• بازدید : 79 views
  • بدون نظر
این فایل در قالب pdfتهیه شده وشامل موارد زیر است:

محمود حسابی در سال ۳ اسفند ۱۲۸۱[۲] (۱۳۲۱ ه. ق) در تهران از پدر و مادر تفرشی زاده شد.[۱] پدرش سید عباس معزالسلطنه و مادرش گوهرشاد حسابی هر دو اهل تفرش و از سادات تفرش بودند.
او چهار سال اول دوران کودکی‌اش را در تهران سپری نمود. در هفت سالگی تحصیلات ابتدایی خود را در بیروت با تنگدستی و مرارت‌های دوری از میهن، در مدرسه کشیش‌های فرانسوی آغاز کرد. در همان زمان تعلیمات مذهبی و ادبیات فارسی را نزد مادرش فرا می‌گرفت. او قرآن و دیوان حافظ را از حفظ می‌دانست. او همچنین بر کتب بوستان، گلستان سعدی، شاهنامه فردوسی، مثنوی مولوی و منشات قائم مقام فراهانی اشراف کامل داشت. حسابی با شعر و موسیقی سنتی ایران و موسیقی کلاسیک غرب به خوبی آشنا بود. او در نواختن ویولن و پیانو مهارت داشت. وی در چند رشته ورزشی نیز موفقیت‌هایی کسب کرد، از جمله کسب مدرک نجات غریق در رشته شنا در دوران نوجوانی در بیروت.[۹][۱۰] محمود حسابی در ۱۲ شهریور سال ۱۳۷۱ هجری شمسی در بیمارستان دانشگاه ژنو درگذشت. 
تحصیلات[ویرایش]
شروع تحصیلات متوسطه او همزمان با آغاز جنگ جهانی اول و تعطیلی مدارس فرانسوی زبان بیروت بود. از این رو به مدت دو سال در منزل به تحصیل پرداخت. پس از آن در کالج آمریکایی بیروت به تحصیلات خود ادامه داد. در سن ۱۷ سالگی لیسانس ادبیات، و در سن ۱۹ سالگی لیسانس بیولوژی را اخذ نمود. پس از آن در رشته مهندسی راه و ساختمان از دانشکده فرانسوی مهندسی در بیروت فارغ‌التحصیل شد. در آن دوران با اشتغال در نقشه‌کشی و راهسازی، به امرار معاش خانواده کمک می‌کرد. او همچنین در رشته‌های پزشکی، ریاضیات و ستاره‌شناسی به تحصیلات دانشگاهی پرداخت.

حسابی در دانشگاه سوربن فرانسه، در رشتهٔ فیزیک به تحصیل و تحقیق پرداخت. در سال ۱۹۲۷ میلادی در سن ۲۵ سالگی دانشنامه دکترای فیزیک خود را، با ارائهٔ رساله‌ای تحت عنوان «حساسیت سلول‌های فتوالکتریک»، با درجه عالی دریافت نمود.[۹][۱۰][۱۱][۱۲]

لیسانس ادبیات از دانشگاه آمریکایی بیروت (۱۲۹۹ ه. ش)
لیسانس مهندسی راه و ساختمان از دانشگاه فرانسوی بیروت (۱۳۰۱ ه. ش)
لیسانس ریاضیات، ستاره‌شناسی و زیست‌شناسی از دانشگاه آمریکایی بیروت (۱۳۰۳ ه. ش)
لیسانس مهندسی برق از دانشکده برق پاریس (۱۳۰۴ ه. ش)
لیسانس مهندسی معدن از مدرسه عالی معدن پاریس (۱۳۰۵ ه. ش)
دکتری فیزیک از دانشگاه سوربن فرانسه (۱۳۰۵ ه. ش)
مناصب سیاسی[ویرایش]
وی در سال ۱۹۵۷ به عنوان سناتور انتصابی[۱۳]تهران وارد دوره چهارم مجلس سنای ایران شد. وی همچنین وزیر آموزش و پرورش کابینه محمد مصدق در سال‌های ۱۹۵۱–۱۹۵۲ بوده‌است.[۷]

