تعطيلات   به منظور  بازيابي  انرژي  از دست رفته  كه ايام  فراغت  نيز ضرورت  خويش  را در قالب  آن  مي نماياند.  علاوه بر آن  بعنوان عامل  ايجاد تعادل  وتوازن  نيز متجلي مي گردد كه اين پديده  چه از طريق   ايجاد تعادل در نوع كار  و چه از طريق   فرار از زندگي متشنج  و توانفرسا  خود نمايي  ميكند .  بدينسان  معلوم  ميشود كه جهانگردي مستقيماً و بموازات  گسترش  و توسعه  ، «صنعت»  و «خدمات»  پيشرفت كرده است.
ب- بعنوان  موقعيتي در جهت رشد  فرهنگي  كه جهانگردي  سازمان يافته موقعيت  معتبر و والايي  در جهت رسيدن  به اهداف  فرهنگي است، زيرا جهانگردي  همزمان  پذيرنده  و آوردنده  ارزشها  و معيارهاي  جديد ومدرن  است.
۳-۲) جهانگردی روستايي
طي سالهاي  اخير ،  جهانگردي  روستايي  بعنوان  يك پديدة  قابل  اعتنا در صنعت  جهانگردي  مطرح شده  است . اما گسترش  آن در كشورهاي  مخلف  بايد با درنظر گرفتن  زمينه هاي مناسب و انجام كارهاي  تحقيقاتي  صورت گيرد.
روستاهاي كشور   از نظر موقعيت  و امكانات  بالقوه و بالفعل درسه گروه  به شرح  زير قابل  تعريف هستند:
گروه اول  روستاهايي هستند  كه  به لحاظ  موقعيت  خاص  جغرافيايي  مورد توجه هستند.
گروه دوم  روستاهايي هستند كه  داراي امتيازات  قابل توجهي  ازنظر جاذبه هاي  سياحتي  هستند،  اما به لحاظ  موقعيت  جغرافيايي  در معرض  بازديدهاي  مستمر از  سوي شهر نشينان  قرار نمي گيرند.
گروه سوم روستاهايي را تشكيل مي دهند كه خود و يا 
منطقه اي  كه درآن قرار  دارند داراي جاذبة سياحتي  بوده  و از اين رو بقولي  مورد لطف  جوامع شهري  و به تعبيري   درمعرض  تخريب  اجتماعي  و زير بنايي  ناشي  ازدادو ستد هاي  تعريف  نشدة  شهر نشينان  قرار دارند.
۴-۲) جهانگردي  و آب وهوا
بدون شك  كشورهايي  كه جاذب  توريست  هستند  در فصول  معيني  براي جهانگردی  مناسبند.  درحقيقت  آب و هوا  باعث فصلي  بودن پديده  جهانگردي است. آب وهواي  درزندگي  اقتصادي،  اجتماعي  وجهانگردي  موثر  مي باشد  و در فصولي  كه آب و هوا  مناسب است  جاذبة جهانگردي بيشتر است .
كشور ايران  با واقع شدن  درعرض جغرافيايي ميانه داراي  آب و هواي معتدل  و مناسب  بوده و با داشتن جذابيت  هاي متنوع  از جمله  كشورهاي  مهم در جذب  توريست  و جهانگرد  بشمار مي رود.
۵-۲) تاريخچه  و بررسي  ، صنعت  توريسم  در ايران 
ايران از لحاظ  صنعت  توريسم  به معناي  اعم  و جهانگردي  در منطقه خاورميانه  به معناي اخص  موقعيتي  حساس و  ممتاز  را دارا بوده  و از قديم  الايام  همواره  مورد توجه  جهانگردان  بوده ا ست.
اسناد و مدارك  موجود  نشان دهندة اين مطلب است كه از دوران  پيش از اسلام  بعضي  ازيونانيان  و روميان  به ايران سفر  مي كردند.  اما تا قبل از جنگ جهاني  دوم،  جهانگردي  در ايران  چندان رونقي  نداشته  ومحدود  به سياحان  و نويسندگاني بود كه  براي مطالعه  و يا تحقيق  به ايران  سفر  مي كردند  و از خود  آثاري  به نام  «سفرنامه»  به جاي  مي گذاشتند  
پس از جنگ جهاني  دوم بعلت  ايجاد  راههاي  ارتباطي  و وسايل  مسافرت  و ديگر  تسهيلات  توريستي،  ايران بصورت  يكي از كشورهاي  پذيرايي  جهانگردان  خارجي  درآمد.
ايران  كشوري  چهار فصل  با وسعتي  در حدود  165  هزار كيلومتر  مربع   و با آب وهوایي متنوع  و گوناگون  از لحاظ  جاذبه هاي  توريستي  يكي از  10 كشور بزرگ  جهان محسوب مي شود.
ايران از تاريخ  و فرهنگي  بسيار كهن  برخوردار بوده و هر نقطه  از آن  داراي  جاذبه هاي  توريستي  بسيار است  كه با  برنامه ريزي  و ايجاد  امكانات  درجهت  توريست  مي توان  همه ساله  درآمدهاي  بسياري  از اين  صنعت  بدست آورد.
۶-۲) اهداف  توسعه  صنعت توريسم  در ايران 
الف – تعادل فرهنگي  بين كشورها
ب – تحكيم روابط  بين كشورها 
ج – كسب  در آمد اقتصادي 
د – الگوي  توسعة  مناطق  محروم  در مناطقي  كه به لحاظ  كشاورزي  و صنعتي  اشباع  شده اند  براي تامين  اشتغال  نيروي  بيكار  مي توان  جهانگردي  را بسط  داد.
هـ) توزيع  عادلانة ثروت :  با گسترش  جهانگردي ،  درآمد  كشورهاي  توسعه يافته  به كشورهاي  در حال  توسعه  منتقل  ميشود.
    و ) پر كردن  اوقات فراغت 
ز‌) اشتغال  زايي 
 
۳) اوقات  فراغت  و تفريح 
۱-۳) مفهوم  اوقات  فراغت  وارزيابي  آن 
فرهنگ  جامعه شناسي ما  «اوقات فراغت»  را چنين  تعريف ميكند .  فراغت عبارت است از  وقت آزادي  كه پس  ازانجام  وظايف  واعمال  زندگي  بدست مي آيد.  اوقات فراغت  را گاه  اوقات  آزاد  و گاه اوقات  بيكاري  و يا فرصت  و زماني  كه پس از  انجام رسانيدن  كار و شغل  روزانه  باقي مي ماند دانسته اند.
فراغت  فعاليتي  است كه صرفنظر  از وظايف  شغلي خانوادگي ،  اجتماعي فرد  به ميل خود  و بمنظور  استراحت  و تجديد  قوا و سرگرمي  و يا وسيع تر  ساختن دانش  واعمال  استعدادهاي خلاقة  وجودش   به انجام  آن مي پردازد . در اوقات  فراغت  فرد همان 
مي كند  كه مي خواهد   درواقع  اين گفته  بيش از تمام  تعاريف بالا  معني  اوقات  فراغت  را روشن مي سازد.
  • بازدید : 44 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۲صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

