• بازدید : 51 views
  • بدون نظر
دانلود پروژه پایان نامه دکتری رشته باستان شناسی بررسی و تحلیل آثار و استقرارهای اشکانی حوزه جغرافیایی ابهرورد (وضعیت فرهنگی منطقه و تغییررات و تطورات فرهنگی منطقه در دوره ی اشکانی),دانلود پروژه و پایان نامه دکترای باستانشناسی درباره بررسی و تحلیل آثار و استقرارهای اشکانی حوزه جغرافیایی ابهرورد (وضعیت فرهنگی منطقه و تغییررات و تطورات فرهنگی منطقه در دوره ی اشکانی),دانلود رایگان پروژه و پایان نامه های دکتری رشته باستان شناسی,دانلود پاورپوینت و پروپوزال رشته باستان شناسی بررسی و تحلیل آثار و استقرارهای اشکانی حوزه جغرافیایی ابهرورد (وضعیت فرهنگی منطقه و تغییررات و تطورات فرهنگی منطقه در دوره ی اشکانی),دانلود تحقیق و مقاله ورد word مقطع دکتری رشته باستان شناسی,دانلود سمینار و رفرنس دکتری باستان شناسی,بررسی و تحلیل آثار و استقرارهای اشکانی حوزه جغرافیایی ابهرورد (وضعیت فرهنگی منطقه و تغییررات و تطورات فرهنگی منطقه در دوره ی اشکانی)

با سلام گرم خدمت تمام دانشجویان عزیز و گرامی . در این پست دانلود پروژه و پایان نامه دکتری رشته باستان شناسی با عنوان بررسی و تحلیل آثار و استقرارهای اشکانی حوزه جغرافیایی ابهرورد (وضعیت فرهنگی منطقه و تغییررات و تطورات فرهنگی منطقه در دوره ی اشکانی) رو برای عزیزان دانشجوی رشته باستان شناسی قرار دادیم . این پروژه پایان نامه در قالب ۲۷۰ صفحه به زبان فارسی میباشد . فرمت پایان نامه به صورت ورد word قابل ویرایش هست و قیمت پایان نامه نیز با تخفیف ۵۰ درصدی فقط ۲۰ هزار تومان میباشد …

از این سمینار آماده میتوانید در نگارش متن پایان نامه خودتون استفاده کرده و یک پایان نامه خوب رو تحویل استاد دهید .

این پروژه پایان نامه برای اولین بار فقط در این سایت به صورت نسخه کامل و جامع قرار داده میشود . و حجم فایل نیز ۴۲ مگابایت میباشد .

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد علوم و تحقیقات
رساله ی دکتری رشته ی باستان شناسی (Ph.D)
رشته باستان شناسی
عنوان پایان نامه : بررسی و تحلیل آثار و استقرارهای اشکانی حوزه جغرافیایی ابهرورد (وضعیت فرهنگی منطقه و تغییررات و تطورات فرهنگی منطقه در دوره ی اشکانی)


راهنمای خرید فایل از سایت : برای خرید فایل روی دکمه سبز رنگ (خرید و دانلود) کلیک کنید سپس در فیلدهای خالی آدرس ایمیل و سایر اطلاعات خودتون رو بنویسید سپس دکمه ادامه خرید رو کلیک کنید . در این مرحله به صورت آنلاین به بانک متصل خواهید شد و پس از وارد کردن اطلاعات بانک از قبیل شماره کارت و پسورد خرید فایل را انجام خواهد شد . تمام این مراحل به صورت کاملا امن انجام میشود در صورت بروز مشکل با شماره موبایل ۰۹۳۳۹۶۴۱۷۰۲ تماس بگیرید و یا به ایمیل info.sitetafrihi@gmail.com پیام بفرستید .

