• بازدید : 58 views
  • بدون نظر
این فایل در ۵۵صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

ترجمان البلا غه قدیمی ترین اثر ادبی ایران بعد از اسلام است این کتاب قرن ها به فرخی شاعرمنسوب بوده است . رشید الدین 
وطواط متوفی در ۵۷۳ هجری در مقدمه حدایق السحر فی دقایق الشعر دلیل نگارش کتاب خود را پراشتباه بودن ونا خوش بودن 
ترجمان البلاغه می داند ولی ازذکر نام نویسنده  خود داری می کند .      دومین مولفی که از ترجمان البلاغه یاد می کند یاقوت 
حموی متوفی در ۶۲۶ است که ان را منسوب به فرخی می داند .دولتشاه سمرقندی متوفی در ۹۰۰ هجری نیز در جایی دیگر متذ 
کر می شود که این کتاب متعلق به فرخی است .بعد ازوی کاتب چلبی و حاجی لطف علی بیک اذر ورضا قلی خان هدایت این 
کتاب را بدون هیچ توضیح اضافی از فرخی می دانند در این میا ن میرزا محمد قزوینی       در مقدمه المعجم  تالیف قیس رازی 
وشبلی نعمانی دانشمند بزرگ هندی به همین طریق پا ی نهاده وکتاب را متعلق به فرخی می دانند .       همچنین عباس اقبال در 
مقدمه خود بر حدایق السحر بمناسبت از بین رفتن ترجمان البلاغه تاسف می خورد
نسخه ای قدیمی از ترجمان البلاغه تا کنون محفوظ مانده است که تاریخ کتا بت ان اخر رمضان ۵۰۷ است و به تازگی در 

کتابخانه ی فاتح در اسلامبول بدست امده است درصفحه ی اول این نسخه امده است          کتا ب ترجمان البلاغه را محمد بن 

عمرالرادویانی تصنیف کرده است باید دانست هیچ یک از مولفین گذشته ادعا نمی کنند    که این کتاب را دیده اند .بنا بر این 

انتساب ترجمان البلاغه به فرخی به سندی  معتبرمتکی نیست .      لذا شاهدی در دست نسیت که نشان دهد   ترجمان البلاغه را       

محمدبن عمر الرادویانی ننوشته باشد .                                                                                                                                    
محمد بن اقبال رادویانی وکتاب او:                                                                                                                                        ا                       
نام  این مولف تنها دراغاز کتاب ودر صفحه ی اول ان ثبت شده است ودر هیچیک ازمنابع تاریخ ادبیا ت ایران تا انجا که ما 

در دسترس داریم به چنین اسمی بر نمی خوریم ودر کتاب جغرافیایی که ما می شناسیم به هیچ نقطه ای به اسم رادویان تصادف 

نمی کنیم . ودر کتاب انساب نیز    نسبی به شکل “الرادویانی ” مذکورنیست . اما از برخی از شواهد واشعار که در این کتاب 

ذکر شده است میتوان حدس زد که وی در شرق ترکستان وبه احتمال قوی در” فرغانه” متولد شده ومدتی در انجا زیسته است .
بازنويسي ترجمان البلاغه