هدف اصلي اين مقاله بررسي تحولات مفهوم اوقات فراغت در دو دوره صنعتي شدن و گسترش سرمايه داري در اواخر قرن نوزدهم و قرن بيستم و تحولات بعد از دهه ۱۹۸۰ آنطور که در نظريات جامعه شناسان و بررسيهاي جامعه شناسي اوقات فراغت منعکس شده است. تحولاتي که در ساخت اقتصادي و بازار کار در اين دو دوره رخ داد ماهيت اوقات فراغت را دگرگون کرد. رشد صنعتي شدن بر پايه نظام سرمايه داري نگرش به اوقات فراغت را از آنچه در دوره کهن و جامعه ماقبل سرمايه داري با آن مواجه بوده تغيير داد
با گسترش انقلاب صنعتي بخشي از اهداف طبقه کارگر و جنبش کارگري حق برخورداري از اوقات فراغت و رفتن به تعطيلات بود که از طريق اتحاديه هاي کارگري تحت عنوان مرخصي با استفاده از حقوق و دستمزد دنبال مي شد. به قول آدرنو اصطلاح اوقات فراغت يا داشتن وقت آزاد در همين دوران باب شد يعني فراغت خاطر و داشتن زندگي راحت و بي دغدغه. (آدرنو، ۱۳۷۹ ، ص ۲۷) البته جنبش طبقه کارگر يا جنبش کارگري در ابتدا بيشتر اوقات فراغت را با پول در تنش مي ديده است ( کراس ، ۱۹۸۶) . لذا در تاريخ کارگري مساله گرفتن استفاده از تعطيلات و داشتن اوقات فراغت با دريافت پول در دستور کار اين جنبش قرار گرفت. کاهش ساعات کار و حق استفاده از مرخصي با حقوق از دستاوردهاي اتحاديه هاي کارگري در غرب در اوايل دهه ۱۹۳۰ در غرب بود. اين مساله با رشد جنبشي همزمان است که با زبان کمبل به آن مي توان جنبش رشد اخلاق مصرفي نام داد. ( کمبل ، ۱۹۸۳ و ۱۹۸۷ ) کمبل با استفاده از واژه هاي وبر در کتاب ” اخلاق پروتستانتيسم و روح سرمايه داري ” اخلاق مصرف را در مقابل اخلاق توليد مي گذارد، يعني اينکه مصرف زمان ديگر ضد ارزش تلقي نگردد. 
بهر حال تمامي حقوقي که کارگران مطالبه کردند در پي جنبش اوقات فراغت تقاضا شد. به عبارت ديگر افزايش استفاده از مرخصي همراه با حقوق برابر است با رشد صنعت فراغت. يعني سيطره جادويي که در آن مردم ، خود حداقل تصور مي کنند که بر اساس اراده آزاد خود عمل مي کنند. در نقد صنعت فراغت به عنوان توطئه کالائي شدن فراغت در ديناي سرمايه داري آ درنو اين استدلال را مطرح مي کند که خود اين اراده توسط همان نيروهايي شکل مي گيرد که مردم يا کارگران درصددند در ساعات بيکاري از دست آنها فرار کنند. ( آدرنو ، ۱۳۷۹، ص ۲۷) ، چه حرف آدرنو را بپذيريم و چه نپذيريم تعريف عام از فراغت در جامعه صنعتي يعني زماني که فرد در ازاي فعاليتي که انجام مي دهد پولي دريافت نمي کند. اگر چه بحث جامعه شناسي اوقات فراغت از آن جهت مهم بود که جامعه شناس بر اساس آن مي توانست موقعيت اجتماعي فرد را مشخص کند، به اين ترتيب که توانايي درگير شدن در فعاليتي که وقت آزاد فرد بحساب مي آيد موقعيت او را در اجتماع نشان دهد و بنابر اين براي افراد طبقه بالا در اجتماع و نه جامعه مصرف اوقات فراغت به نحو تظاهري صورت مي گرفت. ( وبلن ، ۱۸۹۹ ) 
با گسترش صنعتي شدن و رشد دستاوردهاي جنبش کارگري اوقات فراغت ديگر امري طبيعي وضروري بود. به علاوه ظهور و گسترش دولت رفاهي نيز به نهادينه شدن اوقات فراغت کمک کرد چون دولت رفاهي برابر بود با رشد خدمات و بيمه جمعي يا به عبارت ديگر مديريت ريسک براي تضمين حداقل هاي زندگي از جمله استفاده از اوقات فراغت حتي در مواقع بيکاري و بازنشستگي. چون مساله اوقات فراغت موقعي مشکل مي شود و نياز به کاويدن بيشتري دارد که شما با مساله اي به نام بيکاري روبرو مي شويد. چيزي که دولت رفاهي در صدد حل آن بود و براي همين يکي از برنامه هاي دولت هاي رفاهي رسيدگي به اوقات فراغت بيکاران بود يعني امکان سازي استفاده از تسهيلات فراغتي براي بيکاران. به عبارت ديگر دولت رفاهي هاي کلاسيک در پي اين هدف بودند که نسبت هاي جايگزين براي بيکاران هرچه بيشتر به يک نزديک تر شود تا قدرت خريد و صرف اوقات فراغت فرد در ايام بيکاري تغييري نکرده و کيفيت زندگي افول نکند. 
اما موضوع تعريف اوقات فراغت در دوره ما قبل مدرن متضمن نفسيري ديگر است. به عبارت ديگر آنچه که ما در دوره مدرن از بازي و تفريح معني مي کنيم نمي توان بر بازيهاي گذشته نيز جاري کرد. در حقيقت در رم و يونان باستان فراغت محور و مركز زندگي فرهنگي بوده است كه در آن هنرهاي جنگي ، سواد و زيبا شناسي را مي آموختند. بنابراين فراغت امر مهم و مولدي بحساب مي آمده است كه انتخاب آن در اختيار فرد نبوده است. بنابر همين اصل بود كه ارسطو مي گفت :” هم كار و هم فراغت جزء مهم زندگي هستند.” چون فراغت يك توليد فرهنگي محسوب مي شد پس امري مولد بود. بنابر اين وجود ۲۰۰ روز تعطيلات عمومي شامل اختصاص ۱۷۵ روز به برگزاري مسابقه در سال ۳۵۴ بعد از ميلاد مسيح در رم باستان ( نگاه كنيد به كروس ، ۱۹۷۱، ص ۱۴۰) را نبايد آنطور که در فرهنگ عامه يا آنطورکه در شروع عصر صنعتي شدن تصور مي شد تفسير کرد. به عبارت ديگر آنچه از انجام اين نوع فعاليت ها از جمله بازيهاي رمي ها و يوناني ها در تصور عموم ثبت شده است نمايش سبعيت امپراطور و تماشاگران در ميدانهاي بازي رمي ها نبوده است. تصور فرهنگ عامه از طريق القاي تفسيرها و فيلم هاي محصول هاليوود اوايل قرن بيستم اين چنين شکل گرفت که گويا در اين ميدان ها بازيگران مظلوم و در حال زجر کشيدن و تماشاچيان در حال لذت بردن از زجر آنان بودند. اما در واقع در بيشتر اين بازيها تماشاچي ها يا “ما” شهروندان جامعه رم محسوب مي شدند كه به تماشاي مجرمين ” آنها” آمده اند كه در حال تحمل مجازات اعمال خود هستند. ( بي بي سي آموزشي ، دانشگاه آزاد ، ۲۰۰۴) در جهان باستان آنجه كه تا كنون در باره يونان و رم باستان نوشته شده است بازي و تفريح فعاليت هايي محسوب مي شدند كه محور زندگي فرهنگي بودند. ( بيگارت ، ۱۹۹۴ ، ص ۶۷۴ ). به عبارت ديگر اوقات فراغت موضوعي است که بعد از دوره صنعتي شدن باب شده است تا فرد دوره صنعت گستري زماني را دور از محيط کار بي دغدغه و راحت به شيوه اي متفاوت از آن محيط سر کند.
تحول نظام هاي توليدي و بازار كار : گذر از تيلوريسم به پست فورديسم
در اين بخش نخست به بررسي ويژگيهاي نظام هاي توليدي تيلوريسم و فورديسم و پست فورديسم مي پردازيم تا بدين وسيله ماهيت و تغييراتي كه در بازار كار رخ داده را روشن كنيم. اين نظام هاي توليدي به دنبال تقسيم کار صنعتي ظهور کردند و بر زندگي اقتصادي تاثيرات تعيين کننده اي گذاشند. بدين وسيله تاثير اين تغييرات بر زندگي خصوصي افراد و خانواده ها استنباط ما از اوقات فراغت را دچار دگرگوني كرده است. بنابراين در بررسي مفهوم اوقات فراغت بايد تحولاتي كه در ماهيت كار و نظام هاي توليدي اتفاق افتاده است را در نظر داشت.
در فاصله يك يا دونسل اخير در حوزه كار تغييرات عميقي در زندگي اقتصادي رخ داده است كه براي فهم آنها توجه به تحولات در نظام هاي توليدي دو قرن اخير ضرورت دارد. در اواخر سده هيجدهم آدام اسميت (۱۹۳۵، صص ۵-۲) در کتاب ثروت ملل بر مزاياي گوناگون تقسيم کار تاکيد کرد که چگونه به افزايش قابليت توليد منجر خواهد شد. بعد ها چارلز ببيج (۱۸۳۵) اين تحليل اسميت را بسط داد و نشان داد که پيشرفت فناوري در توليد چطور مي تواند از طريق پيچيده تر شدن تقسيم کار صنعتي ميزان ساده شدن وظايف هر کارگر و هماهنگي آن با وظايف کارگران ديگر اندازه گيري شود. اين فرايند قيمتي را که کارفرمايان ناچارند براي اجير کردن کارگران بپردازند و زمان مورد نياز براي يادگيري هر پيشه را چنان كاهش مي داد كه موجب تضعيف قدرت چانه زني کارگران در بازار كار مي شد و بدين سان هزينه هاي دستمزد را پايين نگه مي داشت. با ظهور تيلوريسم (بريورمن، ۱۹۷۴) تقسيم کار توسعه يافت و شديد تر شد و نيز تاثير فراگيري بر سازماندهي توليد صنعتي و فناوري در بسياري از کشورها داشت. تيلوريسم در حقيقت تبديل تمام فرايندهاي صنعتي به فرايندهاي ساده قابل زمان بندي و سازماندهي بود. بعد از آن فورديسم توجه بيشتري به فروش محصولات از طريق توسعه بازارها براي توليدات انبوه کرد. ( هانشل ، ۱۹۸۴) فورديسم در واقع بسط اصول مديريت علمي به توليد انبوه بود. اما فورديسم و تايلوريسم هر دو سيستمهاي توليدي با اعتماد پايين بودند ( فاکس ، ۱۹۷۴ ) که بيگانگي کارگر را به کار به حداکثر مي رساندند. بنابر اين در اين نوع سيستم ها کار امري اجباري و حوزه اي بدون استقلال عمل کارگربود كه در آن تعيين وظايف تنها بر عهده مديريت و مرتبط با ماشين ها بود. در چنين سازماني كه به قول وبر گسترش نظم آن جزء اجتناب ناپذير زندگي در جامعه مدرن شده بود استقلال و آزادي افراد و رويه هاي دموكراتيك جاي خود را به نظم سلسله مراتبي مي داد كه خلاقيت ها و محيط دموکراتيک را بر نمي تابيد. ( وبر ، ۱۹۷۶) پيامد ناخواسته افزايش ميزان بيگانگي کار گسترش ستيزه بود. از دهه ۱۹۷۰ به بعد شرکتهاي زيادي در صنايع به دنبال رهايي از چنين وضعي بودند و راه هاي مختلفي را دنبال کردند تا بهر نحو وظايف معمول و يکنواخت ماهيت کار را تغيير دهد. ( کلي، ۱۹۸۲) ارائه راه حل هاي مختلف از ايجاد خطوط توليد زنجيره اي و خودکار تا ايجاد کار گروهي در سازمانها‏ ، تمامي در جهت ايجاد نظام توليدي جديدي بود تا بيگانگي کارگر را از کار کاهش دهد. همه اينها بتدريج به ظهور نظام کار جديدي به نام مابعد فورديسم منجر شد که در آن سعي بر آن بود که سيستم توليدي جرات کارگررا بالا برد تا حاکم بر سرنوشت و محتوي کارش باشد. ويژگي هاي نظام توليدي مابعد فورديسم در جهت تخصصي شدن هر چه بيشتر کار، انعطاف پذيري کارگر در محيط کار، کارتيمي، و مهارت هاي چندگانه يعني انعطاف کارگر از يک کار به کار ديگربود. در ادامه اين تغييرات از دهه ۱۹۸۰ به بعد سازمان توليدي بر اثر ورود فناوري اطلاعاتي درگير تغييرات شگرف تري شد که ظهور ساخت اقتصاد دانش محور منجر شد. با گسترش کارهاي تخصصي و شمار کارهاي مديريتي شاهد حرکت از اقتصاد توليدات کارخانه اي به سمت اين نوع اقتصاد هستيم که نقش کارگران نيمه ماهر در آن کم مي شود و بر نقش دو دسته مهارتها اضافه مي شود کارگران ماهر و بدون مهارت. ( كميسيون اروپا ، نقل از گيدنز، ۲۰۰۱، ص ۳۷۷ – ۳۷۸ ) . رشد اطلاعات رشد ايده انتقال به جامعه جديد را پرورش مي دهد که در آن هر چه بيشتر از اتکا بر صنعت گرايي کاسته مي شود. در سازمان توليدي مبتني بر دانش بهره گيري از ايده ها، اطلاعات و اشکال معرفتي براي رشد اقتصادي تسلط مي يابند و اقتصاد مستمرا تحت تسلط اطلاعات ، ايده ها، علم و فن آوري قرار مي گيرد. در اين نوع ساخت اقتصادي آنچه توليد مي شود نه وزن مي شود ، نه انبار و نه حمل. بخش هاي مالي در اين نوع اقتصاد بيشتر رشد مي کند. از دهه ۱۹۸۰ به بعد اين نوع ساخت توليد اقتصادي موجب شدت بخشيدن به رقابت در اقتصاد جهاني مي شود. در اين نوع ساخت اقتصادي دانش محور سرمايه به قيمت هزينه کار و کارگر نفع بيشتري مي برد چون سرمايه از کار بسيار متحرک تر مي شود و سرمايه مالي از همه متحرک تر. اينجاست که پايه هاي دولت رفاهي که بر توازن سرمايه ( سازمان توليدي فورديسم ) و کار بود متزلزل مي گردد چون ساخت اقتصادي هر چه بيشتر نقش اتحاديه هاي کارگري را کم رنگ تر کرده است. همانطور که ذکر شد اين روند ها نشانهاي محسوس تناقض را در خود داشت . از يک سو در شکل اقتصادي جديد نياز مبرمي به مهارت هاي مختلف بود که انتقال از نياز به کار غير يدي را افزايش مي داد اما از سوي ديگر ناپديد شدن کارهاي نيمه مديريتي قطب بندي جديدي در بازار کار ايجاد کرده بود و شغل هاي ساده را رونق داده است در حاليکه کارهاي مديريتي و حرفه اي را افرايش داده است. از سوي ديگر انعطاف پذيري در بازار کار رشد کارهاي موقتي را نيز بالا برده بود. ريچارد سنت ( ۱۹۹۸) در بررسي تغييرات زيادي که ماهيت کار در دهه هاي اخير ايجاد شده است به بررسي دو نسل مي پردازد تا نشان دهد تغييرات در کار چه تاثيري بر زندگي اقتصادي داشته است. سنت نشان مي دهد که تا چه ماهيت کار دو نسل پشت سر هم ريکو پسر مهاجر مکزيکي با پدرش انريکو متفاوت شده است. انريکو پدري که سالها کار يدي مي کند ، مهاجري است که کار ثابت خدماتي دارد ، در محلي ثابت با حمايت مستمر اتحاديه. هدف پدر حمايت از خانواده است اما پسرش ريکو کارو زندگي اقتصادي ماهيتا متفاوت دارد : در حرکت، فعالتر، نقش متغيردر کار، موقتي بودن تعهد به انجام کار و همسايه هاي موقتي. سنت نشان مي دهد كه چگونه در فاصله يک يا دونسل اين تحولات آينده کار را دگرگون کرده است. روز بروز تعداد دارندگان شغل هاي موقت بيشتر مي شود و تعداد بيشتري داوطلب مي شوند تا كارشان را عوض كنند و به کارموقت تن دهند، حتي كساني كه كار ثابت و با تامين آينده اي دارند. در امريكا تعداد كساني كه در جواني چند شغل عوض كرده اند روبه افزايش است. بطور مثال برخي در ۳۰ سالگي ۷ تا ۸ شغل عوض کرده اند. ( سنت ، ۱۹۹۸). در اينجا به نظر مي رسد آنچيزي كه انسان ها را از كارشان مي رماند و موجب ايجاد سبك هاي مختلف زندگي و گذران اوقات فراغت جديد شده است ظهور فردگرايي و پديده انتخاب در فرد مدرن است. به قول ريچارد سنت (۱۹۹۸) ماهيت كار و و دوره كار در كشورهاي غربي و بويژه امريكاي شمالي كوتاه مدت تر شده و رقابت هاي گروهي در شركتها فضايي دموكراتيك را ايجاد كرده است كه افراد در آن بر خلاف گذشته لذت هم مي برند نه رنج و از خود بيگانگي. بطور مثال در شركتهايي مانند ميكروسافت و گوگل كاركنان با نظم سلسله مراتبي سازمانهاي مورد نظر وبر روبرو نيستند و لذا فرصت باز نگري مجدد از خود و كار خود را دارند. البته با وجود اين تغييرات در كار و حرفه ديگر نمي توان انتظار شكل گيري هويت كاري داشت. به عبارت ديگر حافظه سازماني كوتاه مدت مي شود و به نوعي بحران هويت كاري يا حرفه اي مي انجامد. اما مي توان گفت كه با مقايسه گذشته اين تلقي از كار ماهيت كار را مخدوش جلوه مي دهد. در نتيجه در اين شرايط براي بسياري كار آنقدر كسل كننده نيست و جنبه هايي از خلاقيت را در بر دارد.
تغييرات در ساخت اقتصادي و بازار كار نهادهاي اقتصادي را نيز در بر گفته است. در اين خصوص مي توان به نقش اتحاديه هاي کارگري در دو ساخت اقتصادي متفاوت اشاره كرد. يکي از کارکردهاي اتحاديه هاي کارگري در شروع دوره صنعت گستري تلاش در جهت به رسميت شناختن و احقاق برخي حقوق براي کارگران از جمله حق اعتصاب ، حق برخورداري از انواع مرخصي ها چه با حقوق و چه بدون حقوق بوده است. وجود و رشد اين اتحاديه ها از چند جهت بررسي شده اند. فرانک تنباوم ( ۱۹۷۴) بطور مثال اين استدلال را مطرح مي کند که اتحاديه ها بوجود آمدند چون افراد عضو آن بر مبناي يک شيوه و تجربه مشترک در شغل هاي مشابهي کار مي کرنند. وجود چنين تشابهي در ماهيت کار در نظام هاي توليدي فورديسم و تيلوريسم ديده مي شود. بنابر اين اتحاديه ها همگام با رشد اين نوع شيوه توليدي توانستند در ستيزه خود با مديريت امتيازاتي را حول کار جمعي نهادي بدست آورند که از جمله آن حق برخورداري از زماني است که افراد به اختيار خود آن را انجام دهند. اما هنگامي که شيوه و نظام توليد کارخانه اي يا سرمايه داري فيزيکي تغيير کرد نقش اتحاديه ها به سبب تغييرات کار و بازار کار نيز افول کرد. 
تحول مفهوم اوقات فراغت در دوره مدرنيته متاخر

