• بازدید : 74 views
  • بدون نظر
این فایل در ۳۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

صاحبنظران معتقدند: «خانواده از نخستين نظامهاي نهادي عمومي و جهاني است كه براي رفع نيازمنديهاي حياتي و عاطفي انسان و بقاي جامعه ضرورت تام دارد و از همة نهادهاي اجتماعي، طبيعي‌تر و خودي‌تر است.»
تيپهاي خانواده
خانواده‌ها را از حيث كيفيت روابط دروني و ميزان استحكام آنها مي‌توان به سه تيپ تقسيم نمود كه هر يك ويژگيها و مفاهيم خاص خود را داراست. اين تيپها عبارتند از:
الف ـ خانوادة متزلزل
ب ـ خانوادة متعادل
ج ـ خانوادة متكامل
از الگوهاي خانوادگي مذكور، ابتدا، خانوادة متزلزل را به لحاظ آسيب‌پذيري و آسيب‌زدايي آن مورد بحث و بررسي قرار مي‌دهيم و ويژگيهاي آن را ارائه مي‌كنيم.
الف ـ خانوادة متزلزل
۱ـ خانوادة متزلزل، از هدف اصلي خويش بازمانده، آرمانش را از دست داده است.
۲ـ خانوادة متزلزل، از درون تهي گشته، با هر ضربه، بيشتر مي‌ريزد.
۳ـ خانوادة متزلزل، از روابط خصمانه و غيردوستانه آكنده است.
۴ـ در خانوادة متزلزل، مسئوليتها به كنار رفته، «وانهادگي» بر آنها حاكم است.
۵ـ در خانوادة متزلزل، مديريت، تجزيه شده، تصميم‌گيري در آن به غايت دشوار است
بدون شك، همة افراد در پي دست يافتن به الگوي خانوادة متعادل هستند و با اين انگيزه به ازدواج روي مي‌آورند، ليكن ابتدا بايد معلوم نمود كه خانوادة متعادل هستند و با اين انگيزه به ازدواج روي مي‌آورند، ليكن ابتدا بايد معلوم نمود كه خانوادة متعادل چيست و شيوة تحقق آن كدام است؟ تا براساس آن ضابطه، بتوان داوري نمود و اختلافها را از ميان برد.
براي پي بردن به مفهوم خانوادة متعادل، ابتدا واژة «اعتدال» را مورد بررسي قرار مي‌دهيم. پديد يا شيء را زماني داراي اعتدال و توازن مي‌دانيم كه حداقل برخي از ويژگيهاي ذيل را دارا باشد:
ـ (نقطه) مركز ثقل آن، مشخص و معلوم است.
ـ تساوي كششها و جاذبه‌ها، در پديدة متوازن، محرز است.
ـ شي‌ء متعادل، پس از مختصر حركت و يا ضربة وارده، واژگون نمي‌شود و مجدداً به تعادل پايدار خود برمي‌گردد.
ـ در پديدة متعادل، هر جرئي از اجزاء در موقعيت و جايگاه خويش، قرار گرفته است.
ـ توازن و تعادل، زيبايي مي‌آفريند، شيء متعادل، موزون و جذاب است.
درسي كه از طبيعت مي‌آموزيم.
«طبيعت، در عمليات خود آشفته نمي‌شود، بلكه در سير خويش به پيش از يك نكته به نكتة ديگر گام برمي‌دارد.» كومينوس
طبيعت، براي صاحبان بصيرت، درس‌آموز است و خود يك مكتب الهامبخش و برانگيزاننده مي‌باشد. درختان و در بستر طبيعت، براسا اعتدال، عمل مي‌كنند؛ به گونه‌اي كه از نزديكترين شاخه‌ها و برگها به منبع تغذية درخت گرفته تا دورترين آنها، يكسان و عادلانه از ريشه، غذا دريافت مي‌كنند و هرگز نديده‌ايم كه درختي، به برگها و شاخه‌هاي نزديكش، غذا برساند و از آنها كه دورترند، غافل بماند.
ويژگيهاي فرد متعادل
برخي از خصوصيات بارز افراد متعادل، نرمال و بهنجار، عبارتند از:
۱ـ فرد متعادل از تواناييهاي خود، آگاهي دارد.