بررسی و تحلیل آثار و استقرارهای اشکانی حوزه جغرافیایی ابهرورد

صفحه
چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………………….    1
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………    2
فصل اول، بررسی ویژگی های ناحیه ابهر و خرم دره …………………………………………………………………    7
    جغرافیای طبیعی  …………………………………………………………………………………………………….    8
    موقعیت جغرافیایی و وسعت  ……………………………………………………………………………………    8
    توپوگرافی و ارتفاعات منطقه ابهر و خرم دره  ………………………………………………………………    8
    زمین شناسی  ………………………………………………………………………………………………………….    9
    هیدروکلیماتولوژی  ………………………………………………………………………………………………….    12
    بارندگی  ………………………………………………………………………………………………………………..    12
    درجه حرارت  ………………………………………………………………………………………………………..    13
    رطوبت نسبی  …………………………………………………………………………………………………………    13
    باد  ………………………………………………………………………………………………………………………..    13
    تبخیر  …………………………………………………………………………………………………………………….    14
    منابع آب  ……………………………………………………………………………………………………………….    14
    وضعیت خاک ها  ……………………………………………………………………………………………………..    15
    پوشش گیاهی  ………………………………………………………………………………………………………..    15
فصل دوم، نگاهی به تاریخ اشکانی ………………………………………………………………………………………..    17
    مقدمه     18
    جغرافیای پارت    27
    ساختار حکومت اشکانی    28
فصل سوم، سفال اشکانی    44
    سفال اشکانی    45
    منطقه ی غرب ایران     46
    منطقه ی آذربایجان    56
    شمال ایران    57
    شرق ایران (سیستان)    57
    جنوب ایران    58
فصل چهارم، بررسی باستان شناختی     60
فصل پنجم، گونه شناسی سفال های اشکانی منطقه     177
فصل ششم، تجزیه و تحلیل داده ها    231
فصل هفتم، نقشه ها و نمودارها    237
فصل هشتم، خلاصه و نتیجه گیری    261
فهرست منابع    265

چکیده
حوزه ی جغرافیایی ابهررود در استان زنجان به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی اش وضعیتی دارد که شناخت کم و کیف تطورات فرهنگی آن منطقه در دوره ی اشکانی می تواند ما را در درک بهتر تحولات فرهنگی شمال غرب کشور در دوره ی اشکانی یاری دهد.
این پژوهش در قالب یک بررسی میدانی و به منظور روشن نمودن وضعیت فرهنگی منطقه و تغییررات و تطورات فرهنگی منطقه در دوره ی اشکانی انجام پذیرفت؛ در این راستا بررسی حوزه ی جغرافیایی ابهرورد (شامل شهرستان های ابهر و خرم دره ) در دو فصل انجام پذیرفت و در نتیجه ۲۵۷ محوطه باستانی شناسایی گردید که از این بین، ۶۲ محوطه دارای آثار اشکانی بود. مطالعه ی گونه شناسی سفال اشکانی منطقه و نیز درک و دریافت کلی الگوی استقراری منطقه در دوره ی اشکانی از نتایج مهم این پژوهش است که بر اساس آنها مشخص گردید در دوره ی اشکانی استقرارها نسبت به دوره ی قبل ( هخامنشی) از نظر تعداد افزایش چشمگیری داشته و حتی استقرارهای دوره ی بعد ( ساسانی) به اندازه ی دوره ی اشکانی نیست؛ این نشان گر تغییرات جمعیتی یا تغییر الگوی پراکنش استقرارها نسبت به دوره ی قبل است، همچنین مشخص گردید که بیشتر استقرارهای منطقه روستاهای کوچکی هستند و شواهدی از مراکز شهری شناسایی نشد؛ همچنین به نظر می رسد فرهنگ مادس منطقه در دوره ی اشکانی، ضمن تأثیرپذیری از فرهنگ مناطق پیرامونی( بویژه غرب کشور) دارای برخی ویژگی های بومی- محلی است که آن را از سایر مناطق غرب و شمال غرب کشور تا حدی متمایز می کند.  