با توجه به آنچه در مورد تغيير ساختار هاي اقتصادي گفته شد در دهه هاي اخير جوانب مختلف زندگي از جمله زندگي اقتصادي در معرض تغييرات شگرفي قرار گرفته است. پديده هايي مانند “مرگ حرفه ها” ، اخبار مربوط به ادغام شرکتهاي بزرگ و کوچک شدن اندازه آنها، و گزارش هاي ضد و نقيض در باره اثرات فناوري اطلاعاتي بر محل کار از آن جمله اند. جامعه شناسان اوقات فراغت از آن جهت اين پديده ها را مورد بررسي قرار مي دهند تا تاثير تغييرات در کار را بر زندگي خصوصي افراد و خانواده ها بطور اعم و زندگي فراغتي آنان به طور اخص دريابند. اگر چه تاثير اين تغييرات مي تواند جنبه هاي عمومي تر زندگي اجتماعي را نيز در بر گيرد. تاثير اين تغييرات در تعاريف اخير جامعه شناسان از اوقات فراغت نيز اجتناب ناپذير بوده است. بطور مثال آلفرد لويد جامعه شناسي دانشگاه ميشيگان اوقات فراغت را ماهيتا راه و روشي براي رسيدن به فرهنگ دموکراتيک توصيف کرده است. ( نقل از هانيکات ، ۱۹۸۸ ، ص ۱۰۴). هانيکات ( ۱۹۸۸، ص ۱۳۰) نيز اوقات فراغت را به مثابه يک خلاقيت نگاه مي کند: “جامعه بايد براي افراد فرصتي آماده کند تا کارهاي خلاقانه توليد کنند و اوقات فراغت همين فرصت است”. روژک ( ۱۹۹۰) نيز از نظريه پردازاني است که بر خلاف نظريه پردازان اجتماعي که به مساله سرمايه داري و کار يا نيروي کار در نظريه هاي مدرن اهميت مي دهند به مساله ماهيت اوقات فراغت هم پرداخته است. به علاوه مناقشات در باره پست مدرنيسم و جهاني شدن بر اوقات فراغت هم متمرکز است. به اين معني که مصرف کننده معاصر يک نوع خاص و متناسب سبک زندگي اوقات فراغتي در زندگي آزاد خود ساخته است. ( روژک ، ۱۹۹۰) اين را مي توان با توجه به برخي الگوي هاي مسلط اوقات فراغت در اکثر کشورهاي اروپايي مانند اوقات فراعت با محوريت خانه نيز مشاهده کرد. 
بنابر اين مي توان از تحول در مفهوم فراغت و ظهور جامعه اي فراغتي سخن گفت. روز بروز بر تعداد مردمي که كمتر به كار با دستمزد وقت مي گذرانند و بيشتر در فعاليت هاي فراغتي زمان مي گذرانند افزوده مي شود. اوقات فراغت در حقيقت حوزه تخصصي فعاليت انساني شده است. مردم وقت زيادي را صرف برنامه ريزي و فكر كردن به صرف اوقات فراغت مي کنند. صنعت فراغت بخش عظيم كارش در اصل دادن چنين مشاوره هايي است. مردم وقت بيشتري از گذشته صرف فراغت و وقت كمتري صرف كار مي كنند. اين مساله آنقدر محسوس است كه اين استدلال منطقي به نظر مي رسد كه آينده بشر بيشتر صرف فراغت مي شود تا كار و مساله اصلي فراغت است نه كار. اما آيا چنين تلقي از اوقات فراغت يعني قرار دادن مفهوم اوقات فراغت در مقابل كار درست است؟ آيا تحولات شگرفي که در متن جامعه رخ داده است نبايد درک ما از اوقات فراغت را تغيير دهد؟ آيا اوقات فراغت با انتخاب ، آزادي و استقلال ، لذت و خوشحالي تداعي مي شود و در مقابل كار با محدوديت ، حصر ، كسلي و بي حوصلگي و بيگانگي. اگر اين تعريف از اوقات فراغت را انتخاب كنيم اولا چه استباطي از كار داريم و ثانيا با چه مشكلاتي روبرو خواهيم شد؟ به عبارت ديگر تعريفي كه شعور عمومي به آن بيشتر گرايش دارد اوقات فراغت را اولا به مثابه زماني مي داند كه به طور انتخابي تلقي مي کند يعني اينکه در اين زمان هرچه مي توانيم انجام مي دهيم. ثانيا، فراغت فعاليتي است كه موجب ابراز وجود و خود شكوفايي فردي است و ثالثا فراغت به عنوان يك تجربه دروني به وضع روحي و رواني و گرايش ها و شرايط و تجربه توجه دارد. ( گزارش ملي جوانان ‏، ۱۳۸۱ ، ص ۵). آيا نبايد اين نگرش را به نقد کشيد؟ آيا اين نگرش متناسب با تحولات در نظام هاي توليدي جديد است؟ آيا نبايد اين تصور را که اوقات فراغت را با آزادي وساعات آزاد وفارغ ازكارمرتبط مي کند به چالش كشيد؟ به نظر روژک تعاريف ما از اوقات فراغت بايد بر اساس تفسير ما از متن و زمينه پيدايش وكاربرد آن باشد. بنابر اين قرار دادن کار در مقابل اوقات فراغت مربوط است به متن اجتماعي اقتصادي ظهور نظام توليدي تيلوريسم و فورديسم و تبعات آن. اگر بنا به نظر روژک به پهنه تحولات اجتماعي و اقتصادي توجه کنيم نمي توان تئوري عام وكلي در باره اوقات فراغت ارائه کرد و هر گونه کوششي از اين دست غيرواقعي وايده آليستي خواهدبود. به عبارت ديگر نمي توان اوقات آزاد وفراغت و يا چگونگي وكيفيت تجربه آن را از متن وزمينة اجتماعي وتاريخي كه اين اموردرآنهاشكل مي گيرند جدا نمود. ( روژک ، ۱۹۸۵ و ۱۹۹۳ و ۱۹۹۵ و ۲۰۰۰ و برامهام ، ۲۰۰۲، ص ۲۲۱-۲ ) به علاوه اگر نظريه روژک را باز سازي کنيم مي توان گفت که تحول ماهيت اوقات فراغت بر تحول مفهوم آن نيز تاثير گذاشته است و اين مساله با ماهيت تغييرات نظام هاي اقتصادي و کار ارتباط داشته است. به طور مثال ظهور جامعه مصرفي که با بحث آزادي ، استقلال ، محدوديت ها، فاعليت و ساختار رابطه دارد بر مفهوم اوقات فراغت تاثير گذاشته است. در نتيجه براي پاسخ به اين سوال که آيا اوقات فراغت چيزي است که ما آن را با اختيار انتخاب مي کنيم يا نه را بايد با بررسي رابطه اي علي بين تغييرات در ماهيت اوقات فراغت و تغييرات در نظام هاي اقتصادي و کار روشن کرد. البته اين امر منافاتي با اين مساله ندارد که ما مطالعه اوقات فراغت را امري مرتبط با حوزه سياست بدانيم يا اينکه امري بدانيم که به شکلي با تحليل اجتماعي مرتبط باشد. يعني اينکه مي توان مطالعه اوقات فراغت را با برخي مسائل در فرايند قدرت و امتياز يا قدرت و طبقه مرتبط کرد. نظم اجتماعي به قول ايلايس و دانينگ چيزي نيست که تنها در محيط کار بحث شود يا نسبت به آن حساس بود بلکه در اوقات فراغت نيز نظم اجتماعي شکل مي گيرد و مورد خطر يا مذاکره قرار مي گيرد. ( ايلايس و دانينگ ، ۱۹۸۶( در اين نوع بررسي اوقات فراغت است که مي توان به دنبال هويت هاي جديد بود. بطور مثال در برخي جوامع غربي درست است که الگوي فراغت مسلط گرايش به خصوصي سازي خانواده دارد (آبرکرومبي و ديگران، ۲۰۰۰ ، ص ۳۴۱ ) – 
  • بازدید : 68 views
  • بدون نظر
دانلود رایگان تحقیق سازماندهي و طراحي شهري محور تفريحي فرحزاد-خرید اینترنتی تحقیق سازماندهي و طراحي شهري محور تفريحي فرحزاد-دانلود رایگان مقاله سازماندهي و طراحي شهري محور تفريحي فرحزاد-تحقیق سازماندهي و طراحي شهري محور تفريحي فرحزاد
این فایل در ۱۶۲صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

افزايش امكانات مادي ، كاهش زمان كار روزانه ، افزايش تعطيلات هفتگي و سالانه ، پيدايش سالهايي در دوران جواني كه فرد با فقدان و يا كمي مسئوليت روبروست و در مجموع توجه بشر به زمان فراغت به عنوان بخشي جدي از دوران زندگي ، اين پديده را در جايگاهي قرار داده است 
اوقات فراغت 
اوقات فراعت دلپذيرترين اوقات آدمي است . بخشي از عمر او كه از آن خود اوست . ساعاتي فارغ از كار روزانه و رنج ايام كه مصرف آن چيزي مي كند كه خود مي خواهد ، خود بر مي گزيند و اگر عاملي بيرون از او دخالت نكند ، به رضا  و رغبت دل مي گذراند . اين لحظات براي عالمان دقايق تعمق ، براي هنرمندان زمان پديد آوردن و براي بي فكران و بي هنران ملال آورترين اوقات است . از اينروست كه اين اوقات براي عده اي بارور و شوق انگيز و براي عده اي مفسده انگيزترين اوقات است . زمان عظيمي كه يك سوي آن بارو كردن عمر و زندگي  و سوي  ديگر آن ضايع شدن و هدر رفتن لحظه هاي شيرين و زود گذر است . اوقات فراغت نزديكترين پيوند را با زندگي معنوي و فرهنگ دارد . اوقاتي كه به ميل و اختيار در راه آموختن ، آفريدن ، ساختن ، پژوهش ، تربيت ، مشاركتهاي داوطلبانه اجتماعي ، خدمات رايگان انساني ، گسترش افقهاي فكري و در بسياري از عرصه هاي ديگر زندگي صرف مي شود ، تبعاً ارتباط آن با حيات معنوي و فرهنگي جامع تنگاتنگ است . ( عمران ، ؟ ۱ ، ۳ ) 
تفريح مجموعة اشتغالاتي است كه فرد كاملاً با رضايت خاطر براي استراحت يا كسب انرژي ، توسعة آگاهانه يا فراگيري غير انتفاعي و مشاركت اجتماعي داوطلبانه ، بعد از رهايي از الزامات شغلي ، خانوادگي و اجتماعي به آن مي پردازد ، اوقات فراغت مدت زماني است كه كار شخصي به عهده انسان نبوده و فرد در آن به فعاليتهاي دلخواه خود مي پردازد كه اين موجب پرورش  استعداد ، شكوفايي شخصيت و برآوردن نيازهاي جسمي و روحي و اجتماعي مي گردد . ( شهابي ، ۱۳۶۶ ، ۷ ، ۸ ) 
فراغت مدت زماني است كه فرد به استراحت براي رفع خستگي ، به تفريح براي رفع كسالت و دلتنگي و به فعاليتهاي انتخابي براي رشد و توسعه ظرفيتهاي جسم و روح خود مي پردازد . ( اردلان ، ؟ ، ۳۸ ) 
فراغت زمان فروخته نشده اي كه متعلق به فرد است ، زمانيكه فرد به ميل خود از آن استفاده مي كند ؛ فراغت نوعي رهايي از وظايف اجتماعي است . 
فراغت فضاي توسعه انساني است و به انساني كردن كار منتهي خواهد شد . ( ماركس ) 