۲ـ ميان خواسته‌ها و داشته‌هاي فرد متعادل، نوعي تناسب و تلازم منطقي برقرار است. به اين مفهوم كه شعاع خواسته‌ها و انتظارات فرد از خويش، براساس تواناييهايش حد مي‌خورد و تنظيم مي‌شود.
۳ـ فدر متعادل، روابط خود را با ديگران، براساس توازن و تعادل، برقرار مي‌نمايد و از افراط و تفريط در مناسباتش به دور است.
۴ـ نوعي هماهنگي و همخواني در كلية رفتارها و عناصر شخصيتي فرد متعادل، مشاهده مي‌شود. يعني نه تنها رابطة منطقي ميان گفتار و كردار وي وجود دارد بلكه اجزاي گفتار وي از يك نوع وحدت و هماهنگي آكنده است و در عملكردهايش نيز تضاد وجود ندارد.
ب ـ معني و مفهوم خانوادة متعادل
تصوير واقع‌بينانه از خانوادة متعادل، نوعي بصيرت و اعتماد به نفس در انسان مي‌آفريند. منظور از خانواده متعادل، سازمان فاقد عيب و نقص نمي‌باشد، بلكه اين مفهوم به شبكه‌اي از روابط متقابل اطلاق مي‌شود كه اعضاي آن درگيري با مشكلات و موانع احتمالي بوده و ضعفهاي كم و بيش قابل اعتنايي نيز دارند، ليكن در مقابله با موارد مذكور، شيوة منطقي اتخاذ مي‌كنند و براي مسايل، اهميتي در خور آنها قائل مي‌شوند (تناسب بين كنش و واكنش) و در برابر موقعيتهاي دشوار كه ناگزير از انتخاب باشند، تصميم به موقع و مقتضي اتخاذ مي‌كنند.
به طور خلاصه، خانوادة متعادل، به مجموعه‌اي اطلاق مي‌شود كه علاوه بر حفظ موقعيت و جايگاه هر يك از اعضاي آن، داراي ويژگيهايي باشد كه در درسهاي همين كتاب دوازده مورد از آنها را شرح خواهيم داد.
ج ـ خانوادة متكامل (بالنده)
آيا خانوادة متعادل، منظور نهايي ما را محقق خواهد نمود؟
و آيا در وراي دستيابي به خانوادة متعادل، مي‌توان تصويري از خانواده‌اي برتر در بستر زندگي پويا و متحول، ترسيم نمود؟
و بالاخره آيا آرمانها و هدفهاي زوجين، پس از نيل به زندگي متعادل، از باروري و حركت باز خواهند ايستاد و زندگي عقيم و را كد باقي خواهد ماند؟
روان‌شناسان مكتب كمال معتقدند كه خانواده پس از حصول تعادل، به تكامل و بالندگي مي‌رسد و آن زماني است كه حداكثر قابليتها و تواناييهاي وجودي اعضاي آن (خانواده)، كشف شود و مورد پرورش و توسعه و گسترش قرار گيرد.
در چنين صورتي، اعضاي خانوادة متكامل، نه تنها خود مشكلي ندارند و از تعادل لازم برخوردارند، بلكه «مشكل‌زدا» نيز هستند رفع آسيبهاي رواني و اجتماعي سايرين و خانواده‌هاي وابسته، گام برمي‌دارند.
اعضاي خانوادة متكامل، هدفهايي فراتر از منافع شخصي در سر مي‌پرورانند و علاوه بر آن، مستقل از اظهار نظرها و داوريهاي مردم عمل مي‌كنند؛ هم به لحاظ درستي عملشان و هم از جنبة اتكا به معيارهاي مطمئن و دقيقي كه در ارزيابي هر رفتار، از آن برخوردارند.
نكته‌هايي كه از بهار مي‌آموزيم
بهار، درسهايي آموزنده و زندگي‌ساز دارد. از نكته‌هاي درس‌آموز بهار، ذيلاً بمواردي اشاره مي‌نماييم كه مطابقت آنها با خانوادة متعادل، الهامبخش زوجين مي‌باشد:
۱ـ تنوع
در بهار، تنوع خاصي در رنگها و جلوه‌هاي طبيعت، درختان، گياهان و گلها مشاهده مي‌شود. زندگي متعادل نيز بايد برخوردار از تنوع ويژه‌اي باشد. كار، استراحت، اوقات فراغت، مطالعه، ورزش، ارتباط با خدا و… همگي عناصري از يك زندگي متنوع بوده و در جاي خود، مهم و با ارزش تلقي مي‌شوند.
