• بازدید : 61 views
  • بدون نظر
این فایل در ۵۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

مس يكي از فلزاتي است كه طرز استخراج و ذوب ان بر صنعتگران باستاني ايران معلوم بوده است و در حفرهايي كه در نقات مختلف كشور شده آثار و علايم آن ديده ميشود. ولي چون رموز اين صنعت سينه بسينه انتقال مي يافته كتاب ونوشته اي ازآن در دست نيست فقط از اشياءمسي وآلياژهاي آن كه در كاوشهاي انجام شده به دست آمده چنين پيداست كه در زمان قديم از مس در زندگاني خود استفاده ميكردند و با صنعت ذوب مس آشنايي كامل داشتند . معدنچيان سنگهاي مس خالص طبيعي ومس اكسيده را كه بيشتر در سطح زمين يافت ميشده به وسيله ديلم و كلنگ خرد كرده واستخراج وذوب ميكردند و چون طرز ذوب كانيهاي نوع سولفور را نمي دانستند اگر چنانچه با چنين معدني برخورد ميكردند از استخراج آن صرف نظر ميكردند 
كارهاي مس و مفرغي قبل از تاريخ كه در ايران انجام شده در بسياري از موزه هاي دنيا وجود دارد .پس از آن در دوره هاي مختلف مانند دوره هخامنشي و ساساني وبعد از استيلاي عرب و دوره مغل و تيموريان نمونه هايي از اشياء مسي ومفرغي كه در ايران ساخته شده در موزه هاي روسيه و انگليس و فرانسه وجود دارد. در عصر صفويه صنعت برنج سازي و استفاده از مس و آلياژهاي آن رونق بسياري داشته است ولي پس از انقراض صفويه و روي كار آمدن سلسله قاجاريه در كليه صنايع از جمله صنعت ذوب مس انحطاطي ايجاد گرديد و پس از آن براي احياء صنايع مختلف و صنعتي كردن ايران در زمان امير كبير كوششهايي صورت گرفت كه مثمر ثمر واقع نشد.
تا اينكه در سال ۱۳۱۵چون دولت وقت در كارخانجات مهمات سازي ارتش نياز به مس داشت و شروع به استخراج مس از معدن انارك و عباس آباد سبزوار خراسان شمالي نمود و كارخانه ذوب مس غني آباد را بنيان گذاشت.
در استان كرمان از دير باز مردم ناحيه سرچشمه از وجود ذخاير مس اطلاع داشته و از آن در ساخت و تهيه وسايل جنگي ولوازم خانگي استفاده ميكردند براي صدق اين مدعي باقيماندهايي از سيتمهاي قديمي ذوب در حوالي سرچشمه دال بر شناسايي مس و معدن مس سرچشمه در سالهاي دور يعني در حدود ۳۰۰۰سال قبل از ميلاد ميباشد. علاوه بر آن جاري شدن آب سبزرنگ در رودخانه هاي اطراف سرچشمه مويد وجود تركيبات مس در ناحيه بوده است .
در دهه ۱۳۴۰ بود كه يك سري مطالعات زمين شناسي در ناحيه سرچشمه آغاز گرديد .پس ازاينكه مشخص گرديد كه ذخيره مس در ايران بميزان فراوان وجود دارد . در سال ۱۳۵۱ سركت سهامي معادن مس سرچشمه  با سرمايه دولتي تاسيس گرديد و باشركت آمريكايي آناكاند قراردادي منعقد گرديد تا از كمكهاي فني آن شركت جهت استخراج معدن مس سرچشمه استفاده شود. در نتيجه با استفاده از مطالعات گذشته طرح ايجاد ذوب مس با ظرفيت ۱۴۵۰۰۰ تن مس در سال و هزينه اي معادل ۵۵۰ميليون دلار ريخته شد . وپيرو آن با شركت پارسونز جوردن قراردادي جهت ساخت و ايجاد تاسيسات مجتمع مس سرچشمه بسته شدكه تاسال۱۳۵۷تقريبا۹۷درصد از كارهاي ساختماني توسط شركت مذبور انجام گرفت. 
راهنماي تاسيسات كارخانه
۱_انبار سنگ درشت 
۲_سنگشکنهای اولیه و…
۳_انبار سنگ نرمه
۴_کارخانه بر عیار کنی 
۵_ته نشین کننده های بر عیار شده 
۶_واحد صافی 
۷_واحد خشک کن 
۸_انبار ذخیره اضطراری بر عیار کنی
۹_مخازن بر عیار شده و مواد کمک ذوب
۱۰_کورههای ذوب 
۱۱_ساختمان سنگشکن وآهک 
۱۲-مخازن قیفی مواد درشت کمک دوب
۱۳_سنگ شکن مواد کمک ذوب 
۱۴_واحد آهک
۱۵_دود کش کوره مبدل