فعالیت‌های شغلی و اجتماعی[ویرایش]
دکتر حسابی با وجود امکان ادامه تحقیقات در خارج از کشور، به ایران بازگشت و به پایه‌گذاری علوم نوین و تأسیس دارالمعلمین و دانشسرای عالی،[۱۴] دانشکده‌های فنی و علوم دانشگاه تهران، نگارش ده‌ها کتاب و جزوه و راه‌اندازی و پایه‌گذاری فیزیک و مهندسی نوین پرداخت.[۹][۱۰]

اقدامات علمی و اجرائی[ویرایش]

میدان حسابی

مقبره دکتر حسابی
اولین نقشه‌برداری فنی و تخصصی کشور (راه بندرلنگه به بوشهر)[۱۵][۱۶]
اولین راهسازی مدرن و علمی ایران (راه تهران به دربندسر (شمشک))[۱۷]
پایه‌گذاری اولین مدارس عشایری کشور[۱۸][۱۹][۱۶]
پایه‌گذاری دارالمعلمین عالی (دانشسرای عالی)[۲۰]
ساخت اولین رادیو در کشور[۱۵][۲۰]
راه‌اندازی اولین آنتن فرستنده در کشور[۱۷]
راه‌اندازی اولین مرکز زلزله‌شناسی کشور[۱۷]
راه‌اندازی اولین رآکتور اتمی سازمان انرژی اتمی کشور[۱۷]
راه‌اندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایران[۱۵][۲۱]
محاسبه و تعیین ساعت رسمی ایران[۲۲]
پایه‌گذاری اولین بیمارستان خصوصی در ایران، به نام بیمارستان گوهرشاد[۱۶]
شرکت در پایه‌گذاری فرهنگستان ایران و ایجاد انجمن زبان فارسی[۱۶]
تدوین اساسنامه طرح تأسیس دانشگاه تهران[۲۳]
پایه‌گذاری دانشکده فنی دانشگاه تهران[۲۰]
پایه‌گذاری دانشکده علوم دانشگاه تهران[۲۰]
پایه‌گذاری شورای عالی معارف[۱۷]
پایه‌گذاری مرکز عدسی سازی اپتیک کاربردی در دانشکده علوم دانشگاه تهران[۱۷]
پایه‌گذاری بخش آکوستیک در دانشگاه و اندازه‌گیری فواصل گام‌های موسیقی ایرانی به روش علمی[۱۷]
پایه‌گذاری انجمن موسیقی ایران و مرکز پژوهش‌های موسیقی[۱۷]
پایه‌گذاری و برنامه ریزی آموزش نوین ابتدایی و دبیرستانی[۱۷]
پایه‌گذاری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران[۱۵][۲۰]
پایه‌گذاری مرکز تحقیقات اتمی دانشگاه تهران[۲۴]
پایه‌گذاری سازمان انرژی اتمی ایران[۱۵][۲۰]
پایه‌گذاری اولین رصدخانه نوین در ایران[۲۵]
پایه‌گذاری مرکز مدرن تعقیب ماهواره‌ها در شیراز[۲۰][۱۶]
مشارکت در پایه‌گذاری مرکز مخابرات اسدآباد همدان[۱۶]
پایه‌گذاری کمیته پژوهشی فضای ایران[۲۵]
ایجاد اولین ایستگاه هواشناسی کشور (در ساختمان دانشسرای عالی در نگارستان دانشگاه تهران)[۲۳][۱۶]
تدوین اساسنامه و تأسیس موسسه ملی استاندارد[۱۶]
تدوین آیین‌نامه کارخانجات نساجی کشور و رساله چگونگی حمایت دولت در رشد این صنعت[۲۵]
پایه‌گذاری واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی (پژوهش و صنعت در الکترونیک، فیزیک، فیزیک اپتیک، هوش مصنوعی)[۲۵]
راه‌اندازی اولین آسیاب آبی تولید برق (ژنراتور) در کشور[۲۵]
ایجاد اولین کارگاه‌های تجربی در علوم کاربردی در ایران[۲۵]
ایجاد اولین آزمایشگاه علوم پایه در کشور[۲۵]
تأسیس واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی (۱۳۶۱)[۲۵]
تشکیل و ریاست کمیته پژوهشی ایران ۱۳۶۰[۲۶]
جوایز و افتخارات[ویرایش]

مراسم اهدای نشان لژیون دونور فرانسه
۱۳۴۹ – دریافت عنوان «استاد برجسته دانشگاه تهران»[۲۷]
۱۳۶۵ – برگزاری کنفرانس سالانه فیزیک ایران در ۱۳۶۵ در گرامی‌داشت محمود حسابی[۲۷]
نشان لژیون دونور فرانسه[۲۷][۲۸][۲۹]
طرح تأسیس دانشگاه تهران[ویرایش]
حسابی نخستین رئیس دانشکده فنی، پس از تأسیس دانشگاه تهران بود. در مورد نقش دکتر حسابی در تأسیس دانشگاه تهران عقاید مختلف و متقاوتی وجود دارد.