مقدمه

اوضاع و احوال سرزمين ايران در محدوده زماني حدود پنج قرني پس از فروپاشي سلوكيان تا برآمدن ساسانيان آنچانكه بايد و شايد دانسته شده است در اين دوره طغيان و خيزش ناگهاني قوم ايراني “پرثوه” بر عليه سلوكيان زمينه ساز پديد آمدن حكومتي شد كه به تدريج از يك قدرت محلي به حكومتي جهاني تبديل شد. حكومتي كه در دوران اوج و عظمتش به راستي شايسته لقب «امپراتوري» است. امپراتوري اي كه گاه به مصداق خاستگاه قومي اش “پارتيان” و گاه به مناسبت نام جد بنيان گذارانش “اشكاني” ناميده مي‌شود.
تحولات سياسي و اجتماعي و فرهنگي سرزمين ايران در دوره اشكاني عمداً يا سهواً مورد غفلت واقع شده طوريكه منابع تاريخي ايران اشارات اندكي به اين دوره دارند و حتي در شاهنامه فردوسي نيز كه به نوعي بيانگر بخش قابل توجهي از تاريخ اساطيري ايران و ايرانيان است تعداد ابياتي كه به تاريخ اشكاني اشاره دارد بسيار ناچيز است و خود حكيم طوس در اين خصوص مي گويد:
              از ایشان به جز نام نشنیده ام                      نه در نامه ی خسروان دیده ام
بيشترين اطلاعات تاريخي پيرامون اشكانيان برگرفته ازمنابع تاريخي روميان است كه ضمن ثبت و ضبط وقايع و رويدادهاي امپراتوري روم آنجاهايي كه اين رخدادها به نوعي به ايران و ايرانيان مرتبط بوده اشاراتي نيز به تاريخ ايران شده بسياري از انديشمندان سكوت منابع ايراني در خصوص تاريخ اشكاني را ناشي از بي توجهي عمدي ساسانيان به تاريخ و فرهنگ اشكاني و حتي به رغم برخي تلاش آنها در نابودي آثار اشكاني مي دانند. به اين دليل كه گويا ساسانيان اشكانيان را بيگانگاني مي پنداشتند كه غاصب حكومت ايران و تاج و تخت شاهنشاهي هخامنشي هستند.
به هر حال صرفنظر از اين مباحث كه پرداختن به آنها در اين مجال نمي گنجد پژوهشهاي باستان شناسي اين امكان را فراهم مي آورد تا فارغ از صحت و سقم مدراك تاريخي با استناد به بقاياي ملموس مادي بتوان تصويري واقعي از تحولات و تطورات فرهنگي دوره اشكاني به دست داد.
تا چند دهه پيش كمبود و پراكندگي يافته هاي باستان شناسي دوره اشكاني (به ويژه در سرزمين اصلي ايران) باعث شده بود كه اطلاعات باستان شناختي از فرهنگ اشكانيان بسيار كم و مبهم باشد . خوشبختانه در چند دهه اخير در نتيجه تلاش باستان شناسان باعث شده تا تعداد قابل توجهي محوطه هاي باستاني مربوط به دوره اشكانيان در يك گستره وسيع جغرافيايي از آن آسياي مركزي تا سوريه شناسايي و مطالعه شوند و از اين رهگذر امكان آن فراهم آيد تا با استناد به جديدترين يافته‌هاي علمي بتوان تصويري صحيح تر از فرهنگ و تمدن ايران در دوره اشكاني به دست داد. در اين بين آنچه بسيار ضروري مي نمايد داشتن تصويري كلي از پراكندگي سكونتگاهها و الگوهاي استقراري دوره اشكاني در گستره فلات ايران است تا از اين طريق بتوان ضمن شناخت و درك صحيح تر وضعيت كلي مناطق و نواحي و مراكز مهم ايران در دوره اشكاني به انتخاب گزينش و معرفي نقاط و اماكني پرداخت كه باستان شناسان بتوانند با شيوه هاي خاص مطالعاتي خويش (گمانه زني، لايه نگاري ، كاوش) از آن مكان ها اطلاعاتي فراهم آورند كه به توسعه و تكميل دانسته هاي ما در مورد اشكانيان بينجامد.
در همين راستا در دهه هاي اخير باستان شناسان ايراني و خارجي فعاليت هاي قابل توجهي انجام داده‌اند اما در بسياري از مناطق ايران از جمله منطقه مورد نظر اين پژوهش ، مطالعات جدي انجام نگرفته است.
دشت ميان كوهي ابهر در استان زنجان به عنوان گذرگاه و معبر طبيعي بين فلات مركزي و شمال غرب ايران با ويژگي‌ها و قابليت هاي خاص اقليمي اش پتانسيل لازم جهت استقرار جوامع انساني را دارا مي باشد. ليكن به دليل فقدان يا كمبود مطالعات و پژوهشهاي دقيق باستان شناختي وضعيت كلي اين منطقه در دوران تاريخي به ويژه اشكاني چندان روشن نيست اين در حاليست كه در مناطق مجاور آن (آذربايجان،‌كرمانشاه‌، همدان) آثار فراواني از دوره اشكاني شناسايي شده و به همين دليل مي توان گفت منطقه مورد نظر اين پژوهش همچون حلقه مفقوده اي است كه مطالعه آن مي تواند ما را درك و شناسايي بهتر شمال غرب ايران و عصر اشكاني و نيز كم و كيف ارتباطات احتمالي اين منطقه با ساير مناطق ايران در آن دوره ياري دهد.
سئوالات اصلي اين پژوهش عبارتند از :
۱-    آيا فرهنگ مادی منطقه جغرافيايي ابهررود در دوره اشكاني به ويژه با تأكيد بر گونه شناسي سفال منطقه – ويژگيهاي بومي ومحلي دارد يا اينكه،  این حوزه جغرافیایی بخشي از گستره فرهنگي مناطق پيراموني مي باشد؟
۲-     آيا الگوي استقراري دوره اشكاني حوزه جغرافيايي ابهررود با ساير مناطق استان تفاوت دارد؟
۳-     آيا در منطقه ابهررود مي توان شواهدي از مراكز استقراري مهم دوره اشكاني –شهر، مركز نظامي و نظاير آن-  بدست آورد؟
۴-     آيا موقعيت جغرافيايي منطقه ابهررود تأثير عمده‌اي در ماهيت استقرارهاي اشكاني داشته است؟