۱۶_نیروگاه حرارتی
۱۷_غبارگیری کورههای ریورب
۱۸_غبارگیر کورههای  کنورتور
۱۹_امخازن سوخت
۲۰_ته نشین کننده مواد باطله
۲۱_مخازن وتلنبه خانه آب صنعتی وآتشنشانی
۲۲_ازمایشگاه
۲۳_انبار قطعات صنعتی
۲۴_تصفیه خانه آب
۲۵_سالن الکترولیز آب
۲۶_واحد اسید
۲۷_مخازن اسید
۲۸_انبار مواد منفجره
۲۹_واحد اکسیژن
۳۰_انبار وسایل متفرقه
۳۱_ساختمان سرند اولیه
۳۲_سرویس خودروها
۳۳_مخازن شیر آهک
۳۴_برج خنک کننده
۳۵_واحد مولیبدن
۳۶_ساختمان توزیع برق
۳۷_مرکز اسناد ومدارک
۳۸_دیگ بخار
۳۹_انبار مواد شیمیایی آزمایشگاهی
۴۰_مخازن گازوییل
۴۱_انبار آجر
كانيهاي مس
مس در طبيعت بصورتهاي زير يافت مي شود :
۱_مس فلزي 
۲_اكسيد مس  
۳_سولفور مس
مس طبيعي  عنصر مس بحالت آزاد طبيعي درتوده هاي بزرگ ويابشكل پراكنده در سنگهاي  آذري (آتشفشاني)درقشرزمين بوجودآمده است.معادن اين نوع مس چندان زياد نيست ودر همه جا وجود ندارد فقط دربعضي ازنقاط دنيا مانند :ايالات متحده آمريكا و شيلي و بوليوي و  چين و ايران (در ناحيه انارك) يافت گرديده است.
۲_اكسيد مس :
اكسيدهاي معدني مس در پوسته زمين نزديك به سطح يافت ميشود كه در نتيجه تغييرات 
جو ي وفعل و انفعالات شيميايي كه در قسمت رگه هاي سولفور مس صورت گرفته تركيبات اكسيده بوجود آمده است. آبهاي طبيعي كه بمقدار چندين(ppm) گاز اييدريدكربنيك (co2)در بر دارنده  بر روي سولفاتهاي مس ۱۰۰متر اثر كرده و به تدريج آنها به تركيباتي نظير :كربنات .اكسيد .سولفات وگاهي اوقات سيليكات مبدل مينمايد.
چون اغلب مواد نامبرده نزديك بسطح زمين پيدا مي شوند وتماما” داراي نقطه ذوب پاييني هستند لذا ميتوان  آنها را بسهولت با گرماي احتراق زغال چوب و كربن آن احياء نمود  ومس فلزي را بدست آورد كه اين روش در گذشته مورد استفاده بوده است  وتمام مس  باستان با اين روش تهيه ميگرديده.
۳_سولفور مس 
مهمترين سنگ معدن مس كه امروز بيشتراز۹۵% مس محصول سالانه دنيا را ميدهد ازنوع سولفوره ميباشد  چون بسهولت ميتوان مس را ازتركيبات اكسيده خارج كرد  درگذشته با  اين روش تقريبا
كليه معادن اكسيده را مورد بهره برداري قرارداده اندكه كم وبيش درحال تمام شدن است.وچون معادن  مس به عمق بيشتر رسيده درنتيجه اغلب تركيبات  آن از نوع سولفوره ميباشد.
حفره معدن وقتيكه به لايه گداخته شده ميرسد بصورت سخرههاي گداخته سيماني در مي ايد كه معمولا”كلوخه هاي معدني(gangue) از نوع كلسيت ميباشند تركيبات مس با تماس در لايه هاي رويي معدن از نوع(porphyry)يا  (chalcocite) شروع شده و به تدريج به(bornite)و(chalcopyrite)در عمق معدن بدل ميشود 

روشهاي استخراج مس
روش مورد استفاده جهت استخراج مس بستگي دارد به طبيعت و تركيبات مس موجود  در سنك معدن. به طور كلي سه طريق اساسي براي استخراج مس وجود دارد كه عبارتند از :
۱_ذوب مستقيم :
ذوب مستقيم وقتي به كار گرفته مي شود كه درصد مس موجود در كلوخه ها از ۶% به بالا باشد .
۲_شستشوي اسيدي:   
شستشويي كه با الكتروليز تكميل مي شود مخصوص كلوخه هاي نوع اتکسیده میباشد.
۳-تغليظ كردن :     
تغليظ كه همراه با ذوب ميباشد براي تركيبات گوگردي مس يا مس طبيعي با عيار كم بكار گرفته میشود .
در اين روش جهت دستيابي به مس قابل عرضه به بازار سنگ معدن بايد واحد هاي زيرين را بگذراند :استخراج از معدن _سنگ شكن و سرند ها_پر عيار كني_كوره انعكاسي _ كوره مبدل_ كوره آند_پالايشگاه (الكتروليز) _ذوب مجدد و ريختگري_محصول نهايي با خلوص ۹۱/۹۹% .

عتیقه زیرخاکی گنج