• بازدید : 61 views
  • بدون نظر
این فایل در ۵۱صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

از زمان هاي بسيار كهن تا به امروز احداث سد به عنوان يك راه حل منطقي و مناسب براي تامين آب جهت مصارف كشاورزي ، صنعت و شرب ، كنرل سيلاب ، توليد انرژي از نوع برقابي ، كنترل كيفي ، وغيره  شناخته شده است . عملكرد اين سازه هاي آبي به صورت اثرات اجتماعي ـ اقتصادي و اكولوژيكي به صور گوناگون ازجمله توليد غذا ، تامين انرژي ، جلوگيري از خطرات سيل و خسارات مالي و جاني ناشي از آن ، آشكار گرديده و در نهايت اين منابع آبي موجب توسعه و ارتقاي سطح زندگي جوامع بشري گرديده اند . 
احداث سدهاي ناموفق در گوشه و كنار جهان و پيامدهاي ناخوشايند زيست محيطي آنها ، موجب گرديده كه تجديد نظر كلي در مورد (( توسعه )) و (( اكولوژي )) به عمل آيد و (( توسعه پايدار )) به عنوان مبنايي براي ارزيابي مسائل زيست محيطي مطرح گردد. 
ازسوي ديگر ، استفاده از تجربه طرحهايي كه تاكنون به انجام رسيده ، با همه موفقيتها ، مزايا و منافع و يا ناكاميها ، تخريبها  و نابسامانيها ، مي تواند چراغ راه آينده طراحان چنين سازه هايي باشد ، تا در هنگام طرح و احداث سد و در مديريت برنامه ريزي اجراي آن ، همواره به صورت زنگ خطري در جهت بهتر و مناسب تر نمودن طراحي و انتخاب راهها و روشهاي مناسب تر ساخت و اعمال برنامه ريزي و بهره برداري مناسب از آب ، كمك و ياري نمايد . اگر روزي سد جاجرود تخريب شود چه بلايي به سر مردم ورامين خواهد آمد. در زير به مسايل كلي زيست محيطي بعضي از سدها در نواحي مختلف جهان اشاره مي گردد.


ناهنجاري هاي زيست محيطي سد ها در جهان:
اثرات مثبت سد ها در توسعه و شكو فايي تمامي كشور ها  امري بديهي بوده و كسي منكر اين اثرات مثبت سد ها در سطح كره زمين نمي باشد .ولي در كنار اين  توسعه در مواردي نيز ناهنجاري هاي زيست محيطي شكل گرفته كه مشكلاتي رابراي ساكنين مناطق اطرا ف سد ها ايجاد نموده است.در زير به اهم اين نا هنجاري ها در سطح جهان اشاره مي شود.
الف:چين: 
ناهنجاري هاي زيست محيطي در طرحهاي دره يانگ تسه (Yangtse)  زبانزد بسياري از محققين است .براساس قوانين مربوط به حفاظت از محيط زيست در چين ، براي كليه سدهاي متوسط و بزرگ در اين كشور بايد ارزيابي زيست محيطي (EIA) Environmental lmpact ASSessment)  ) به عمل آيد ، تا اثرات طبيعي زيست محيطي ، اثرات اكولوژيكي واجتماعي اين منابع آبي مشخص گردند .
در واقع در اين ارزيا بيها ، شناسايي اثرات ، پيامدها ، تاثير منابع آبي ، تخفيف وتسكين موارد بحراني ، ابزارهاي محافظتي وبرنامه هاي بازبيني دائمي گنجانيده شده است . دولت چين جهت تامين آب شرب ، كشاورزي وصنعت طرحهاي بزرگي را بر روي رودخانه يانگ تسه در حال طراحي وساخت دارد ، از جمله طرح دانگ جيانگ كو (Danjiangkou) ، گزهوبا (Gez houba) ، تري گورج 
(Three Gorges) ، گيزشان ( Xingshan) ، زيرگول (Zhrgul) ، ووانكسيان (Wanxian) را مي توان نام برد . بر طبق برنامه دولت چين اين طرحها تا ۱۵ ـ ۱۲ سال ديگر تكميل مي گردد .