سابقه تحقيق:
اين پژوهش در قالب بررسي سیستماتيك ميداني براي نخستين بار پيشنهاد مي گردد و معدود كارهاي انجام شده به شرح زير مي باشد:
–    برخي بررسي هاي پراكنده كه نتايج آنها منتشر نشده است.
–     اطلاعات خاصي كه در سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري كشور موجود است قابل استناد خواهد بود.
–     برخي مطالعات باستان شناختي موردي نظير كاوش و لايه نگاري كه در سال هاي اخير توسط كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري انجام گرفته است.

هدف تحقيق :
اين پژوهش با استناد به داده هاي حاصل از يك بررسي سيستماتيك باستان شناختي درجستجوي يافتن پاسخي منطقي و دقيق به سؤالاتي است كه درخصوص اوضاع منطقه مورد نظر براي باستان شناسان مطرح است تا از اين راه بتوان به اهدافي چون شناخت دقيق الگوهاي استقراري آن دوره شناسايي مراكز عمده استقراري، شناسايي مسيرهاي ارتباطي منطقه، شناسايي منابع طبيعي موجود و ارتباط آنها بامحوطه هاي باستاني برآورد احتمالي و مطالعه‌ي پراكنش جمعيت منطقه، تعيين نوع و وضعيت استقرارها (كوچرو يا يكجانشين)، تبيين كرونولوژي منطقه در دوران تاريخي (مخصوصاً در دوره پارتي)، تأثير اقليم بر فرهنگ و محلي و … دست يافت. بديهي است پاسخگويي دقيق به سؤالات فوق صرفاً براساس نتايج حاصله از يك بررسي باستان شناختي ميسر نخواهد بود معهذا اين پژوهش سعي دارد حتي المقدور ضمن تلاش برای پاسخگويي به سوالات فوق مشخصاً مكان ها و محوطه هايي را معرفي نمايد كه درصورت مطالعه دقيق آنها از طريق كاوش و لايه نگاري و گمانه زني، اطلاعات لازم جهت پاسخگويي به سوالات فوق الذكر فراهم آيد.
قاعدتاً يكي از اهداف اوليه اين پژوهش مطالعه‌ي فرهنگ سفالگري دوره اشكاني منطقه مي باشد كه ما را در دستيابي به اهداف بيان شده درطرح رهنمون خواهد ساخت.

روش كار و تحقيق :
تا چندي پيش در باستان شناسي بررسي بيشتر به منظور شناسايي و انتخاب محوطه هایي جهت انجام كاوش به كار مي رفت ولي امروزه به عنوان يك شيوه مستقل مطالعاتي درپژوهشهاي باستان شناسي كاربري فراوان دارد و به اين ترتيب بخش عمده اي از خلاء موجود در پژوهشها و مطالعات باستان شناسي پر مي‌شود.
بررسي باستان شناسي چون معمولاً هزينه كمتري دارد و نيز هيچگونه نقش تخريبي ندارد (برخلاف كاوش) يكي از ساده ترين و عملي ترين و درعين حال كارآمدترين شيوه هاي كسب اطلاع از تحولات فرهنگي جوامع باستاني و تاريخي است؛ در اين شيوه مطالعاتي در كنار شناسايي محوطه ها مي توان كمابيش به اهدافي چون درك چگونگي توزيع فعاليت هاي انساني، تعيين كم و كيف ارتباط بين انسان و محيط و به تبع آن منابع زيست محيطي و طبيعي و … دست يافت.
بررسي باستان شناسي را مي توان از نظر محدوده جغرافيايي پژوهش به دو گروه تقسيم كرد: گروه اول بررسيهاي ناحيه اي و منطقه اي  هستند كه درآن يك محدوده جغرافيايي بررسي مي-شود و گروه دوم بررسيهاي تك مكاني  هستند كه درآن يك محوطه خاص انتخاب و به طور دقيق و جزيي مورد بررسي قرار مي گيرد. از سوي ديگر در اتخاذ استراتژي پژوهشي، بررسي هاي باستان شناسي ممكن است به صورت ژرفانگر  و يا پهنانگر  طراحي شدند. علاوه براين اتخاذ شيوه اي سیستماتيك و يا عمومي از ديگر راههاي انجام بررسيهاي باستان شناسي است.
شيوه اي كه در باستان شناسي ايران بيشتر مورد توجه قرار گرفته است، دراين روش باستان شناسي به معرفي مكان هاي باستاني و ارائه گاهنگاري پيشنهادي، مشخص كردن كم و كيف آثار و تعيين و ثبت موقعيت آثار برروي نقشه مي پردازد و سپس بر اساس اين داده ها به تجزيه و تحليل اطلاعات حاصله     مي پردازد؛ و از اين راه به تلاش براي سازماندهي اطلاعات و تعيين خط مشي پژوهش درمراحل آينده بپردازد.
اين پژوهش نيز يك بررسي منطقه اي پهنانگر است كه با اتخاذ شيوه عمومي انجام مي پذيرد. اين تحقيق در چهار مرحله انجام خواهد شد ۱٫ مطالعات كتابخانه اي و شناسايي جامع منابع و مستندات و نيز استفاده از نتايج بررسي ها و كاوش هاي باستان شناسي و مطالعات پيشين ۲٫ مطالعات ميداني شامل بررسي        باستان شناسي در منطقه مورد نظر خواهد بود ۳٫ طبقه بندي اطلاعات حاصله و تجزيه و تحليل آن ها با استفاده از روش هاي علمي رايج در پژوهش هاي باستان شناختي ۴٫ جمع بندي، نتيجه گيري و تدوين و تأليف پايان نامه.
ب- روش گرد آوري اطلاعات : (ميداني – كتابخانه اي و غيره)
اطلاعات موردنياز از طريق فيش برداري از اسناد و متون علمي و استنادات مورخين يوناني و رومي و اسلامي، بررسي هاي باستان شناسي و نمونه گيري از مواد فرهنگي بدست آمده درجريانات مطالعات ميداني، دراين تحقيق براي سامان دهي داده ها و مواد گردآوري شده و سهولت ارجاع آن ها، بااستفاده از GPS محوطه هاي مطالعه شده شماره گذاري و به دقت برروي نقشه پياده خواهند شد.