مهدی خزعلی به نقل از وی می‌نویسد:

جهت تأسیس دانشگاه تهران با وساطت یکی از دوستان وقت ملاقاتی از وزیر معارف وقت گرفتم، پس از توضیح طرح، وزیر معارف از من پرسید: «دانشگاه بسازید که چه بشود؟» من عرض کردم: «دکتر و مهندس‌ها که برای تحصیل به فرنگ می‌روند را در مملکت خودمان تربیت کنیم.» و او پاسخ داد: «تربیت دکتر و مهندس برای ما صد سال زود است.»
متاثر از کوته فکری وزیر معارف از دفتر وزیر خارج شدم، دوستی که آزردگی مرا دید برای تسلی خاطر گفت من می‌توانم از رضا شاه برایت وقت ملاقات بگیرم. وقت ملاقات با رضا شاه تعیین شد، برای او طرح تأسیس دانشگاه تهران را شرح دادم و شاه پرسید «که چه شود؟» عرض کردم به جای آنکه جوانان ما به فرنگ بروند در مملکت خودمان دکتر و مهندس آموزش دهیم و رضا شاه باز پرسید «که چه شود؟» و عرض کردم: «این جاده‌ها و راه‌آهن را آلمان‌ها می‌سازند مهندسین خودمان بسازند و…» رضاشاه بسیار استقبال کرد و گفت بروید طرح‌تان را بنویسید به مجلس می‌گویم رای بدهد! و من از همان شب شروع به نگارش طرح دانشگاه کردم. فردای آن روز از دربار به در خانه‌ام آمدند، تعجب کردم که با من چه کار دارند، دیدم یکصد هزار تومان پول فرستاده‌اند که اعلیحضرت فرموده‌اند، کارتان را شروع کنید و طرح‌تان را نیز بنویسید. این همان مبلغ خرید زمین دانشگاه تهران بود و کار ساخت و ساز همزمان با نوشتن طرح آغاز شد.[۳۰][۳۱]
دکتر ضیاء موحد در مصاحبه‌ای ادعای نقش دکتر حسابی در تأسیس دانشگاه تهران را کذب محض می‌داند.[۳۲] درباره دکتر محمود حسابی غلو های بسیار شده است ،این غلو ها در حدی است که عده ای از مقامات ایران تقاضا کرده اند نام ایشان را از کلیه مکان ها و موسسات بر داشته شود .هیچ سندی وجود ندارد که دکتر حسابی شاگرد انیشتن بوده است ،باحتمال بسیار زیاد ایشان حتی یک ساعت هم شاگرد انیشتن نبوده است . دکتر محمود حسابی هیچ تعریفی هم از جهان سوم نکرده است. تعریفی که بایشان نسبت می دهند اولین بار توسط دکتر محمد حسین پاپلی یزدی استاد دانشگاه تربیت مدرس که مدتی در داشگاه سوربن تدریس می کرده است در فصلنامه تحقیقات جغرافیایی شماره ٦١ تابستان ١٣٨٠چاپ شده است .

موزه دکتر حسابی[ویرایش]
نوشتار اصلی: موزه دکتر حسابی
اندک زمانی پس از مرگ حسابی در سال ۱۳۷۲، خانه او تبدیل به موزه‌ای شد که در آن وسایل شخصی، مدارک علمی و تحصیلی، نشان‌ها و تقدیرنامه‌ها و عکس‌های قدیمی و متن نطق‌ها و نوشته‌ها در آن به نمایش گذاشته شده‌است. این موزه در خیابان تجریش، خیابان مقصودبیک قرار دارد.[۳۳] که در گذشته چهارراه حسابی نامیده می‌شد.[۳۴]