نظريات مرتبط با فراغت 
به طور كلي در رابطه با پيدايش فراغت و گرايش انسان به آن سه نظريه عنوان مي شود : 
اولين نظريه مباني تفريح را مذهب مي داند . « دوركيم » و « جين هاريس » را مي توان از طرفداران اين نظريه نام برد . بطور كلي اين نظريه حاكي از اين است كه تفريح بصورت نمايش و رقص و آواز ، از مذهب سرچشمه گرفته و نوعي رفتار اجتماعي است كه در ايجاد وحدت ميان اعضاي يك گروه و يا قبيله نقش بزرگي را ايفا مي كند . 
دومين نظريه ، نظريه غريزي بازي و تفريح است . از طرفداران اين نظريه مي توان « جيمز بالدوين « …. ويليام مك دوگان » و « كارل گروس » را نام برد . گروس در كتاب « بازي و بشر » معتقد است كه بازي انسان مانند بازي حيوانات از يك نياز فطري سرچشمه مي گيرد و وظيفة اصلي بازي در سنين كودكي آماده سازي طفل براي بزرگسالي است . 
و بالاخره سومين نظريه ، نظريه مبني بر استراحت و كسب لذت است . « اسپنسر » در اين خصوص علتي گرايش انسان به تفريح را رها شدن از نيروهاي اضافي مي داند . 
« مورتين لازواروس » روانشناس آلماني ، عامل تفريح را نياز بشر به استراحت و جبران خستگي بيان مي كند . لازم به ذكر است كه افرادي مثل  « گروس » در مورد پيدايش تفريح و بازي نظري بنيامين دارند ، يعني ضمن قبول نظريه مربوط به غريزي بودن تفريح ، فرضيه استراحت و رهايي از مسئوليت ها و كسب لذت را نيز قبول دارند . ( حميد و نتايج ، ۱۳۸۰ ) 

اهداف گذران فراغت 
اوقات آزاد هر شخص متعلق به خود اوست و خود مي داند كه چگونه از آنها و در چه كارهايي استفاده كند . آنچه ميان اين اوقات مشترك است ، همين آزادي فرد در رسيدن به امور دلخواه است و بالتبع نتيجة آن راحتي خيال و امنيت ، استراحت و آرامش ، تنوع و دوري از تكرار ، خلاقيت و در مجموع فرصتي براي روح تشنة انسان است براي تفكر مجدد با نگاهي محيط بر وجود خود . 
هر چه زندگي شهري ريشه دارتر باشد ، مشكلات ناشي از آن بيشتر و عميق تر است . چنانچه كشورهاي اروپايي و آمريكايي ، با اين بحران از سالها قبل مواجه بوده اند و هم اكنون تفريح و آسايش شهروندان از اركان اساسي برنامه ريزيهاي  كلان آنها بشمار مي رود . 
حال اگر به انسان به ديده موجودي بنگريم كه نبايد زير چرخ دنده هاي تمدن خرد شود ، بايد به تمايلات و خواسته هاي روحي و جسمي او در زماني كه فارغ از وظايف معيشتي و زيستي خود مي باشد ، اجازه بروز داد . در حقيقت همتي كه فرد در زندگي مصروف مي دارد بايد در اين ساعت شكوفا شود ، تفكر با ارزش او در اين زمان صورت پذيرد و بتواند به امور دلخواه خود بپردازد . 
تفريح و وقت آزاد كه ديروز امكانات يك طبقه ويژه بودند ، امروز بصورت حق همگاني درآمده است . مفهوم تفريح در اجتماعي تغييرات زيادي يافته است . تحليل وقت آزاد با همة پيچيدگيش ما را وادار مي كند آن را در زمينه هاي زير بررسي كنيم : 
زمان وقت آزاد 
نوع فعاليت 
روش تفريح 
در وراء اين سه حالت تفريح ، سه پديده مشترك و هم معني وجود دارند : تفريح ، آزادي و حق انتخاب . 
انسان آگاهانه يا ناآگاهانه انتخاب مي كند و وقت هاي آزاد خود را طوري معين مي كند تا براي اعصابش كه در اثر فعاليتهاي اجباري زندگي روزانه ، كار ازدحام و خستگي ناشي از فشردگي بي حد محيط زندگي شهري آرامش دهنده بوده و باعث تعادل فيزيكي ـ رواني گردد . جفر دومازيه (  jaffre Damazedier ) سه عامل اصلي وقت آزاد را مشخص مي كند : 
رفع خستگي : با استراحت 
سرگرمي : با تغيير 
انبساط خاطر : با تفريح 
۱ ـ رفع خستگي : در وقت آزاد براي رهايي از خستگي شامل : استراحت ، سكوت ، بيكاري ، مشغوليات بدون هدف معين و اعمال بدون اجبار عيني . 
۲ ـ سرگرمي : براي رهايي از دلتنگي براي دوري از محل كار شامل : رفتن به مسافرت ، تغيير محيط ، جستجو و يا حتي تصورات ذهني . 
۳ ـ انبساط خاطر : براي رهايي از خستگي فكري و يكنواختي روزانه و در نتيجه پرورش جسم و روان و شكوفايي شخصيت و فرهنگ انساني . ( كانديليس ، ؟ ) 

ويژگيهاي فعاليتهاي فراغتي 
اوقات فراغت را مي توان زماني دانست كه فرد در آن به فعاليتها و اشتغالاتي مي پردازد كه به ميل خود به منظور استراحت ، تفريح ، سرگرمي ، افزايش معلومات و يا توسعه مهارتها برگزيده است . 
امروزه فراغت به  عنوان اصلي كه جاي مشخصي در اوقات شهروندان پيدا كرده داراي اهميت زيادي است و داراي ويژگيهاي ذيل مي باشد : 
رها بودن از وظايف رسمي 
هدف جهت مادي نداشتن 
نشاط و شادماني 
پاسخگويي به نيازهاي فردي ( سازمان مشاور فني و مهندسي شهرداري تهران ، …. ۱۶ ) 
چهار ويژگي اصلي فراغت از نظر دو مازيه عبارتند از : 
رهايي از وظيفه 
جهت نگرفتن 
سرگرم كردن 
تأثير شخصيت ( دومازيه ، ۱۳۵۲ ، ۱۲ )‌
مقاصد فراغت را مي توان به هفت دسته تقسم نمود : 
۱ ـ استراحت و تجديد قوا 
۲ ـ بازي و تفريح 
۳ ـ كسب اطلاع و تكميل معلومات شخصي 
۴ ـ پرورش و شكوفايي شخصيت 
۵ ـ نشست و برخاست با همگنان 
۶ ـ كار خلاق و ايجاد آثار 
۷ ـ طلب رهايي از ماديات زندگي و گريز از توهم 
اوقات فراغت به گفته آلتان (Altan) داراي كاركردهاي مثبت زير است : 
تأمين سلامت روحي و جسمي افراد و جامعه 
شناخت محيط و طبيعت و كسب تجربه هاي آموزشي 
توسعه هنرهاي زيبا 
بالا بردن ظرفيت كاري افراد ، پس از يك دوره استراحت و تمديد اعصاب 
توسعه روابط ميان جوامع ( حسين زاده ، ميكائيلي ، ۱۳۷۹ ) 

كار دلخواه و آزاد در وقت آزاد 
كار دلخواه يعني فعاليتي كه انسان با ميل شخصي و فارغ از وظايف شغلي ، تعهدات خانوادگي و نيازهاي شخصي اوليه مثل : خواب ، خوراك و حمام و بطور كلي هر كاري كه با آزاداي دروني و ميل قلبي و باطني انجام مي دهد . اين فعاليت سطوح مختلف دارد و از آفرينشهاي علمي و هنري تا كارهاي ضد اجتماعي را در بر مي گيرد : اوج آن فعاليت دانشمند ، هنرمند ، نويسنده و يا فيلسوفي است  كه بنا بر نياز دورني اش به تحقيق و آفرينش دست مي زند . پس از آن فعاليتهايي مثل كتاب خواندن ، رفتن به سينما ، تماشاي فوتبال و يا بازي كردن قرار مي گيرد و در پايين اين طيف ، فراغت منفي و ناسالم است مانند تبهكاري اجتماعي ، اعتياد ، بزهكاري و  تشكيل باندها و گروههاي ضد اجتماعي . 
فراغت ناب : آفرينش و خلاقيت هنري و فكري و جستجوگري . 
تفريح : استراحت ، نشاط و تجديد قوا 
سرگرمي : رفع ملال و گذران وقت 
فراغت منفي : پديد هاي ضد اجتماعي و بزهكاري 
از آنجا كه گذران فراغت در فضا اتفاق مي افتد ( خصوصاً فراغت پويا ) با برنامه ريزي فضايي ارتباطي نزديك دارد . هر نوع فعاليت فراغتي مانند تماشاي تلويزيون در خانه ، رفتن به پارك ، قدم زدن ، دوچرخه سواري و بازديد آثار تاريخي به فضا مربوط مي شود . بنابراين يكي از معيارهاي طبقه بندي فراغت ، سلسله مراتب فضايي آن است . فراغت از نظر مكاني به سه بخش عمده تقسيم مي شود : 
گذران فراغت در محيط خانه 
گذران فراغت در محيط شهر و روستا 
گذران فراغت در عرصه كشور و بين المللي 
گذران فراغت در خانه يا جنبه فردي دارد . مثل شنيدن موسيقي ، تماشاي تلويزيون ، مطالعه و استراحت ؛ يا جنبه گروهي ، مانند ديدار و گفتگو با دوستان ، بازيهاي خانوادگي ، مطالعه دسته جمعي و كار توليد جمعي . در عرصه دوم يعني محيط شهر ، گذران فراغت يا در فضاي بسته اتفاق مي افتد كه براي فعاليت شخصي در نظر گرفته شده اند . مثل سينما ، تئاتر ، نمايشگاه ، موزه ، سالنهاي ورزشي ، كتابخانه و فرهنگ سرا كه بيشتر متناسب با فعاليت غيرفعال است ، يا در فضاهاي باز كه بيشتر با فراغت فعال سر و كار دارد مثل رفتن به پارك ، قدم زدن ، دوچرخه سواري ، ورزش در مكانهاي باز ، بازديد از فضاهاي شهري ، حضور در هفته بازارها و غيره . سرانجام فضاهاي گذران فراغت ، عرصه بيرون شهر را در بر مي گيرد و با مفهوم ديگري به نام گردشگري يا توريسم ( داخلي و خارجي ) ارتباط مي يابد . ( مهدي زاده ، ۱۳۷۹ ) 
فراغت و تفريح در دين 
« هيچوقت فارغ و بيكار منشين ، وقت خود را ضايع مساز ، وقت غنيمت است . تا وقت و فرصت باقي است آن را تلف ننموده و تكامل در تو وجود نداشته باشد ، همين كه از كار فارغ شدي به كار ديگري مشغول شو و در كارهاي ميل و رغبت و توكل تو به خداوند تعالي باشد . »  
پيامبر اكرم ( ص ) همواره در جهت رشد استعداد ها و پرورش جسم و روح تشويق مي نمودند : 
« تفريح كنيد ، بازي كنيد ، زيرا دوست ندارم در دين شما خشونتي ديده شود . » 
ايشان فرموده اند : « بهترين سرگرمي مؤمن شناست و به فرزندان خود نيز شنا و تيراندازي بياموزيد . » همچنين هشدار داده اند كه قدر نعمتهاي صحت و فراغت را بدانند و در آنها كفران روا مدارند تا مغبون نگردند . از طرفي آن حضرت عنايت داشتند كه برخي كارهاي فراغت كه هرزگي و ابتذال را به دنبال داشته باشند نه تنها موجب اسراف و تبذير در نعمتها و كفران آن مي گردد ، بلكه فرد را به انحرافات و بزهكاريها سوق داده باعث ايجاد مشكلات اجتماعي مي گردد ؛ به علاوه عدم توجه به امور تربيتي و اجتماعي و سهل انگاري در چگونگي گذران اوقات فراغت مردم بويژه جوانان و نوجوانان و محرومين و معلولين ، به تحليل تدريجي و استهلاك توان و استعداد آنها و صرف انرژي در راههاي ناصواب منجر مي شود كه در صورت وجود مشكلات بيولوژيكي ، فردي ، اجتماعي ، اقتصادي و فرهنگي ممكن است به بروز معلوليتهاي ثانويه ، ايجاد بي تفاويتها ، يأس  ، مرگ زودرس ، ناسازگاريها ، انحرافات و بزهكاري گردد . ( شهابي ، ۱۳۶۶ ، ۱ تا ۳ ) 