ابزار گردآوري اطلاعات :
ابزار گردآوري اطلاعات درمطالعات كتابخانه اي شامل فيش-برداي و عكس برداري و تهيه نسخه طرح ها و تصاوير موجود در منابع تاريخي و گزارش ها و مقالات علمي مربوط به موضوع مي-باشد و درمطالعه ميداني مشخصات مواد فرهنگي گردآوري شده به ويژه نمونه سفال ها دركارت هاي مخصوص ثبت و ضبط شده و نهايتاً اطلاعات كلي نمونه هاي جمع آوري شده درجداول و نمودارها ترسيم ثبت خواهند شد.

روش تجزيه و تحليل اطلاعات :
از آنجائيكه هدف اصلي تحقيق، تببين وضعيت اجتماعي و فرهنگي منطقه در دوره اشكاني با شناسايي محوطه هاي باستاني آن دوره است و مهمترين دستاوردي مادي بررسي باستان شناختي «سفال» است؛ براي تجزيه و تحليل اطلاعات از روش آماري «تحليل رود واحد تحليل «خوشه» است، يعني به جاي تكه هاي سفال، گروهي از آن ها كه به گونه اي با يكديگر نسبت دارند، مورد بررسي قرار مي گيرد. اين روش در  جمع-بندي هاي زيستگاهي و تعيين مرزهاي فرهنگي بين منطقه اي و همخواني گاهنگاري مكان هاي باستاني با يكديگر از اهميت ويژه اي برخوردار است. دراين تجزيه و تحليل داده هاي سفالي بدست آمده از   محوطه هاي باستاني كه پيشتر مطالعه و شناسايي شده اند به عنوان شاخص انتخاب و داده هاي بدست آمده از محوطه هاي حوزه جغرافيايي ابهررود با آنها سنجيده خواهد شد.
 
فصـــل اول

بررسی ویژگی های جغرافیایی
ناحیه ابهر و خرم دره

جغرافیای طبیعی:
به  منظور دستیابی به شناختی جامع از وضعیت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر مکان لازم است بستر و شرایط جغرافیایی حاکم بر آن مورد توجه قرار گیرد. برای دستیابی به این هدف ابتدا عوامل اکولوژیکی منطقه خرم دره و پتانسیل های بالقوه مورد بحث قرار می گیرند.