۲ـ شادابي
بهار، آكنده از شادابي و طراوت است، بگونه‌اي كه معرف تحول و دگرگوني در تمامي طبيعت مي‌باشد. زندگي متعادل، نيز برخوردار از شادابي و سرزندگي است. بايد زوجين در زندگي مشترك خويش، مشوق روح شادماني و مسرت باطني باشند و هريك بر ديگري در اين امر، سبقت جويند.
۳ـ تعادل
از زيباييهاي بهار، تعادل در هواست؛ نه آنچنان سرد است كه گزنده و نه آن اندازه گرم كه سوزنده باشد. هواي ملايم و نسيم فرحبخش بهار، جانها را گرمي مي‌بخشد.
زوجين در زندگي متعادل، با الهام از مكتب بهار، در روابط متقابل خويش به دور از هرگونه افراط و تفريط، مناسباتي گرم و ثمربخش را پي‌ريزي مي‌كنند. روابط نه آنسان افراطي است كه به وابستگي و اتكاي بيش از حد، بينجامد و نه سرد و قهرآميز است كه بذرهاي محبت و عاطفه را از قلوب آنان بركند.
۴ـ تحول
طبيعت، پس از دورة افسردگي و خمودي خزان، در طراوت بهار به وجد مي‌آيد و دگرگونيهايي را در خود پذيرا مي‌شود. اندام خشكندة گياهان و درختان در گذر از ركود و رخوت زمستان به شور و جذبة بهار، جوانه‌هاي حيات را بر خود ظاهر مي‌سازد. چنين تغيير و تحولي در طبيعت، اين پيام را براي هر فردي دربر دارد: «حال كه طبيعت، متحول شد، تنها انسانها كه برتر از طبيعتند و اشرف مخلوقات، بايد در اين دگرگونيها بر طبيعت، سبقت جويند».
اعضاي هر خانواده، نيك بينديشند كه هريك نسبت به از دست دادن سرماية عمر و سپري نمودن بهترين سالهاي زندگي، چه حاصلي اندوخته‌اند و با چنين سرمايه‌اي، دست به چه معامله‌اي زده‌اند؟ چنين انديشه‌اي، بارور و زاينده است و انسان را فراتر از پوچي و ابتذال، به رشد و تعالي مي‌خواند. از كلمات ارزشمند امام سجاد عليه‌السلام در دعاي مكارم‌الاخلاق، قسمتي را در ذيل نقل مي‌كنيم:
«…و عمرني ماكان عمري بذله في طاعتك، فاذا كان عمري مرتعاً للشيطان فاقبضني اليك.» 
«خدايا به من عمر طولاني عطا فرما تا زماني كه عمرم در راه اطاعت و بندگي‌ات صرف شود و اگر روزي برسد كه سالهاي زندگي‌ام چراگاه شيطان گردد، مرا فرصت مده.»
۵ـ حيات‌آفريني
بهار، حيات است و حيات آفرين. آنگونه كه نسيم بهاري بر روحها و جانها مي‌وزد، حياتي دوباره در كالبدها مي‌دمد و به عبارتي، بهار علاوه بر ويژگي سرزندگي، زندگي‌ساز نيز هست.
گفت پيغمبر به اصحاب كبار تن مپوشانيد از باد بهار
آنچه با برگ درختان مي‌كند با تن و جان شما آن مي‌كند
در زندگي متعادل، اين موضوع كه هريك از زوجين علاوه بر درك زندگي، زندگي‌ساز باشند، يك ضرورت است. طرح اين پرسش مهم، پاسخي را از عمق وجدان آدمي مي‌طلبد و آن عبارت است از اينكه: «تا چه ميزان، در ساختن و ترميم زندگي ديگران، نقش ايفا مي‌كنيم؟» و به عبارتي آيا شخصيت ما آن توان را دارد كه علاوه بر مشكل‌زدايي از زندگي شخصي و خانوادگي، از زندگي ديگران نيز مشكلات را بزدايد؟

عتیقه زیرخاکی گنج