به جهت عظمت طرحهاي آبي بر روي اين رودخانه ، اثرات و پيامدهاي زيست محيطي آنها نيز فوق العاده با اهميت خواهد بود . از جمله اين طرحهاي با اهميت سد يانگ تسه است . از خصوصيات اين سد مي توان به ابعاد ساختماني اشاره نمود :
ارتفاع سد يانگ تسه در حدود ۱۸۴ متر وطول تاج آن در حدود ۲۱۰۰ متر است ، وسعت درياچه سد به حدود ۱۰۰۰ كيلومتر مربع مي رسد وحجم درياچه سد در حدود ۲۷ ميليارد مترمعكب است . هزينه اين طرح در حدود ۳۰ ـ۱۷ ميليارد دلار (۱۲۰۰ – ۶۸۰۰ ميليارد تومان ) تخمين زده مي شود !
اهيت اين رودخانه از گذشته دور نيز در زندگي مردم چين نمايان بوده است . در حدود ۴۰۰ ـ ۳۵۰ ميليون از مردم چين در كرانه هاي ساحلي اين رودخانه زندگي مي كننند وتخمين زده مي شود كه بيشتر مواد غذايي چين در نتيجه استحصال آب از اين رودخانه بدست مي آيد . در اهداف طرح فوق موارد زير مورد نظر مي باشند :
الف ۱ـ توليد الكتريسيته 
الف -۲ـ تامين آب جهت مصارف كشاورزي ، شرب و صنعت 
الف ۳ـ مهار و كنترل سيلابها .
منتقدان در ضمن آنكه منافع اقتصادي اين طرح را انكار نمي كنند ، مشكلات ناشي از احداث اين سد را چنين بيان مي نمايد : 
الف ۴ـ جابجايي ۴/۱ ميليون نفر از مردمي كه در محل درياچه سد يانگ تسه زندگي مي كردند . 
خسارت عظيم مخزن در نتيجه ايجاد سد ، كه باعث شد باغهاي ميوه و اراضي حاصلخيز سواحل رودخانه از بين بروند(ـ۸).
اراضي حاصلخيز سواحل رودخانه از بين بروند . 
الف ۵ـ انقراض نسل تعدادي از گونه هاي كه قدمت پاره اي از انها به دوران دايناسورها مي رسد ، نظير يك نوع ماهي عظيم الجثه و يا حيوانات نادري نظير گربه دريايي ، درناي سفيد ، دلفين ، نهنگ چيني و سگ ماهي .
الف ۶ـ لغزش دامنه ها و سقوط صخره هاي عظيم به داخل درياچه كه پايداري سد را به زير سئوال مي برد . براي مثال اگر صخره هوانگلا ( Huangla ) با حجم ۸/۳ ميليون متر مكعب به داخل درياچه سد سقوط كند ، ايجاد موجي به ارتفاع ۷۵ متر محتمل است . گرچه اين حادثه در فاصله ۶۵ كيلومتري از سد اتفاق مي افتد ، اما مخزن سد پر با شد ، اين موج عظيم خطر ساز خواهد بود .
الف ۷ـ وجود حجم زياد رسوبات در مخزن سد .
الف ۸ـ عدم انتقال رسوبات به پايين دست سد وخطر كاهش حاصلخيزي اراضي زراعتي .
الف ۹ـ احتمال مسدود شدن دريچه ها و سيستمهاي تخليه تحتاني و پر شدن سيستمهاي انتقال آب از رسوب در صورت عبور جريان غليظ رسوب از سد .
الف ۱۰ـ هزينه بالاي جابجايي مردم و تاسيسات كه به حدود ۸ ميليارد دلار خواهد رسيد .
الف ۱۱ـ شكست چنين سدي موجب انهام تعداد زيادي سد در پايين دست واز بين رفتن جمعيت زيادي از مردم سرزمين چين خواهد شد . سيل ناشي از شكست اين سد كه به۰۰۰ / ۲۹۰ متر معكب در ثانيه مي رسد ، هر آنچه را در مسير خود بيابد ، تخريب مي كند .
الف ۱۲ـ تغيير فرهنگ بومي مردم اين سرزمين در نتيجه مهاجرت نيروي كار عظيمي كه موجب وقوع جرم و جنايت و گراني در منطقه خواهد شد .