موقعیت جغرافیایی و وسعت:
شهرستان خرم دره به عنوان یکی از شهرستان های پر رونق از لحاظ کشاورزی و صنعتی استان زنجان حدود ۴۱۰ کیلومتر مربع وسعت داشته است و در جنوب شرقی استان واقع و مرکز آن شهرستان خرم دره است.
محدوده این شهرستان از شمال به ابهر، از شرق به طارم، از جنوب و غرب به شهرستان ابهر و خدابنده ختم می شود. این شهرستان از لحاظ مختصات جغرافیایی بین  ΄۳۵ ˚۴۸ تا  ́۵۶  ˚۴۸ طول شرقی و ΄۱۵  ˚۳۶ تا ΄۳۰  ˚۳۶ عرض شمالی واقع شده است. شهر خرمدره به عنوان مرکز این شهرستان و در فاصله ۹۰ کیلومتری مرکز استان واقع شده است و ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۷۰ متر است. از لحاظ تقسیمات سیاسی این شهرستان به علت اینکه چند سالی بیش نیست که تبدیل به شهرستان شده است هنوز حدود دقیق توابع آن مشخص نیست در حالی که دارای یک بخش مرکزی( خرمدره) و دو دهستان است. دهستان قلعه حسینیه به مرکزیت روستای قلعه حسینیه، دهستان الوند به مرکزیت روستای الوند.
این شهرستان مجموعاًً دارای ۲۹ آبادی است که ۱۸ آبادی آن دارای سکنه و ۱۱ آبادی آن خالی از سکنه هستند.

توپوگرافی و ارتفاعات منطقه ابهر و خرمدره:
شهرستان های ابهر و خرمدره منطقه ای کوهستانی که کوه های آن به دو صورت رشته ی موازی به دنبال کوه های زنجان از قافلان کوه محل عبور رودخانه قزل ارون با جهت شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است و تا دشت قزوین( تاکستان) ادامه دارد. ارتفاعات شهرستان خرمدره که از شمال با رشته کوه البرز و از جنوب و جنوب غربی با رشته کوه زاگرس هم جوار است، با دریافت برف و باران فراوان و ایجاد شاخه های متعدد ابهر رود که رسوبات فراوانی را در دره ته نشین می کند، زمین های حاصل خیزی برای کشاورزی ایجاد می شود. پوشش گیاهی ارتفاعات و دامنه، زندگی شبانی را شکل می دهد. حاصل این امر ایجاد مراکز تجمع انسانی و اقتصادی از قبیل سلطانیه، صایین قلعه، هیدج، خرمدره و ابهر و روستاهای متعدد می باشد( جغرافیای استان زنجان، ۱۳۷۵، ۱۶).
با بررسی نقشه های توپوگرافی و منحنی های میزان و مشاهده در روی زمین ملاحظه می گردد که شمال و جنوب حوضه ابهر رود به صورت ارتفاعات و قله ها جزء واحد کوهستان محسوب می شوند.
واحد کوهستان در شمال حوزه شامل: کوه های قیالاغلی، سندان داغ، خراسان لو، کوه بلاغ و الوند داغ است که امتداد آ نها شمال غرب – جنوب شرق می باشند. مرتفع ترین نقطه حوزه در شمال حوزه و در کوه های سندان داغ با ارتفاع ۲۹۷۵ متر از سطح دریا و اقع شده است. این کوه ها با شیب زیاد به سمت جنوب ممتدد شده و به پای کوه ختم می شوند که در آنجا زمین شیب کمتری را به خود می گیرد.
واحد کوهستان در جنوب حوزه شامل: کوه های گنگ دره، کوه رستم، قره داغ، کوه قواد و کوه اوج قاشق است که نسبت به کوه های شمالی دارای ارتفاع کمتری هستند. و امتداد آنها هم اگر چه شمال غرب- جنوب جنوب شرقی است ولی مثل شمال حوزه از نظم زیادی برخوردار نیستند.
در این واحد از آن جا که شیب زیاد هرگز اجازه کشاورزی را نمی دهد به عنوان مراتع و چراگاه دام توسط مردم محل مورد استفاده قرار می گیرند( بیگلر ۱۳۷۸، ۷۲- ۷۴).