بحث پیرامون جایگاه علمی فرهنگی[ویرایش]
پس از مرگ حسابی، در رسانه‌های ایران مطالبی غلوآمیز[۳۵] در خصوص آثار و جایگاه علمی وی و ارتباط وی با دانشمندانی چون آلبرت اینشتین منتشر شده است که مورد انتقاد برخی قرار گرفته است. از این مطالب می‌توان برای نمونه به طرح مسائلی چون همکاری و ارتباط وی با آلبرت اینشتین و مقاله مشترک آن دو، تنها شاگرد ایرانی اینشتین بودن، بزرگترین فیزیکدان ایران بودن، مرد علمی سال بودن، دارا بودن نظریه‌ای نوین و اثبات شده در علم فیزیک و تحصیل همزمان و تخصص در رشته‌های مختلف اشاره کرد. همچنین دیدگاه وی دربارهٔ زنان (مانند الزام مادرش به حجاب کارکنان درمانگاه گوهرشاد[۳۶] و امتناع از اعطای بورس تحصیلی به آلنوش طریان[۳۷]) نقد شده است.[۳۸]

ایرج حسابی فرزند دکتر حسابی در مصاحبه‌ای به مکاتبات پدرش با فیزیکدان زن فرانسوی و برنده نوبل فیزیک بنام دکتر لولا اشاره می‌کند درحالیکه تاکنون تنها دو فیزیکدان زن موفق به دریافت نوبل فیزیک شده‌اند که درمیان آن‌ها نام چنین شخصی وجود ندارد.[۳۹][۴۰]

برخی از چهره‌های دانشگاهی مانند رضا منصوری[۴۱][۴۲][۸] مهدی زارع[۴۳][۴۴] و ضیاء موحد[۴۵] مبالغه دربارهٔ او را نکوهیده‌اند. برخی نیز مانند مهدی گلشنی ضمن نکوهش غلوهای زیاد دربارهٔ وی و البته نکوهش نقدهای تند، وی را فیزیکدانی متفکر دانسته‌است.[۴۶] ناصر مقبلی، استادیار و دستیار محمود حسابی نیز، خدمات حسابی را در پیشرفت و به روز کردن سپهر علمی ایران بسیار ارزنده شمرده و تلاش برای حفظ یاد او را درست می‌داند.[۴۷]

ایرج حسابی پسر محمود حسابی این نقدها را رد کرده است.[۴۸] وی در مصاحبه‌ای گفته است که پدرش هیچ عکسی با آلبرت اینشتین ندارد.[۳۶] در هر صورت پسر دكتر حسابي سعي كرده است از پدرش يك اسطوره بسازد ،تلاش هاي پسر چهره پدر را در حد بسيار زيادي مغشوش كرده است

آثار[ویرایش]
آثار به جای مانده از محمود حسابی در زمینه‌های فیزیک، زبان فارسی و پژوهش‌های فرهنگی شامل ۲۱ کتاب و مقاله‌است. برخی از مهمترین آثار وی عبارتند از:[۴۹]

کتاب‌های فیزیک دبیرستان ۱۳۱۸.[۵۰][۵۱][۵۲]
کتابی در تفسیر امواج دوبر در شش رساله، دانشگاه تهران ۱۹۴۶.[۵۳]
مقاله ذرات پیوسته، در نشریه آکادمی علوم آمریکا ۱۹۴۷.[۵۴]
مقاله اثبات نظری بیشتر بودن جرم ذرات شارژ شده به وسیله نور نسبت به الکترون (پیشنهاد تفسیر قانون جاذبهٔ عمومی نیوتون و قانون میدان الکتریکی ماکسول)، گزارش نشریه انجمن فیزیک آمریکا ۱۹۴۸.[۵۵]
مقاله مدل ذرات بی‌نهایت گسترده، نشریهٔ فیزیک فرانسه ۱۹۵۷.[۵۶]
کتاب دیدگانی فیزیک دانشگاه تهران ۱۳۴۰.[۵۷]
رساله نظریه ذرات بی‌نهایت گسترده، دانشگاه تهران ۱۹۷۷.[۵۸]
«وندها و گهواژه‌های فارسی» ۱۳۶۸
«فرهنگ حسابی» (انگلیسی به فارسی) ۱۳۷۲

عتیقه زیرخاکی گنج