ابعاد اقتصادي گذران فراغت 
يك تلقي اشتباه فراغت را موضوعي تفنني و هزينه بر مي داند بايد اصلاح شود . امروزه در تمام دنيا به اين نتيجه رسيده اند كه فراغت يكي از نيازهاي اساسي و اوليه زيستي است .  تمام فعاليتهاي اقتصادي از نياز شروع مي شود و نياز به كالا ، اساس توليد ، توزيع و مصرف است : 
بنابراين مردم اگر براي رفع نيازهاي خود ، كالايي متناسب ببينند به راحتي حاضرند هزينه اش را بپردازند . ايجاد تسهيلات فراغتي را نبايد صرفاً سرمايه گذاري بخش عمومي بدون برگشت دانست . اولاً در اينجا برگشت سرمايه منفعتي اجتماعي است و به رشد روحي و افزايش توان ملي كمك مي كند ؛ ثانياً مي تواند منشأ اشتغال  و توليد باشد و درآمد ايجاد كند . از طرف ديگر تجربه جهاني نشانگر اين است كه برنامه ريزي گذران فراغت حتماً نياز به سرمايه گذاريهاي كلان و عيب ندارد ، آگاهي اوقات با كارهاي ساده و با استفاده ساده و با استفاده از فضاهاي مرده و تأسيسات و تجهيزات فرسوده نيز مي توان فضاهاي فراغتي مطلوب ايجاد كرد . فضاهاي قديمي و فرسوده شهر مي توانند از چند نظر جذاب باشند : 
يادآور تاريخ و هويت آن مكان هستند . 
با بازسازي مختصر مي توانند فضاي شهري را از نظر بصري زيبا  كنند . ( مهدي زاده ، ۱۳۷۹ ) 

تأثيرات عدم برنامه ريزي فراغت 
« زيباترين چيزي كه مي توان تجربه كرد ، چيزي است مرموز ، چنين چيزي سر چشمه هنر راستين و علم است . كسي كه با چنين احساسي ناآشناست ، كسي كه نمي تواند دمي فارغ از خويشتن به عالمي مرموز خيره شود ، كسي است كه در وجود خود چيزي بيش از يك مرده ندارد و چشم بينايي و بسته است . » ( آلبرت انيشتين ، ؟ ) 
بازي براي كودكان و نوجوانان يعني ابراز شوق از اينكه در وقت دلخواه و در مكان دلخواه كشفياتي انجام دهند . بازي در حد اعلاي خود نوعي پژوهش است . تمدن جديد در بازي طبيعي كودكان است برده است . آنچه براي كودكان در حول و حوش منزلشان جاذبه داشت از ميان رفته است و بيشتر مخفيگاههاي مرموز كه بازي را براي كودكن فريبنده مي ساخت جارو شده اند . 
غالباً فراموش مي كنند كه در جهان خشن و مدرن امروزي ، بازيهاي قايم باشك و ديدن چيزهاي زيبا ، همانقدر براي كودكان در حال رشد لازم است كه هوا و غذا . 
دكتر فنينگ ( fanning )  در مطالعه اي كه دربارة خانواده هاي آپارتمان نشين آلمان در سال ۱۹۶۷ انجام داده ، ثابت كرد كه تعداد بيماران رواني و ناراحتيهاي ريوي در بين آنها سه برابر خانواده هايي است كه در خانه هاي حياط دار زندگي مي كنند و هر چه ارتفاع آپارتمان بيشتر باشد ، بيداد بيماري رواني بيشتر خواهد بود . حال در ميان كودكان زير ۱۰ سال ميزان بيماري رقم بزرگتري را نشان مي دهد كه حاكي از تأثير مخرب تر بر روي اطفال است . خلاصه اينكه اگر از خردسالان فرصت بازي ، مخاطره جويي و دوستيابي در فضاي آزاد سلب شود ، رشد عواطف متوقف خواهد شد و اين يعني عمارتي كه از بن خراب شده است . ( هودسن ، ۱۳۴۷ )‌
در جامعه شهري امروز كه زندگي اكثر خانواده ها در توده هاي جمعي و مسكوني ( آپارتمانها و برجها ) مي باشد ، اثرات نامطلوب روحي و جسمي روي  تمام افراد خانواده مشهود است و اين تأثيرات مخرب روي كودكان ، خانمهاي خانه دار و سالخوردگان بيشتر است . بيشترين تأثير روي خردسالان و كودكان است كه شخصيتشان چون روحي سفيد در حال شكل گيري است و نياز به تحرك و جنب و جوش و بازي و ارتباط با همسالان ، حضور در طبيعت و كنجكاوي و جستجو دارند تا ذهنشان پرورش يافته ، شخصيتشان شكوفا گردد و به رشد جسماني آنها كمك شود . بنابراين يكي از مؤثرترين راه حلها براي زندگي متراكم در آپارتمانها و برجها ، برنامه ريزي تفريح ، بازي و سرگرمي آنها در مقاطع مختلف زماني است ؛ يعني تخصيص فضاهاي امن و در كنترل والدين در دل طبيعت و با تنوع و گونه گوني تا اين نياز كودكان برآورده شود . 
تقسيم بندي وقت آزاد 
اوقات فر اغت را مي توان از چند نظر بررسي كرد : 
از نظر زماني : مي تواند شامل بخشي از روز ، پس از پايان كار و اشتغال روزانه ، بخشي از روزهاي هفته ، تعطيلات آخر هفته ، بخشي از تعطيلات موردي و مناسبتهاي پراكنده در روزهاي سال ، بخشي از تعطيلات ساليانه بصورت چند هفته پيوسته يا ناپيوسته . 
از نظر مكاني : در محيط خصوصي خانه ، خارج از خانه و در فضاهاي بسته ( كلوپها ، سينماها ، پاركها و زمينهاي بازي . 
مسائل اجتماعي ـ اقتصادي : با توجه به وضعيت فعاليت ( فعال ، غير فعال ، شاغل ، غير شاغل ، خانه دار ، محصل و …. ) و با توجه به گروههاي عمده شغلي ، سطح سواد و شرايط جنسي و سني . 
چگونگي فعاليت : گذران فراغت فعال ( ورزشي ، مذهبي ، هنري ـ آموزشي ، تفريحي ، راهنمايي و گردش ) و گذران فراغت غير فعال ( مطالعه ، سرگرميهاي سمعي ـ بصري ، هنرها و سرگرميهاي خانگي ) . ( سازمان مشاور فني و مهندسي شهرداري تهران ، ۱۶ تا ۱۹ ) 
فراغت از نظر سني : هدف همه انسانها از زيستن رسيدن به كيفيت و دلخواه خود از زندگي يا سعادت است كه با فراغت تعريف مي شود . همه انسانها با اين موضوع درگير هستند و به همين دليل نيازهاي فراغتي بسيار متنوع است . از كودك خردسال تا سالخوردگان همگي احتياج دارند وقتشان را بصورت دلخواه و معنادار بگذرانند . كودكان ، زمان و مردان در سنين مختلف نيازهاي فراغتي ويژه اي دارند كه بايد به آنها پاسخ داده شود و عدم ارضاي آنها مترادف با احساس نگون بختي است . 
    نيازهاي فراغتي تناوب زماني دارند : 
نيازهاي روزمره و كوتاه مدت ، مانند پياده روي ، ديد و بازديد و غيره . 
نيازهاي ميان مدت ، مانند كوه نوردي و پيك نيك هفتگي در فضاها و تجهيزات گسترده تري مي طلبد . 
نيازهاي بلند مدت ، مانند سفرهاي چند روزه ، سير و سياحت و گردشگري كه به برنامه ريزي اقتصادي ـ اجتماعي نيازمند است . ( جوادزاده ، ۱۳۷۹ ) 

نيازهاي امروزي به فعاليتهاي فراغتي 
صنعت از طريق تقليل تدريجي ساعات كار ، افزايش درآمد ، فراهم آوردن وسايل و امكانات لازم و القاء نظام نويني از زندگي به انسانها ( نظام ماشيني ) ابعاد جديدي به فراغت بخشيده است . ابعاد مزبور در زمينه هاي سياسي ، اجتماعي ، فرهنگي و خانوادگي تجلي مي يابد . 
  • بازدید : 61 views
  • بدون نظر
این فایل در ۷صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

