• بازدید : 56 views
  • بدون نظر
این فایل در قالب PDFتهیه شده وشامل موارد زیر است:

بر صاحبان بصیرت پوشیده نیست که معارف اسلامی (قرآن و احادیث و …) در ادبیات فارسی تأثیري ژرف وغیر قابل انکار در طول تاریخ ۱۴۰۰ سالۀ خود نهاده است . یکی از آشکارترین موارد این تأثیر ، آثارتحلیل » ، « تمثیل » ، « تلمیح » باقطمانده از شاعران و نویسندگان است که به صورتهاي گوناگون از جملهو … در آثار بزرگانی چون رودکی ، کسایی مروزي ، فردوسی ، خاقانی ، سعدي « اقتباس » و « اشاره » ، « آیات، حافظ و بسیاري دیگر به چشم می خورد .بی شک ادعاي کذب نخواهد بود اگر بگوییم هیچ شاعر و نویسندة مسلمانی نمی یابیم که از تأثیر قرآنمجید و احادیث معصومین و علوم قرآنی در آثارش نباشد
بی تردید آثار تأثیر گرفته از قرآن و علوم قرآنی و قول و فعل و تقریر پیامبر اکرم (ص) و سایر معصومین
دریایی است که نقل همۀ آنها نه تنها کتابی که کتابخانه اي بزرگ را طلب می کند ؛ اما مقصود ما از همۀ
مقدمات تأثیر دعا در آثار بزرگان ادب فارسی بخصوص حافظ شیرین سخن است .
آشکار است که انسان هرکس که باشد و به هر مقامی که برسد باز غرق در دریاي فقر و نیاز است و محتاج
اجابت بی نیاز حقیقی است که دعا سببی از اسباب رسیدن به مقصود است و قرآن کریم و پیامبر اکرم و اهل
بیت معصوم (صلوات الله علیهم اجمعین) بارها امر به دعا و عرض نیاز و خواسته به درگاه خداوند فرموده اند و
و اذا سئَلَک عبادي عنّی فَانّی » : آنرا بهترین و محبوبترین اعمال شمرده اند . خداوند در قرآن می فرماید
« قُریب اُجیب دعوه الداعِ اذا دعانِ فُلًیستُجیبوا لی ولیؤمنوا بی لَعلََََّهم یرشٌدونُ
یعنی و چون پرسند ترا بندگانم از من ، همانا پس من نزدیکم ، اجابت می کنم دعاي دعا کننده اي را هرگاه
که بخواند مرا ، پس باید اجابت کنند مرا و باید ایمان بیاورند به من ، باشد که ایشان به صلاح گرایند .
« و اَدعوا خَوفاً و طَمعاً انُ رحمه اللهِ قَریبُ من المُحسنینُ »: و در آیه دیگر می فرماید
یعنی بخوانید او (پروردگارتان) را از بیم و امید ، بدرستی که رحمت خدا نزدیک است به نیکوکاران .
قرآن کریم علاوه بر امر و تأکید به دعا ، ترك آن را تکبر از عبادت شمرده و سزاي متکبران را ذلت و خواري
و قالَ ربکُم ادعونی اَستَجِب لَکُم و انَ الَذینُ یستَکبِرُُونُ عنً عبادتی » : در جهنم قرار داده است و می فرماید
یعنی : و گفت پروردگار شما بخوانید مرا تا اجابت کنم شما ، بدرستی که آنان که سرکشی کنند « سیدخُلُونُ
از عبادت من ، زود باشد که داخل شوند دوزخ را ذلیلان .
اما در معناي تحت لفظی دعا آمده است
استغاثه به خدا . استدعاي برکت تضرع درخواست از درگاه خدا . (ناظم الاطبا) درخواست «( (از آنندراج
حاجت از خدا . درخواست حاجت از داوند براي خود یا دیگري . خدایخوانی . تیغ و شمشیر و خدنگ ، تیر از
تشبیهات اوست و با لفظ رسیدن و رساندن و رفتن مستعمل است . (آنندراج):
هر آینه چون دعا در صلاح خلق بود اجابتش را امید از یزدان
خود (حسنک) به زندگی گاه گفتی که مرا دعاي نیشابوریان بسازد و نساخت .
در عرف علما ، دعا کلمه اي انشایی دلالت کننده بر طلب با اظهار خضوع و آن را سؤال نیز گویند و اما
اینکه گویند دعا طلب فعل است با اظهار پستی و خضوع ، مراد از طلب در این مورد سخنی است که دال بر
طلب باشد و اطلاق طلب بر کلام نیز آمده است .
. «ُ ربنا و تَقَبل دُعاء ربنا اغفرلی و لوالدي و للمُؤمنینُ یوم یقُومُ الحساب »
یعنی : پروردگارا دعاي مرا بپذیر ، پروردگارا مرا و والدینم را و مؤمنان را در روز قائم حساب بیامرز .
در باب دعا و اهمیت آن سخن بسیار میتوان گفت که دعا در همۀ ادیان الهی رواج داشته و از آدم ابوالبشر تا
خاتم پیامبران بدان متوجه بودند ، در تاریخ انبیاء آمده است که حضرت نوح و پیامبر اکرم (ص) دعا را یکی
از کارهاي یومیه خود قرار داده بودند .
دعا پاك کننده ، آرامش دهنده و صفا بخش روح مؤمن است . دعا و مناجات دارویی است خاص انسانهاي
وارسته و به خویشتن خویش بازگشته ؛ کسانی که از رحمت بی حد خداوند بهره برده و گاهی وسیله شفاعت
و اجابت دعاي دیگران می گردند .
ابیات زیر نمونه هایی است از شاعران نامی پارسی زبان در قرون مختلف که حاکی از آن است که به لفظ دعا
توجه داشته اند
مسلم است که معناي غیر عرفانی براي این ابیات متصور نیست چرا که
سرازیر کردن پیاله ها به روده هاست نمی تواند به یکباره جایگاه درس و دعا یعنی تبدیل به مدرسه و مسجد
گردد و باعث رونق معنوي و مقدس آن محیط گردد .
براستی کیست این حافظ که مردم دیوانش را با قرآن و مثنوي در یک طاقچه قرار می دهند و سرنوشت
خویش را با گرفتن فال بدو می سپارند ، آیا به دلیل محافظت قرآن و ملازمت به تقوا و انس با دعا نیست ؟
حافظ کیست ؟
شاعر و غزلسراي « لسان الغیب » شمس الدین محمد معروف به حافظ ، خواجه حافظ شیرازي ، ملقب به
بزرگ قرن هشتم هجري است که تأثرات این شاعر بزرگ از قرآن و احادیث و علوم قرآنی بسیار است و شاید
به استثناي مولانا محمد بلخی ، هیچ شاعري به اندازه حافظ با قرآن انس و الفت نداشته است ، دیوان حافظ
سراسر تلمیح و تمثیل و انواع دیگر صنایع لفظی و معنوي بدیع است که براي نمونه چند بیت را نقل می
کنیم :

عتیقه زیرخاکی گنج