زمین شناسی:
منطقه خرمدره و بطور کلی حوضه آبخیز ابهر رود که دشت هموار نسبتاً وسیعی را تشکیل می دهد      ( دشت میان کوهی) در حقیقت یک چاله تکتونیکی و فروافتادگی است که از شمال غرب و جنوب شرق امتداد پیدا کرده و حاصل عملکرد تکتونیک در گذشته است و لذا منشاء تشکیل آن نیروهای درونی زمین در ادوار مختلف زمین شناسی است و در طول سالیان متمادی عوامل دینامیک بیرونی شکل آن را به مقدار محدودتری در مقایسه با عوامل تکتونیک تغییر داده اند. می توان گفت که در مسیر حرکت رود این حوضه و زمین های هموار مجاور آن و کوه های اطراف آن زمین فروافتادگی یا بالارفتگی پیداکرده و به صورت هورست و گرابن درآمده است.
از نظر چینه شناسی کوه های ابهر و خرمدره ارتباط نزدیکی با کوه های البرز دارد که در تمامی سری ها از پایوزویک تا دوران چهارم مشاهده می شود. از نظر تقسیمات ساختاری دشت ابهر بر طبق تقسیم بندی واحد های ساختمانی رسوبی ایران در زون البرز- آذربایجان واقع شده است. با توجه به وسعت این زون آن را به نواحی کوچکتری تقسیم نموده اند که محدوده مطالعاتی عمدتاً در قسمت البرز غربی واقع گردیده است. بررسی تاریخچه زمین شناسی نشان می دهد که در طی دوران سنوزوئیک این زون به شدت تحت تاثیر فازهای کوهزایی آلپی قرار داشته است و فعالیت های آتشفشانی آئوسن( سازند کرج) در تمام طول آن دیده می شود. بطوریکه با پیشروی به سمت غرب به شدت این فعالیت ها افزوده می شود. طی الیگوسن آغازین، فعالیت های به صورت توده های نفوذی متعدد و با ترکیبات متنوع در اکثر زون دیده می شود که می توان به اطراف تاکستان، ابهر و هیدج اشاره کرد. پس از این زمان گسترده حوضه آبریز مورد مطالعه اثری از فعالیت ماگماتیسم دیده نمی شود.
نقشه زمین شناسی دشت ابهر( نقشه شماره   ) رخنون های ارتفاعات حاشیه ای دشت ابهر تنوعی از سنگ های بسیار قدیمی تا عصر حاضر را نشان می دهد. در این بخش طبقه بندی این تشکیلات را می توان بصورت  خلاصه چنین بیان نمود:
تشکیلات پر کمبرین قدیمی ترین تشکیلاتی که در منطقه دیده می شود این تشکیلات شامل فلییت ها و میکاشیت هایی که در جنوب الگزیر مشاهده می گردند. سپس تشکیلات کهر که عبارت از یک سری شیست های سنگ لوحی سبز رنگ و شفاف وجود دارند که در جنوب میکا شیت ها دیده می شوند و به ترتیب گرانیت های دوران جوانتر ین تشکیلات پرکامبرین و روی تشکیلات بایندر شامل سنگ ماسه های ارغوانی و شیستهای سیلتی به ضخامت حدود ۱۵۰ متر و روی آنها تشکیلات سلطانیه شامل دولومیت های روشن که بطور هم شیب روی تشکیلات بایندر قرار دارد. این رخنون در جنوب ابر مشاهده می شود که بوسیله گسل های متعدد از یکدیگر جدا شده اند.
روی تشکیلات سلطانیه تشکیلات باورتکه تناوبی از شیست های الوان برنگ ارغوانی – سبز قهوه ای می باشد روی این تشکیلات را جزوه سری های پایین کامبرین نیز حساب می آورند.

دوران اول:
کامبرین در این دوره ماسه سنگ های به نم تشکیلات لالون دیده می شود که در قسمت فوقانی خود  از کوارتزیت به نام تاپ کوارتزین دارند.
روی این طبقات میلاکه از دولومیت های تیره رنگ هستند بطور هم شیب قرار دارند. دنین- یرمین از کوارتزیت ها و ماسه سنگ های ارغوانی که ضخامت هی حدود ۱۲۰ متر دارند و به نام تشکیلات درود نامیده می شوند تشکیل شده که روی این تشکیلات روته از آهک های منطبق فرسایش یافته برنگ های قرمز و خاکستری تیره که حاوی براکیوپود ها و ساقه های آهکی خاردارن است قرار گرفته اند. این تشکیلات نیز وسعت چندانی ندارند.

دوران دوم:
تشکیلات ژوراسیک زیرین به نام تشکیلات از شیست های سبز زیتونی و ماسه سنگ های قهوه ای تشکیل شده و روی آن را تشکیلات لار قرار دارد که شامل یک طبقه ضخیم و کمرنگ از آهک های آمونیت دار فشرده است.
تشکیلات ژوراسیک در جنوب و جنوب غربی ابهر بین ابهر و سلطانیه دیده می شود.