در اينجا تاريخچه كاملي از تفكر جامعه شناسي در مورد ورزش و فراغت را ارايه 
نمي كنيم، اما تا اندازه اي تاريخچه اي گزينشي از برخي سنن اصلي تفكر اجتماعي كه از انبوهي از پژوهش ها در جامعه شناسي ورزش و فراغت، آگاهي داده است. برخلاف شرايط چشم اندازي يا چارچوبي، كلمه سنت، عمداً در اين فصل به كار رفته است، زيرا اين كلمه چيزي بيش از مفهوم تغيير و نيز استمرار را در درون و مابين شيوه هاي گوناگون انديشيدن در مورد ورزش و فراغت حمل مي كند. ما بر اين عقيده بوده ايم كه احتمالاً فهم موقعيت هاي گوناگون اجتماعي و سياسي به عنوان احاطه بر سنن گسترده تفكر اجتماعي، مفيدتر از فهم منطقي مثال ها و مسائل غامض صحه گذاشته شده است
بالاتر از همه، ديگر اينكه اين كتاب براي تمام دانش آموزان فارغ التحصيل نشده و فارغ التحصيلي نوشته شده كه طي ساليان، از ما و ديگران، موضوع واحدي را خواسته اند كه نه تنها آنان را به تئوري جامعه شناسي بلكه به جامعه شناسي ورزش و فراغت معرفي مي كند. ممكن است عده اي تصور كنند كه ما شكست خورده ايم، ليكن اعتقاد ما بر آن است كه در حالي كه تعدادي از موضوعات تخصصي مايل به انعكاس سنن خاص تفكر اجتماعي بوده اند، هيچ موضوع كلي، مبادرت به تسخير وسعت نظر همزمان تفكر جامعه شناسانه در مورد ورزش و فراغت نكرده است.
به گفته تحليل گرانه، به مدت ربع قرن و شايد بيشتر، مناظره جامعه شناسانه اي در مورد ورزش و فراغت وجود داشته است.
در واقع مدت ها پيش از قرن نوزدهم، تفكر جامعه شناسانه (كامت، اسپنسر، ماركس) در جستجوي تعريف اجماعي، هم از ديدگاه جامعه به عنوان ساختار پيچيده كلي و هم نسبت آن با مؤسسات خاص بود، آدام فرگوسن، در مورد ورزش به عنوان مؤلفه ضروري زندگي شهري گفتگو نمود۱٫ فرگوسن از نوشتجات قرن هجدهم، ورزش را به عنوان گونه اي از مراسم اشتراكي كشف كرد كه از طريق آن مي شد انسجام اجتماعي را نشان داد. در مورد ماركس، جامعه كمونيست. فرصتي ارائه كرد تا صبحگاهان به شكار بپردازد و بعد از ظهر ماهي بگيرد و عصر گوسفند پرورش دهد. دوركيم، مراسم مذهبي خاصي را به عنوان رسيدن به “نماي بيروني تفريح” استنباط نمود۲٫
اظهار عقيده كرده اند كه ورزش و فراغت، موضوعات جنبي و حتي به معني درخواست جامعه شناسانه بوده اند. پژوهش براي اين فصل، درگيري با بسياري از موضوعات كلاسيك جامعه شناسانه را ايجاب مي كند و در حالي كه كسي نمي تواند بگويد كه آيا وبر فوتبال بازي كرده، يا رزا لوكزامبوگ از نقاشي لذت برده، يا آدام فرگوسن شينتي تماشا كرده، بديهي است كه ماركس، وبر، دوركيم، سيمل و ديگران همگي به ورزش و فراغت به عنوان هيچ چيزي جز موضوعي جنبي نگاه نكردند. در يك يادداشت معاصرتر نه تنها مي دانيم كه آنتوني گيدتر از باشگاه فوتبال تاتنهام هات سپر حمايت مي كند و مي دانيم كه مدير كنوني شوراي پژوهشي علوم اقتصادي و اجتماعي از ؟؟ حمايت مي‌كند. اما مهمتر آنكه ورزش و فراغت و همچنين در سنن معاصر افكار اجتماعي و سياسي نظير فمينيسم، پستمدرنيسم، جامعه شناسي تصويري و مطالعات فرهنگي كه فقط نام چند تا را به عنوان مثال آورديم به تصوير كشيده شده اند. همچنين كوشيده ايم تا نشان دهيم كه چگونه تحقيقات ورزش و فراغت، به فهم موضوعات جامعه شناسانه معاصر نظير، بدن، جهاني سازي، فضاي اجتماعي، مذهب، محيط زيست، مصرف، احساسات، مليت گرايي و هويت فرهنگي كمك كرده است.
بي ترديد، برنامه ريزي هاي بيشماري به رشد علاقه مندي به جامعه شناسي ورزش و فراغت كمك كرده است. ليكن به نظر مي رسد كه حداقل سه سري ملاحظات از اهميت قاطعي برخوردار بوده اند.
(i) در حالي كه ممكن است ورزش و فراغت، براي افراد گوناگون به معني چيزهاي گوناگون باشد- سرگرمي، رنج و محنت، از خود بيگانگي، خوشي، آزادي- فرار از دنياي سرگرمي- و تا حد كمتري، ورزش- واقعاً غيرممكن است. لازم است فرد فقط جاي ورزش و سرگرمي را در درون زندگي افراد در نظر داشته باشد. يا روح هيجاني تشكيلات گوناگون اجتماعي را در طي تورنمنت هاي جام جهاني، يا شيوه اي را كه تمرينات خاص ورزشي و فراغتي همچون نشانه هاي شمول و اخراج،‌ مقام و حاشيه اي بودن، يا شيوه اي را كه ورزش و سرگرمي به سياست هاي اقتصادي و رفاه اجتماعي كمك كرده اند، براي پي بردن به اينكه ورزش و سرگرمي شكل هاي متداولي از يك شيوه مؤخر زندگي براي بسياري از مردم هستند در نظر داشته باشد؛(ii) برتري يك اعتقادي كلي كه ورزش و سرگرمي تا اندازه اي مستقل يا جدا از جامعه يا سياست يا مشكلات توسعه اجتماعي، موجب شناخت فزاينده اي شده كه ورزش و سرگرمي بسيار پيچيده از آن بودند به عنوان نتيجه ساده رفتار داوطلبانه يا هويت هاي كلاً مستقل در نظر گرفته شوند. انديشه اساسي اوليه در مورد ورزش و سرگرمي، همانند جامعه شناسي به تنهايي، تمايل به آغاز با تفكيك مدل كلاسيك اراده گرايان داشت. بيشتر فعاليت در اين محدوده در آغاز دهه۶۰، نه تنها افسانه استقلال محلي (خود مختاري) را به چالش كشيد بلكه بيان نمود كه تغيير شرايط جهاني و روابط اجتماعي بر هر چيز و هر كس، از جمله ساختار، معنا و سازمان ورزش و سرگرمي تأثير مي گذارد؛(iii) ازدياد سازمان ها، حوزه‌هاي گنجايش دانشگاه ها و رشته هاي تحصيلي، ژورنال هاي تخصصي و جمعيت‌هاي آكادميك نه تنها به حمايت از جامعه شناسي متمايز ورزش و سرگرمي كمك نموده بلكه به توضيح اينكه اين حوزه هاي دلواپسي در حقيقت به بسياري از مجادلات و دلواپسي هاي كلاسيك جامعه شناسانه مربوط و منتسب است كمك نموده، دلواپسي هايي نظير آينده كاپيتاليزم سازمان يافته يا سازمان نيافته، گذار از جامعه كشاورزي به جامعه صنعتي، اهميت زندگي فردي و رابطه بين مشكلات شخصي و موضوعات عمومي.
توسعه تفكر جامعه شناسانه در مورد ورزش و سرگرمي، نتيجه تعامل مشترك، گويا و تا حد كمتري قهرمانانه افراد، گروه هاي اجتماعي و جوامع بوده است. شايد اين امر يكي از نقاط قوت يا ضعف اين حوزه باشد كه بسياري از سنن تفكر اجتماعي، در نتيجه تعليماتي بودن به وجود آمده اند. حتي جزئي ترين نظر اجمالي به حوزه مربوطه، احتمالاً اشاره به آن دارد كه رابطه بالايي بين نوع سرمايه فرهنگي از نويسندگان گوناگون در اختيار خود دارند و تصوير جامعه شناسي كه آنها به عنوان تنها حق قانوني از آن دفاع مي كنند، وجود دارد. گهگاه ميزان زيادي از كنجكاوي ذهني و انرژي، صرف تضمين آن شده كه فرد طرفدار سنت تفكر، بيش از ديگران، اهميت دارد، به جاي آنكه بازرسي كند كه آيا مبناي گوناگوني و چند پارگي دانش و رقابت، قضيه اي است كه صرفاص بر يك مبناي غلط ثابت مي شود. گويا اين امر تئوري يا موقعيت به خصوص كاملاً به جايي است و همه آنچه كه باقي مي ماند، حوزه هاي متكي به خودتر، به واسطه آن است. ما نكوشيده ايم تا يك حالت منتقدانه بدون تناقض در هر فصل فراهم سازيم. اين گفته حاكي از آن نيست كه ما منتقدانه نبوده ايم بلكه حكايت از آن دارد كه ما به هيچ سنت تفكر اجتماعي از نقطه آغاز نزديك نشده ايم. اعتقاد ما آن است كه انتقاد و انتقاد متقابل كه به جامعه شناسي ورزش و سرگرمي در طي دهه گذشته آزار رسانده است، در تشخيص گوناگوني فرهنگي و نقطه نظرات مشترك كه در واقع بين سنت هاي گوناگون تفكرات اجتماعي به وجود مي آيد، شكست خورده است. يكي از پيامدهاي اين ناراحتي آن است كه در حالي كه موضوعات گوناگون تخصصي مايل به انعكاس و دفاع از سنت‌هاي به خصوص تفكرات اجتماعي بوده اند، هيچ موضوع كلي، بر آن نبوده كه به طور كلي به وسعت نظر معاصر انديشه جامعه شناسانه در مورد ورزش و سرگرمي سوگند بخورد. از اين رو اينست آنچه كه ورزش و سرگرمي در تفكر اجتماعي، مبادرت به انجام آن مي كند.
  • بازدید : 46 views
  • بدون نظر
این فایل قابل ویرایش می باشد وبه صورت زیر تهیه شده:

 یکی از مسائل بسیار مهم و در خور توجهی که در فصل تابستان ذهن والدین و مربیان را به خود مشغول می دارد، فرارسیدن اوقات فراغت دانش آموزان است و این که با این زمان طولانی اوقات فراغت دانش آموزان است و این که با این زمان طولانی اوقات فراغت چه باید بکنند و چه تمهیداتی بیندیشند تا کمتر مورد اعتراض فرزندان قرار بگیرند، زیرا عده ای از آنها در این ایام مدام به والدین می گویند : حوصله ما سر می رود ما را جایی ببرید و برای ما مشغولیتی فراهم کنید
 مفهوم فراغت : 
 اصطلاح فراغت معمولاً با ویژگیهایی چون «آزادی از اضطرار» ، «فرصتی برای انتخاب»، «زمانی فراتر از اوقات کار» یا زمان آزاد بعد از انجام وظایف اجتماعی توصیف می شود. پرسش از مفهوم فراغت، پاسخ های متفاوتی می طلبد، عموماً فراغت در معنای متضاد با کار به کار می رود، اما گاهی آنچه برای یک نفر کار محسوب می شود همان فعالیت برای دیگری در حکم فراغت است. آزادی از الزام اگرچه اغلب به عنوان کلید توجه به فراغت محسوب می شود ولی بسیاری از فعالیت های جمعی خانگی، اجتماعی و داوطلبانه که غیر کار محسوب می شوند، به طور قابل ملاحظه ای با الزام همراه هستند. برخی به اوقات فراغت به عنوان فرصتی برای آرامش و استراحت می نگرند، هر چند که بیشتر مردم اوقات فراغتشان را به انجام خدمت، مطالعه، آموزش جدی یا نوشتن یک کتاب اختصاص می دهند. چنان که ملاحظه می شود تعریف مفهوم فراغت به آسانی ممکن نیست اما با تعمق در ادبیات مربوط به آن، می توان سه ویژگی اساسی از فراغت را ارائه داد : 
 الف ) فراغت به مفهوم «مازاد»، زمانی که برنامه و وظایف الزام آوری برای آن درنظر گرفته نمی شود. 
 ب ) فراغت به معنای حالتی از بودن، یک نگرش، شیوه ای از انجام امور. 
 ج ) فراغت در مفهوم کارکردی، فعالیت آزادانه انتخاب شده ای که به شکل گیری شخصیت منجر می شود. 
 وجه مشترک همه این مفاهیم، آزادی از ضرورت و اجبار است. این ویژگی با نگرش اکثر افراد نیز مطابقت دارد. مفهوم فراغت در نزد عموم غالباً با تأکید بر آزادی از الزام همراه است. در این معنا فراغت آن چیزی است که شما مایل به انجام آن هستید نه آن چه مجبور به انجام آن باشید. (بمل و بمل ، ۱۹۹۶). 
آلن بيرو در بحث از اوقات فراغت و معناي آن مي نويسد: فراقت از LEISIR مصدر قديمي مبدل شده به اسم مصدر و از ريشه ي لاتيني LICER به معناي “مجاز بودن” گرفته شده است (دوزات)۲
فراغت در برابر كار قرار مي گيرد ، ليكن تعريف آن بدون توجه به مجموعه حيات اجتماعي، سطح فنون، شيوه ي زندگي، مدل هاي اجتماعي- فرهنگي مسلط ممكن نيست.
همچنين رابطه اي نزديك بين اشكال كلي توليد، سازمان اقتصادي، شيوه هاي توزيع عادلانه ي درآمدها و صورت، مدت و كيفيت گذران اوقات فراغت وجود دارد.
اوقات فراغت فقط زمان آزاد شده از كار نيست، بلكه فعاليتي غير اجباري است ۳ . در فرهنگ عميد نيز درباره ي تعريف و معناي اوقات فراغت در فارسي به معني آسودگي و آسايش و آسودگي از كار و شغل است۴
دوزمايه ۵مي نويسد: گذران اوقات فراغت دربرگيرنده ي مجموعه اي از اشتغالاتي است كه فرد با كمال ميل بدان پردازد، خواه به منظور استراحت، خواه براي ايجاد تنوع، خواه با هدف گسترش اطلاعات و آموزش خويشتن بدون توجه به اهداف مادي و خواه براي مشاركت اجتماعي ارادي و بسط توان آزاد ئ خلاقش، بعد از آنكه از الزامات حرفه اي ، خانوادگي و اجتماعي فارغ گشت۶٫
___________________

ارسطودر باب اهميت آسايش مي نويسد : همچنان كه بارها گفته شده است آسايش هدف كار است۷٫ شايان ذكر است كه آسايش (به يوناني SCHOLE) در اين گفتار به معناي سرگرمي(PAIDIA) نيست، بلكه مراد از آن رهايي ذهن از اشتغالات زندگي مادي است. ذهني كه از آسايش برخوردار باشد بهتر مي تواند فضايل را در خود بپرورد از اين رو معناي آسايش بيكارگي نيز نمي تواند باشد. زيرا ذهن آسوده (به اين معني) پيوسته در حال فعاليت است. شنيدن نواهاي دلنشين موسيقي و اشعار نغز و همدمي با دوستان يكدل و از همه مهمتر تفكر، فعاليت هايي است كه روان آدمي را در حال آسايش به فضائل آراسته مي دارد۸٫
به نظر مي رسد كه فردي خوب مي تواند معناي آسايش را دريابد، كه در موقع پرداختن به كار جدي باشد.
ارسطو نيز مي گويد: براي لذت بردن از آسايش، نخست بايد در پرتو كار حوائج زندگي را برآورد. از اين رو دليري و پايداري براي كار و فلسفه براي آسايش و اعتدال و دادگري براي هر دو ضروري است۹٫
نتيجه ي آن كه هم در طول سال تحصيلي و هم در ايام تابستان، فرزندان ما از اوقات فرغت برخوردارند و مهم آن است كه ما براي اين اوقات به كمك آنها بشتابيم و با همفكري و راهنمايي آنها بتوانيم آنان را به تدوين برنامه اي مناسب براي اوقات فرغت خود ترغيب كنيم، تا اوقات فراغت آنها به گونه اي سازنده، لذت بخش، نشاط آفرينو رضايت آميز سپري گرددو در پرتو گذران مطلوب اين اوقات، آمادگي هاي لازم براي حضور فعال در مدرسه فراهم آيد.