فصل ۱
ترصيع
       در فارسي به معني به رشته كشيدن گوهر است . و آن هنگامي است كه شاعر يا نويسنده در نظم و نثر كلماتي را به كار برد كه از لحاظ وزن يكسان باشندوحروف قافیه ی یکسان داشته باشند . . اين صنعت در علم بلاغت جايگاه ويژه اي دارد ، زيرا هر گوينده اي نمي تواند به خوبي از آن سود  ببرد .
 مثال : 
                               بدیدار ماهی بکردار شاهی                   بفرهنگ پیری بدولت جوانی
                                                                                                                                                                       عنصری
             روز بزمت نامدارا   فاخته  انباز  باز           روز رزمت كامكارا شير شاگرد شبان
                                                                                                                 عبدالجبّار زينبي 
فصل ۲
ترصيع و تجنيس
             گرچه صنعت ترصيع در بلاغت مهم و قابل توجه است ، امّا هرگاه با صفتي ديگر هم چون تجنيس همراه شود ، زيباتر و چشم گير تر خواهد شد .
 مثال :
                                           بیمارم و کار  زار وتو درمانی                    بیم آرم وکارزار وتو در  مانی
                                                                                                                                     شاعر؟
                       طور است به نوبت اندرون زرين                     طير است به زحمت اندرون پران
                                                                                                                                     منجيك 
فصل ۳ 
تجنيس مطلق
      جناس از الفاظ مشهور است . و آن چنان باشد كه در بيتي دو يا سه كلمه از نظر حروف ، اعراب و نقطه يكساني داشته باشند . چنيني بيتي را « مجانس » خوانند .
 مثال :
بر همه نیکوان   شهر شهی               نیست با دو لبانت شهد شهی 
                                                                                                                               شاعر؟ 
نام نكو بمان تو به هر برزن            تا فضل تو پديذ شوذ بر زن
                                                                                                                               ربيعي 
فصل ۴
                                                                                     تجنیس مرکب
      این فصل در کتاب نیست .
فصل ۵
تجنيس مردّد
     ان است كه كلمات هم قافيه ، كه در شكل و اعراب و معني مختلف باشند را پيوسته در ابيات بياورند .
 مثال :
                  شهــي وقف  كرده   بـر آمال مال                    چن او ني بمردي كسي زآل زال 
                                                                                                                                   يزداني 
دانم كی هيچ  كس  نكنذ   مرتبت مرا               دانم كه مرده بر دل ميراث خوار   خوار
                                                                                                                                   كسايي 
فصل ۶
تجنيس زايد
آن است كه نويسنده و يا شاعر دو كلمه را با يك معنا آورد ، و به آخر يكي از آن ها حرفي اضافه كند . مانند نام و نامه
. مثال :
آبست و زعفران حسد تو كي حاسدت         بر چشم چشمه دارذ و بر  چـهره  زعفران
                                                                                                                                  عنصري
سهي سروم از ناله چون نال گشته          سها   مانده  از  غم  سهيل  يماني
                                                                                                                                محمد عبده  
فصل ۷
مقلوب
   واژگونه می باشد و هنگامي است كه شاعر سخني را در واژگونه به كار برد . و بر دوقسم است : يكي آن كه برخي از حروف قلب شوند . مانند : شاعر و عاشر . و ديگر آن كه همه ي كلمات واژگون    به كار روند . مانند : درم و مرد 
. مثال :
عهد و قوت را مداري ، سعد و نصرت را مراد        عز و دولت را مكيني ،  ملك و ملت را  مكان
                                                                                                                                    زينبي 
فصل ۸
مقلوب مستوي
   آن است كه بيتي يا مصراعي را از انتها به ابتدا ( وارونه ) بتوان خواند . به گونه اي كه معناي آن کامل باشد. و آن بر دو نوع است : اول آن هنگام كه در مقلوب خواندن ، عبارت تغييري پيدا نكند . و با همان وزن و معناي قبل باشد. .
 مثال : 
زيركا  كبكا  گريز             زيت را نان آر تيز 
                                                                                                                    شاعر ؟
      و نوع دوم آن است كه عبارت در قلب تغيير يابد . 
  مثال : 
                                                       رامشم درمان دردم گرم يار
                                                                                                                     شاعر ؟                                                                  
كه اگر واژگونه خوانده شود ، مصراعي ديگر به دست مي آيد :   
                                                      راي مرگم درد نا مردم شمار
      هر چند در معني سست وگاه  بي ارزش است ، اما به لحاظ صنعت شعري ، بديع و جالب است . و از اين نوع شعر ، به لحاظ سستي نظم آن ، كسي نمي تواند بيش از چهار بيت فرابگيرد . و يا اصلا بيش از آن نمي توان پيدا كرد . تنها چند بيت به عربي در كتاب « زهره » كه تأليف « خواجه محمّد بن داوود اصفهاني » است ، ديده ام . 
فصل ۹
مقلوب منجح
     صنعتي است كه شاعر لفظي را در ابتداي بیت بياورد و مقلوب آن را به صورت قافيه به كار ببرد .
 مثال :
زان دو جاذو نرگس مخمور با كشّي و ناز            زار و گـريان  و غرايونم  همه  روز  دراز
                                                                                                                        شاعر ؟
فصل ۱۰
مقتضب
         در فارسي به معني « بازبريده » باشد . هنگامي است كه شاعر و نويسنده ،در نظم و نثر ، سخناني را بياورند که حروف انها متجانس وبه یکدیگر شبیه باشد .اما دبیران وعامه ی اهل فضل ان را مجانس می نامند .وپارسی گویان ان را اقتضاب گویند . 
 مثال :
                                 تیر وتیغت تازه دارد دین تازی را   همی              چون کمین دارد کمانت بر کمان بذ گان 
                                 زهره در تن زهره گردذ بی گره گردذ زره              زهره گویذ زه امیرا چون بزه کردی کمان 
                                                                                                                        زینبی  
فصل ۱۱
مضارعه
      به معني مانندگي و شباهت در شكل است . وان هنگامي باشد كه شاعر كلماتي را در بيت بياورد كه در نوشتن و حروف يكسان باشند اما در خواندن ، نقطه ها و اعراب و وزن يكي نباشند . مانند : تاريخ و نارنج یا در مثال زیر که امده است :
مثال :
بگزين ملكا بگزين  ملكا                   پاك طبع تو به سان ملكا
                                                                                                                ابوالعبّاس ِ عبّاس 
گويند كه ابوالعبّاس ِ عبّاس اين قصيده را به فرغانه به نزد « بگزين ملك » فرستاد . ملك گمان برد كه نام وي دو بار در شعر آمده است . گفت : « اين شعر نيست . » پسري از پسرانش آن جا بود . و اين شعر را آن گونه كه درست بود ، خواند . ملك اين شعر را پسنديد و پاداشي نيكو براي ابوالعبّاس فرستاد .
 مثال :
مگر غيب و عيب است كايزذ نداذت            دگـر هـرچه  بايست  داني  و داري
                                                                                                                           پيروزي 
فصل۱۲
مطابقه
         آن است كه كلمه اي را كه در ابتداي بيتي اورده اند ، آن كلمه را در آخر همان بيت بياورند . فارسي گويان آن را « مطابق » گويند و دبيران آن را « ردالصدر علي الفخذ » نامند . يعني در ابتدا و انتها آوردن . البته آن چه را كه این گروه مطابق نام نهاده اند ، فاسی گویان” متضاد » می نامند . 
         مطابق را به شش نوع تقسيم مي كنند:
نوع اول آن است كه كلمه ي آغازين بيت را عينا در آخر بيت و به عنوان قافيه بياورند .
 مثال :
سوگند خورم كز تو برذ حورا خوبي               خوبيت عيان است چرا  بايذ سوگند
                                                                                                                             عماره 
نوع دوم آن باشد كه كلمه عينا در آغاز و پايان بيت بيايد ، اما معناي آن ها متفاوت باشد واین نوع پسندیده تر وبلیغ تر است .
 مثال :
چـرا  نايد  آهـوي سيمين  من               كي بر چشم كردمش جاي چرا                                                                                                                   غضايري 
نوع سوم آن باشد كه كلمه دقيقا در آغاز بيت قرار نگيرد 

عتیقه زیرخاکی گنج