الف ۱۲ـ ازبين رفتن آثار باستاني كه قدمت آنها به حدود ۲۰۰۰ سال مي رسد ونشاني از برگهاي زرين تاريخ چين را دارد .
الف ۱۳ـ ناراضي شدن مردمي كه در نتيجه احداث اين سد از سرزمين خود آواره مي شوند .
الف ۱۴ـ احتمال وقوع زلزله القايي كه نهايتا موجب از بين رفتن سد اصلي و سدهاي ديگر منطقه مي شود .
از طرفي ديگر منافع اين سد از طرف موافقين در قالب موارد زير بيان مي گردد :
۱ـ كمك به رفع كمبود برق در چين كه باعث صرفه جويي در مصرف سوخت فسيلي مي شود و اين امر در رفع آلودگي منطقه اي و جهاني تاثير دارد . 
۲ـ كمك به اقتصاد چين با توليد برق ارزان و مطمئن تر .
۳ـ امكان كشتيراني وحمل ونقل در درياچه سد به منظور انتقال كالا و جابجايي مردم كه در نتيجه احداث سد در حدود۳۵ % از هزينه هاي حمل ونقل كاهش مي يابد .
۴ـ كمك به تامين آب كشاورزي وشرب ۱۵ شهر وتامين آب براي صعنت نوپاي چين .
۵ـ كنترل سيلابهاي مهيبي كه هر ساله سواحل رودخانه يانگ تسه را تخريب نموده و خسارات زيادي وارد مي آورند .(۷)
در مطالعات زيستي محيطي اين طرح روشهاي گوناگوني بكار گرفته شده است . براي نمونه با توجه به عوامل زيادي كه منظور مي شوند ، پيامدهاي زيست محيطي سد را در قالب فرمول زير ارزيابي مي كنند :
پيامدهاي كمي وكيفي زيست محيطي  سدها وآب بندها
اهميت عامل يا مورد زيست محيطي مقاديري از يك تا هزار واثر كيفي زيست محيطي ۷كلاس با علامت (+ ) (( اثر مفيد )) و (-) (( اثرمناسب )) را اختيار مي كند . در جدولي كه براي تعيين وارزيابي اثرات زيست محيطي تشكيل شده است ، در سطرهاي آن عوامل طبيعي زيست محيطي ، طبيعت زنده و فوايد زيست محيطي ( شامل ۴۷ مورد ) و در ستونهاي آن ، وضعيت محيط زيست موجود ونتايج وعواقب زيست محيطي پس از احداث سد وبهره برداري در قالب (( كمي )) بيان گرديده است . 
اين ارزيابي براي ارتفاع سدهاي ۱۵۰ ، ۱۷۵ و ۱۸۰ متري انجام ونتايج آن در موارد مختلف به صورت اعداد منفي ومثبت ارائه شده است . براي مثال براي حالتي كه سد با ارتفاع ۱۵۰ متر از بستر بنا مي شود ، اثرات مفيد به صورت ۴۰۵ + واثرات منفي به صورت ۵۷۰ – بيان گرديده ولذا توجيه پذيري ، احداث سد را مواجه نموده است .
در اين طرح سعي گرديده كه عوامل نامناسب زيست محيطي با ابزار وطرحهاي جنبي وساير اقدامات لازم تسكين يابند ، حال اگر تصور شود كه پيامدهاي زيست محيطي نامناسب طرح ، بشدت اتفاق بيافتد ، معلوم نيست چه حوادث تلخي در تاريخ معاصر چين بروز خواهد كرد .
پيامدهاي زيست محيطي طرح سانمن گورج (Sanmen Gorge) در چنين از جنبه هاي مفيد ومضر مورد توجه خاصي قرار گرفته است .
از جنبه هاي مفيد اين طرح عمدتا تامين آب ، توليد الكتريسيته ، مهار سيلاب ، بهبود كيفي زندگي مردم از نظر ايجاد محيطهاي توريستي وتفريحي ، بهبود آب وها در مقياس محلي وايجاد محيطهاي آبي براي توليد پروتئين ( ماهي ) 

عتیقه زیرخاکی گنج