نيازهايي كه از طريق اوقات فراغت تامين مي شود
گذران اوقات فراغت تامين نيازهايي در پي داردكه به احتضار بدان ها اشاره مي كنيم.

۱-نياز به استراحت و رفع خستگي
انسان ها همه ناز به اتراحت و رفع خستگي دارند. پيوستگي در انجام كارها و نبود زمان كافي براي فراغت و استراحت موجب نزول كيفيت كار و نيز پرخاشگري فرد فعال مي گردد ولي بايد به كودكان و نوجوانان آموخت كه زمان استراحت زمان بطالت نيست، بلكه زماني است كه فرد به تمدد اعصاب مي پردازدو حاصل آن افزايش بازده است. بدن و ذهن آدمي پس از مدتي كار، خود به خود نيازمند استراحت استو بطور طبيعي بدان مي پردازد. پس اوقات فراغت مي تواند چنين نيازي را رفع كند.
۲-نياز به تفريح
پس از انجام كار طي ايامي خاص، آدمي نياز دارد تا اوقاتي را صرف تفريح كند. نقل مي كنند كه علي (ع) در روزهاي جمعه به بيرون از شهر مدينه و به فصد تفريح مي رفتند. پس الگوهاي ديني جايگاهي براي تفريحات در زندگاني پربار خود در نظر گرفته بودند.
گاه در ايام فرغت به سفر نيز مي توان رفت و پيامبر (ص) فرموده اند كه “سافروا تصحوا” مسافرت كنيد تا سلامت بمانيد. حتي سفرهاي كوتاه به بيرون شهر در روزهاي جمعه و خوردن ناهار در كنار رودخانه و سبزه زار مي تواند تفريحي دلانگيز محسوب شود. به هر حال بايد ترتيبي اتخاذ نمود كه در ايام سال كودكان و نوجوانان از تفريحات سالم برخوردار بشوند. در مراكز مشاوره يكي از مشكلاتي كه خانم ها و كودكان و نوجوانان آنها مطرح مي كننداين است كه پدر با داشتن امكانات مالي از بردن آنها به سفر و تفريح امتناع مي كن. بايد دانست كه تفريحات موجب انيساط خاطر و سلامت رواني مي گردد.
۳-سرگرمي و ايجاد تنوع
نياز ديگري كه در اوقات فراغت رفع مي شود، نياز كودكان و نوجوانان به سرگرمي و تنوع داشتن است. بخشي از درگيري هاي درون منزل كه ميان كودكان رخ مي دهد به اين دليل است كه آنها بيكارند و وسيله اي براي سرگرمي ندارند. لذا يكيي براي ديگري ادا در مي آوردو او نيز در عوض وي را مي زند. اما وقتي هر دو داراي سرگرمي خاصي باشند، فرصت كمتري براي ايجاد مزاحمت و درگيري با يكديگر دارند.
مسئله ي تنوع نيز امري مهم است و زندگي بدون تنوع خسته كننده مي باشد. پس تنوع در گذران اوقات فرغت باعث ايجاد تنوع در زندگي مي گردد و تنوع مانع پديدآيي افسردگي است.آنچه افسرده ها از آن گله مندند، نداشتن تنوع در زندگي و يكنواخت شدن آن است. پس با راهنمايي فرزندان به انجام فعاليت هاي متنوع، زمينه ي علاقه مندي آنان را به زندگاني فراهم سازيم.

۴-شكوفايي استعدادهاي شخصي
هر يك از فرزندان ما داراي استعدادهايي است. در تعريف استعداد گفته اند كه آن توانايي بالقوه اي است كه اگر دز محيطمساعدي قرار بگيرد به شكوفايي مي انجامد۱۰٫
فردي كه استعداد هايش به نحو مطلوبي به شكوفايي رسيده باشد به تعبير مازلو۱۱ به خود شكوفايي۱۲ دست يافته است.
_____________________

يكي از زمينه هايي كه موجبات رشد استعداد ها را فراهم مي آورد پرداختن به فعاليت هايي است كه فرزند در اوقات فرغت انجام مي دهد و از جمله راهايي كه مي توان از طريق آنها مبادرت به شناخت استعدادهاي كودكان و نوجوانان نمود ملاحظه كردن كارهايي است كه آنها را با علاقه انجام مي دهندو نيز به تكرار آنها مي پردازند۱۳٫ پس در لحظه هاي آزاد كه كودكان و نوجوانان خود مايلند به فعاليتي رو آورند، بهتر مي توان به شناخت استعداد ها و علايق آنها پي بردو تمهيدات و امكانات لازم را براي رشد و بالندگي استعدادهايشان فراهم آورد.

۵-نياز به رشد فرهنگي
امروزه توجه به فرهنگ و تغييرات اجتماعي امري حائز اهميت است و با توجه به توسعه و پيش رفت فناوري اطلاعات مي توان در جهت تامين چنين نيازي اقدامات موثر به عمل آورد.
پس غني كردن اوقات فراغت از طريق تماشاي فيلم هاي فرهنگي مي تواند پاسخگوي نيازهاي مزبور باشد.شايان ذكر است كه بازديد از آثار تاريخي، كه معمولا در اوقات فراغت صورت مي گيرد، زمينه ي آشنايي بيشتر با سوابق ديرينه ي فرهنگي را فراهم مي آورد.
بورديو، جامعه شناسي كه به نهاد آموزش و پرورش توجهي ويژه داشته و به بررسي تاثير مسائل فرهنگي بر آموزش و پرورش و تحولات آن پرداخته است، مي نويسد: عوامل فرهنگي خانواده بر فرآيند ژيش رفت تحصيلي فرزندان موثر است۱۴٫
وي غناي فرهنگي خانواده را موجب پيشرفت تحصيلي بيش تر فرزندان آن دانسته، حاصل تحقيقات او اين است كه خانواده هايي كه فرزندان خود را به تماشاي تئاتر، سينما، گالري هاي نقاشي و كنسرت ها و موزه ها مي برند موجبات پيشرفت فرزندان خود را فراهم مي سازند. او همچنين متذكر مي شود كه وقتي فرزندان از خانواده هايي به مدرسه مي آيند كه از غناي فرهنگي بيش تري برخوردارند با محيط مدرسه سنخيت بيشتري احساس مي كنندو خود را با آن هماهنگ تر مي يابند،مفاهيم و مقاصد معلمان را بهتر درك مي كنند و لذا پيش رفت بيشتري دارند.
او با ذكر مثالي مي نويسد: مثلا در فرانسه كه بر اساس سنت جاري ، معلمان از طبقه ي متوسط جامعه به مدرسه مي آيند در درك مقاصد معلمين خود از توانايي بيش تري برخوردارندو به مدرسه علاقه مندي بيشتري را نشان مي دهند. به عكس وققتي كه انش آموزان از طبقات پايين جامعه وارد مدرسه

_______________________

۱۳- براي كسب اطلاعات بيش تر در خصوص راه هاي شناخت استعدادها مي توانيئ به كتاب “راهنمايي در مدارس امروز” نوشته ي مك دانيل، ترجمه ي دكتر نوابي نژاد مراجعه كنيد.
۱۴- زمينه ي فرهنگ شناسي، صفحه ي ۴۴
 مي شوند، در درك مقاصد معلمان با دشواري بيش تر مواجه مي شوند و در مدرسه احساس غربت بيش تري مي كنند. لذا ترك تحصيل در گروه دوم (فرزندان پايين) بيش از گروه اول(فرزندان متوسط) است. زيرا آنها از سرمايه ي فرهنگي غني برخوردار نيستند۱۵٫

نتيجه اي كه از آرا و نظريات بورديو مي توانيم بدست آوريم اين است كه اگر اوقات فراغت فرزندان از طريق توجه دادن و ترغيب كردن آنها به امور فرهنگي غني شود، ضمن سازنده بودن اين اوقات، مي توان به پيشرفت تحصيلي فرزندان نيز اميدواري بيش تري داشت چرا كه خود اين امر موجب غني سازي فرهنگي خانواده و فرزندان مي گردد.
 
۶-شكوفايي فردي و اجتماعي
گذران اوقات فراغت بايد به نحوي باشد كه زمينه هاي لازم براي شكوفايي فردي و اجتماعي را فراهم نمايند. زيرا شكوفا كردن استعدادها از اهم وظايف تعليم و تربيت است و انسان بالنده در تفكر مازلو۱۶ فردي است كه به خود شكوفايي۱۷ رسيده باشد و يكي از عوالي كه به خودشكوفايي فرد كمك مي كند، به تعبيرآلن بيرو، گذراندن اوقات فراغت است.
در حين گذران اوقات فراغت كه فعاليتي آزاد و اختياري است. فرد به دلخواه خود به فعاليتي مي پردازد كه استعداد انجام آن را دارد و به آن فعاليت علاقه مند نيز مي باشد. 
  • بازدید : 61 views
  • بدون نظر
این فایل در ۱۲صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

گذراندن وقت با هدف و اهميت خاص ، کار نام دارد .
اوقات فراغت ، اوقات آزادي هستند که هدف خاص و از پيش تعيين شده اي ندارد و دربر گيرنده آموزشهاي غير رسمي مي باشد . معمولاً به غلط براي اوقات فراغت ، برنام ريزي نمي شود. 
ضرورت اوقات فراغت 
روانشناسان ، اوقات فراغت را به عنوان يک تربيت غير رسمي مي دانند . بر اساس مطالعات و تحقيقات انجام شده گاهي تربيت غير رسمي تأثير بيشتري از آموزش و تربيت رسمي به جاي مي گذارد . زيرا در مواقعي که افراد وقت آزاد دارند ، مي توانند با تفريح مطالبي را ياد بگيرند و در نتيجه از نظر آموزشي و تربيتي اثرات بيشتري دارد . 
از طرف ديگر تحقيقات نشان داده اند که افراد اوقات فراغت به زمينه هاي آموزشي برنامه هاي اوقات فراغت توجه بيشتري دارند و اين امر موجب افزايش خود شکوفايي در آنها مي شود .  
بنابراين در چارچوب تربيت غير رسمي ، مي توان مسائل عديده آموزشي و تربيتي را به طور غير مستقيم آموزش داد و موارد بسياري را به نوجوانان و جوانان ياد داد . 
در اوقات فراغت مي توان با کشف استعدادهاي افراد ، آموزشهاي لازم را به افراد ارائه داد و به طور غير مستقيم در آنها ، مهارتهاي زندگي را ايجاد نمود. 
بنابراين برنامه ريزي براي اوقات فراغت و استفاده صحيح از آن در افراد اهميت بسزايي دارد. شرط صحيح استفاده از اوقات فراغت ، آموزش مي باشد . با برنامه ريزي صحصح و مناسب مي توان نوجوانان را از بسياري از انحرافات بر حذر داشت . 
 