ائوسن :
سکانس سنگ های پالئوژن با رسوبات تخریبی قرمز رنگ شروع می شود و در حوالی ابهر به کنگلومرا های دانه درشت ختم می شوند که به نام تشکیلات فجن نامیده می شود. تشکیلات فجن بطور هم شیب بوسیله آهک هایی با ضخامت ۱۵۰ متر پوشیده می شود. این آهک ها زرد رنگ لایه لایه هستند که به نام تشکیلات زیارت نامیده می شود.
روی این تشکیلات سنگ های آذرین بصورت کمربند وسیعی مخصوصاً در جنوب و جنوب شرقی سلطانیه تا ابهر رود قرار دارند. این سکانس و مکانیک را می توان با تشکیلات کرج مطابقت داد.
تشکیلات  شامل توف های سبز رنگ ، سبز رنگ آبی و زرد که روی آنها آگلومرا و کوله های ضخیم برش پوشیده شده و عموما دانه درشت می باشند ریولیت در این تشکیلات بخصوص در نزدیکی صایئن قلعه فراوان دیده می شود.
در منطقه شمال شرقی ابهر تشکیلات کرج حاوی توف ها و شیست ها سبز رنگ خاکستری و آگلومرا دیده می شود. در شمال غربی ابهر تشکیلات آذرین درونی از جنس گرانودیوریت که مربوط به دوران سوم است دیده می شود که تشابهی از نظر زمانی با گرانیت دوران ندارد و همراه کوله های آندزیت و همچنین ماسه سنگ می باشند.
در حقیقت می توان گفت که قسمت شمال شرقی و شمال غربی منطقه اکثراً سنگ های آذرین دوران سوم با گسترش وسیعی پوشانیده اند ولی بعلت غیر قابل نفوذ بودن آنها نقشی در تغذیه آبهای زیر زمینی ندارند.

زمین شناسی دشت:
در منطقه خرمدره سه نوع آبرفت وجود دارد که بترتیب آبرفت های قدیمی و میانی و جدید نامیده می شودند. ۷۰ درصد آبرفت های جنوب دشت از فرسایش آدزیت- گرانیت- شیست و ماسه سنگ هستند و بقیه آهکی هستند.
آبرفت های های قدیمی دانه درشت، فشرده و همراه با رس فراوان و قابلیت نفوذ خیلی کم می باشند که در قسمت شمالی جلگه و پای دامنه های ارتفاعات شمالی گسترش دارند.
آبرفتهای میانی روی آبرفت های قدیمی قرار دارند تقریبا دانه درشت بوده و قابلیت نفوذ کمی دارند. آبرفت های جدیدتر که اکثراً زمین های زراعتی را تشکیل می دهند دانه ریز بوده و از شن و ماسه و کمی رس تشکیل شده اند. قابلیت نفوذ آنها خوب بوده و اغلب آبرفت های رودخانه ای می باشند که بوسیله رودخانه ابهر رود انباشته شده اند.
در منتهی الیه شمال غرب منطقه یک سری تراس های آبرفتی وجود دارد که جاده ابهر – زنجان را در چند نقطه قطع نموده است.

هیدروکلیماتولوژی
کمیت های اقلیمی نقش بسزایی در مطالعات هیدرولوژی منطقه ایفا می کنند. در ناحیه مورد نظر همانند سایر نقاط سرزمین ایران عواملی که آب و هوای آن را کنترل می کنند شامل عوامل محلی و بیرونی می باشند.
عوامل محلی در محل موجودند و از سالی به سال دیگر تغییر نمی کنند مثل زاویه تابش خورشید، ارتفاع محل و … .
عوامل بیرونی عواملی هستند که در مقیاس بزرگتری در قالب سیستم های جوی اقلیم منطقه را تحت تاثیر قرار می دهند. عوامل بیرونی ذاتی نیستند و فراوانی وقوع آنها نیز همیشه ثابت نیست و ورود آنها تابع سیستمهای آورنده  آنهاست، ممکن است یک سال زیاد باشد و سالی اصلا نباشد. باران، درجه حرارت، رطوبت نسبی ، باد، تبخیر و تعرق از جمله این کمیت های است که بطور اجمالی در ادامه به آن اشاره می گردد.

بارندگی:
به علت برودت هوا در اواخر پاییز و زمستان که به چندین درجه سانتی گراد زیر صفر می رسد بارش منطقه در این موقع به صورت برف تظاهر پیدا می کند و در مواقع دیگر به صورت باران مشاهده می شود. در یک لحظه در کوه ها به علت ارتفاع زیاد دمای کم بارش به صورت برف و در دشت به علت ارتفاع کم و دمای نسبتا زیاد به صورت باران جلوه می کند.
در دشت خرمدره ۹ ایستگاه باران سنج وجود دارد که ۷ مورد باران سنجهای ذخیره ای و ۲ مورد باران سنج معمولی هستند. که متوسط بارندگی در دشت با توجه به رابطه گرادیان بارندگی در ارتفاعات مختلف در دشت ۱۷۳ میلمتر و در ارتفاعات مشرف ۳۰۰ میلیمتر است. بیشترین بارش ماهانه منطقه در اسفندماه به میزان ۴/۴۹ میلیمتر و کمترین بارش در مرداد و شهریور ماه برابر ۹/۱ میلیمتر است.


عتیقه زیرخاکی گنج