به طور مثال يکي از عوامل اساسي اعتياد نوجوانان ، عدم برنام ريزي صحيح براي اوقات فراغت آنان مي باشد . 
برنامه ريزي براي اوقات فراغت نشانه توجه جامعه به نوجوانان مي باشد . 
جامعه بايد با برقراري تعامل با نوجوانان و ايجاد انگيزه در آنها بتواند نوجوانان را به طور سالم تربيت کند . 
برنامه ريزي در زمينه هاي فرهنگي ، اجتماعي ، اخلاقي و ديني در اوقات فراغت جوانان نقش مهمي در تربيت سالم افراد ايفا مي کند .  
مراحل برنامه ريزي فعاليتهاي اوقات فراغت عبارتند از : 
۱-اولين گام در برنامه ريزي فعاليتها در اوقات فراغت ، برنامه ريزي فردي است.
در اين مرحله بايستي استعدادها ، تواناييها و علائق افراد و نحوه پرورش و شکوفايي آنها را کشف نمود .  
۲-برنامه ريزي در زمينه هاي اجتماعي و سياسي : در اين مرحله بايد با سياستگذاريهاي صحيح ، جوانان بتوانند در زمينه هاي اجتماعي و سياسي فعاليت کنند . 
۳-برنامه ريزي اقتصادي : از آنجا که اوقات فراغت نياز به سرمايه دارد ، لذا بايد منابع مالي لازم براي فعاليتهاي اوقات فراغت تأمين شوند . 
۴-برنامه ريزي فعاليتهاي فوق برنامه فرهنگي – ديني – اخلاقي : از آنجا که مي توان اوقات فراغت را به آموزش غير رسمي تبديل کرد ، اين مسئله حائز اهميت بسياري است زيرا نوجوانان و جوانان از اين طريق به يادگيريهاي مختلفي دست مي يابند . از طريق برنامه هاي فرهنگي ، ديني و اخلاقي ، نوجوانان مي توانند به طور غير مستقيم به مهارتهاي زندگي دست يابند .  
 در اينجا بايد به اين امر توجه نمود که تلويزيون نبايد جانشين فعاليتهاي فردي و اجتماعي نوجوان باشد و آنان را به افرادي منفعل مبدل سازد .  
از طريق تلويزيون مي توان روشهاي صحيح استفاده از اوقات فراغت را به نوجوانان آموزش داد و به آنها نقش اوقات فراغت در يادگيريهاي غير مستقيم را گوشزد نمود .  
به طور کلي آموزش شرط صحيح استفاده از اوقات فراغت است و با برنامه ريزيهاي صحيح مي توان جوانان را از انحرافات و بزهکاريها دور نمود . به طور مثال شايد يکي از علل روي آوردن جوانان به اعتياد ، عدم برنامه ريزي صحيح براي اوقات فراغت باشد. 
در برنامه ريزي براي اوقات فراغت بايد به علائق و نيازهاي نوجوانان توجه بسياري مبذول داشت و امکانات محيطي و برنامه هاي تفريحي را براي آنان لحاظ کرد. در اين راستا نقش فعاليتهاي فوق برنامه از اهميت بسياري برخوردار است. زيرا اين فعاليتها، زمينه ساز فعاليتهاي آينده آنها در جامعه مي باشد. علاوه بر اين، نوجوانان در برنامه ريزيهاي مختلفي که در گردشهاي علمي، اردوها، انجمنهاي ورزشي – ادبي – هنري و حتي در نهادهاي اجتماعي به تجربه و آگاهي و شناخت دست يافته و شناخت مسائل مهمترين امر در پيشگيري از انحرافات مختلف مي باشد.  
مي توان گفت که شرکت در اين فعاليتها ، هم جنبه تفريحي و هم جنبه ايفاي نقش بزرگسالان را دارد.




نقش امور تربيتى در غنى سازى اوقات فراغت دانش‌آموزان
مقدمه
اوقات فراغت را مى‌توان مهمترين و دلپذيرترين اوقات انسانها دانست. اين اوقات براى مومنين لحظه‌هاى نيايش با معبود، براى عالمان دقايق تفکر و تامل و براى هنرمندان زمان ساختن و ابداع و اختراع است در عين حال براى عده‌اى نيز اين اوقات فراغت ملال‌آورين ترين و خستگى‌ترين لحظه‌هاست.
اوقات فراغت از ديدگاه عالمان، جامعه شناسان و دانشمندان به حدى مهم است که معتقدند؛ موجوديت و اصالت فرهنگهاى جامعه بر مبناى فرصتها و اوقات فراغت افرادى که در آن جامعه زندگى مى‌کنند پى‌ريزى شده است. فرانسيس دوگه مى‌گويد “به من بگوييد اوقات فراغت را چگونه مى‌گذرانيد تا بگويم شما که هستيد و فرزندانتان را چگونه تربيت مى‌کنيد.” و يا تاگور شاعر معروف هندى معتقد است؛ تمدنهاى انسانى سرمايه‌هاى جاويدانى هستند که از کاشت، داشت و برداشت صحيح اوقات فراغت متجلى گشته‌اند. چنانچه کارکردهاى فراغت را نشاط و شادابي، تفريح و سرگرمى سالم و بالاخره رشد وشکوفايى استعدادها و تکوين شخصيت بدانيم و نظر به اينکه کشور ما در رديف جوان‌ترين کشورهاى دنيا (با ميانگين سنى ۱۶ سال) مى‌باشد، هدايت، ايجاد امکانات براى غنى سازى اوقات فراغت دانش‌آموزان مى‌تواند در شکل گيرى شخصيت و هويت آنان و سازندگى جامعه ايرانى و اسلامى نقش بسزايى داشته باشد.براساس تحقيقات انجام شده در برخى کشورهاى در حال توسعه، مشکلات عمده گذران اوقات فراغت، نداشتن امکانات سالم تفريحي، عدم آگاهي، نداشتن برنامه صحيح و اصولى و همچنين اجراى سياستهاى نامناسب فرهنگى و اقتصادى و اجتماعى مى‌باشد که موجب انحراف نوجوانان و جوانان و کشيده شدن آنان به سوى تفريحات ناسالم است. پژوهشهاى انجام شده در ايران نيز حاکى از اين مطلب است که بسيارى از معضلات اخلاقى و فرهنگى در بين نوجوانان و جوانان، موازى کارى ارگانها و سازمانهاى ذى‌ربط و فقدان برنامه‌ريزى صحيح جهت گذران اوقات فراغت در بين آنان بوده است.
رمز موفقيت آموزش و پرورش وجود معلمان و مربيان کارآمد، با انگيزه، خلاق و پويا مى‌باشد. اين در حالى است که استکبار جهانى تمام تلاش خود را معطوف تسلط فرهنگى غرب بر جامعه اسلامى کرده است و در اجراى اين اهداف شوم از ابزار و وسايل فرهنگى و اشاعه فرهنگ مبتذل و تفريحات ناسالم براى دانش‌آموزان (نوجوانان و جوانان)‌بهره مى‌جويد. بنابراين لزوم برنامه‌ريزى و سياستگذارى مناسب و وضع قوانين لازم براى غنى سازى اوقات فراغت دانش‌آموزان براى جلوگيرى از رواج فرهنگ ابتذال غرب بسيار ضرورى و لازم به نظر مى‌رسد.
خوشبختانه عنايت ويژه مجلس شوراى اسلامى به امور تربيتى و تصويب و ابلاغ آن به آموزش و پرورش گواه اهميت و نقش امور تربيتى در احياى فرهنگ اسلامى و ايرانى در بين دانش‌آموزان است.
بديهى است هر گونه سياستگذارى و برنامه‌ريزى براى رسيدن به “وضع مطلوب”‌نياز به شناخت “وضع موجود” مى‌باشد.
يعنى شناخت نيازها، تمايلات، علاقه و گرايشها و نگرشهاى دانش‌آموزان به انواع فعاليتهاى فوق برنامه و فراغت و برنامه‌ريزى و تدارک امکانات لازم يک ضرورت براى امور تربيتى در آموزش و پرورش مى‌باشد.
کارکردهاى اصلى اوقات فراغت
کارکردها و منافع اوقات فراغت را مى‌توان به دو گروه عمده تقسيم کرد؛
الف. کارکردها و منافع مستقيم:‌استراحت، تفريح، خلاقيت، تعلق و همبستگي
ب. کارکردها و منافع غير مستقيم: تقويت سرمايه اجتماعي، تقويت هويت دينى و ملي، کاهش آسيبهاى اجتماعي، کمک به توسعه فرهنگي، اقتصادى و اجتماعي.
سطوح فعاليتهاى فراغتى از نظر کيفيت
فعاليتهاى فراغتى از سطوح مختلف ارزشى از نظر نوع انگيزه و پاسخگويى به سلسله مراتب نيازها برخوردار است. گذران فراغت در مراتب عالى مى‌تواند به خلاقيت علمي، هنرى و اعتلاى ارزشهاى اخلاقى و خدمات اجتماعى بپردازد. در يک سطح ديگر مى‌تواند به رفع خستگي، کسب لذت و آسايش و تامين سلامت جسمى و روحى کمک کند. اما در عين حال گذران فراغت مى‌تواند با نوعى آسيبهاى فردى و اجتماعى مثل روى آوردن به مواد مخدر، بزهکارى و ستيزه‌جويى همراه باشد. در اين مبحث بايد به اهميت تمايز ميان فراغت فعال و فراغت غيرفعال اشاره کرد که در شرايط دنياى معاصر به سمت عدم تعادل و گسترش فراغت غيرفعال گرايش پيدا کرده است. يکى از اهداف اصلى برنامه‌ريزى و مديريت گذران فراغت کمک به ايجاد تعادل و توازن ميان انواع فعاليتهاى سالم فراغتى و کاهش انگيزه‌ها و زمينه‌هاى فراغت ناسالم است.
انواع و اشکال فعاليتهاى فراغتي
با توجه به اهداف برنامه‌ريزى و مديريت فراغت مى‌توان تمام فعاليتهاى فراغتى را در هفت گروه دسته بندى کرد:
۱- انواع ورزشها و بازيهاى فعال
۲- انواع فعاليتهاى هنري، فرهنگى و صنايع دستي
۳- انواع فعاليتهاى علمي، آموزشى و پژوهشي
۴- انواع فعاليتهاى داوطلبانه گروهى و اجتماعي
۵- انواع سرگرمى ها، بازيها و تفريحات عامه پسند
۶- انواع فعاليتهاى گردشگري، مسافرت و سياحت
۷- انواع فعاليتهاى ديد و بازديد، خريد تفريحى و شهرگردي
متغيرهاى موثر بر شيوه‌هاى گذران اوقات فراغت
مجموعه عوامل و متغيرهاى موثر در گذران فراغت را مى‌توان به ۶ گروه به شرح زير تقسيم کرد:
۱- متغيرهاى اجتماعى و فرهنگى (تحصيلات، پايگاه اجتماعي، فرهنگ ملى و اعتقادات ديني، موقعيت طبقاتى و…)
۲- متغيرهاى اقتصادى (شغل و درآمد، کالاها و خدمات فراغتي، نقش اقتصاد فراغتى و گردشگرى و…)
۳- متغيرهاى فردى و شخصي(جنسيت، سن و مرحله زندگى و…)
۴- متغيرهاى خانوادگى (نقش ازدواج، مراحل زندگى خانوادگي، هويت و فرهنگ خانوادگى و…)
۵- عوامل محيطى و کالبدي- فضايى (وجود امکانات، قابليت دسترسي، آگاهى و اطلاع و…)
۶- عوامل مديريتى (نقش دولت، نقش بخش خصوصي، نهادهاى داوطلب، مديريت کارآمد، تبليغات و…)
سير تحولى غنى سازى اوقات فراغت
برخى از صاحب‌نظران و پژوهشگران معتقدند گذران اوقات فراغت از زمان تاريخ بشريت بوده و به صورت بازى يا مراسمهاى مذهبى و آئين‌ها و آداب و رسوم انسانها بوده است اما گروهى از دانشمندان گذران اوقات فراغت را از پديده‌هاى دوران صنعتى مى‌دانند.
در نيمه اول قرن نوزدهم ميزان کار کارگران آمريکا بيش از ۸۵ ساعت کار در هفته و حتى در انگلستان ۱۵ ساعت کار در روز به صورت معمولى و عادى تلقى مى‌شد.
مدارک موجود در دوره‌هاى قبل از اسلام و در ايران نشانگر آن است که مزاياى فراغت بيشتر براى طبقات ممتاز و اشراف جامعه بوده است ومردم عادى وظيفه‌اى جز کار سنگين نداشته و گاهى فرصت کوتاهى را صرف استراحت و بازديد از اقوام و شرکت در مراسمهاى ملى و مذهبى مى‌کردند. نتايج حاصل از کار و توليد، عايد عده قليل و معدود مى‌شده است. تا دوران رنسانس و صنعتى مردم به سختى امرارمعاش مى‌کردند وزنان و مردان و کودکان نيز دوش به دوش هم درکارهاى سنگين سهيم بودند. با اختراعات جديد مثل راديو، تلويزيون و… اين امکان به وجود آمد که فراغت از عده خاص و اشراف به عموم مردم تسرى بيابد. در اواخر قرن نوزدهم نهضتهاى اجتماعى به همت اتحاديه‌هاى کارگرى براى کم کردن ساعات کار تحت عنوان “نهضت تفريحات سالم” به وجود آمد تا امکانات لازم براى رفع خستگى روزانه کارگران را فراهم سازد.
نخستين رساله طرفدارى از اوقات فراغت براى کارگران در اروپا توسط “پل لامارک” تحت عنوان “حق تنبل بودن” به رشته تحرير درآمد. سپس در سالهاى ۱۹۲۰ تا ۱۹۳۰ در آمريکا و اروپا پژوهشهاى تجربى درباره فراغت انجام گرفت و در سال ۱۹۲۴ دفتر بين‌المللى کار نخستين کنفرانس بين‌المللى را درباره وقت آزاد کارگران با حضور ۳۰۰ نماينده از ۱۸ کشور برگزار کرد.

عتیقه زیرخاکی گنج