• بازدید : 63 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۵صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

(۱) همچنان که در لغات قرآن ” مفردات ” راغب کتاب‏  بسیار نفیسی است . راغب لغات قرآن را خیلی خوب ریشه شکافی کرده است‏ و ابن اثیر لغات حدیث را  ابن اثیر در النهایه به مناسبت ، آن حدیث معروف را نقل می‏کند که (( کل مولود یولد علی الفطره ))… 
( ۲ ) (هر مولودی بر فطرت اسلامیه متولد می‏شود لکن پدران او )یعنی عوامل خارجی  او را منحرف می‏کنند ، یهودی یا نصرانی یا مجوسی‏اش می‏کنند ، که درباره این حدیث بعد بحث می‏کنیم . چون‏ این حدیث را نقل کرده ، کلمه ” فطرت ” را معنی کرده است  الفطر : الابتداء والاختراع . ” فطر ” یعنی ابتدا و اختراع ، یعنی خلقت ابتدایی‏ 
مقصود از خلقت ابتدایی که ابداع هم احیانا به آن می‏گویند خلقت غیر 
تقلیدی است . کار خدا فطر است ، اختراع است ولی کار بشر معمولا تقلید 
است ، حتی در اختراعی هم که بشر می‏کند عناصر تقلید وجود دارد ، یعنی چه‏ ؟ 
کارهای بشر تقلید از طبیعت است ، یعنی قبلا طبیعتی وجود دارد و بشر آن‏ 
را الگو قرار می‏دهد و بر اساس آن نقاشی می‏کند ، صناعی می‏کند ، مجسمه‏ 
سازی می‏کند . بشر احیانا اختراع و ابتکار هم می‏کند و قدرت بر اختراع و 
ابتکار هم دارد ، ولی مایه‏های اصلی اختراع و ابتکار بشر باز خود طبیعت است یعنی از طبیعت الگو می‏گیرد)در معارف اسلامی در نهج البلاغه و غیر آن روی این قضیه زیاد تکیه شده است‏ و قهرا همینطور هم است ) اما خدا کار خودش را از یک صنع دیگری‏ تقلید نکرده ، چون هر چه هست صنع اوست و مقدم بر صنع او چیزی نیست (
پس کلمه ” فطر ” مساوی با ابتداء و اختراع است ، یعنی عملی که از 
روی چیز دیگری تقلید نشده است بعد می‏گوید : والفطره : الحالة منه کالجلسة والرکبة فطرت یعنی حالت‏ خاص و نوع خاصی از آفرینش ، مثل لغت ” جلسة ” و ” رکبة ” که به‏ معنی نوع خاصی نشستن و نوع خاصی ایستادن است .والمعنی انه یولد 
علی نوع من الجبلة والطبع المتهیی لقبول الدین فلو ترک علیها لاستمر علی‏ 
لزومها . یعنی انسان به نوعی از جبلت و سرشت و طبیعت آفریده شده است‏ 
که برای پذیرش دین آمادگی دارد و اگر به حال خود و به حال طبیعی رها شود 
همان راه را انتخاب می‏کند مگر اینکه عوامل خارجی و قسری او را از راهش‏ 
منحرف کرده باشد. بعد ابن اثیر می‏گوید در حدیث ، لغت ” فطرت ” مکرر آمده است . مثلا در حدیثی از پیغمبر اکرم که ابن اثیر ابتدای حدیث را نیاورده آمده است‏ 
((علی غیر فطره محمد )) یعنی (( علی غیر دین محمد ))یعنی در 
اینجا به جای کلمه ((دین))خود کلمه (( فطرت )) آمده است . 
همچنین ازعلی علیه‌السلام نقل می‏کند : ((و جبار القلوب علی فطراتها))  
خدای متعال که دلها را آفریده است جبار دلها بر اساس فطرتهای این‏ 
دلهاست . در اینجا ” فطرت ” جمع بسته شده است : فطرات ( فطرتها)
از اینجا ما یک نشانه پیدا می‏کنیم که آنچه که از نظر معارف اسلامی ، 
فطری انسان است یک چیز نیست بلکه انسان فطریاتی دارد . ابن اثیر گفته‏ 
است : علی فطراتها  ای علی خلقها (نهایه ابن اثیر ، ج / ۳ ص . ۴۵۷)
سخن ابن عباس 
حدیث عجیبی از ابن عباس نقل می‏کند که من همین حدیث را قرینه می‏گیرم‏ 
بر اینکه لغت ” فطرت ” از لغاتی است که قرآن برای اول بار به کار 
برده است . ابن عباس که پسر عموی پیغمبر و مردی قرشی و عالم است او 
یک عجمی نبوده که بگوییم از لغت عرب ناآگاه بوده است می‏گوید من معنی‏ 
کلمه ” فطرت را که در قرآن آمده است آن وقتی فهمیدم که با یک‏
اعرابی بادیه نشین روبرو شدم که این کلمه را در موردی به کار برد . وقتی  این کلمه را در آن مورد به کار برد مفهوم آیه برای من روشن شد . می‏گوید: (ما کنت ادری ما فاطر السموات والارض حتی احتکم الی اعرابیان فی بئر) لغت ” فاطر ” را که در قرآن آمده است درست نفهمیده بودم تا اینکه دونفر اعرابی ( عرب بادیه نشین ) آمدند که درباره یک چاه آب با یکدیگر اختلاف داشتند یکی از آنها گفت : انا فطرتها . می‏خواست بگوید چاه مال من است . مقصودش این بود
که من ابتداء آن را حفر کردم.می‏دانید وقتی چاه را می‏کنند(پس از
مدتی آب ، خود را پایین می‏کشد لذا دو مرتبه آن را حفر می‏کنند و چند
متر پایین‏تر می‏روند ) می‏خواست بگوید من صاحب اولش هستم ، یعنی آن کسی‏ 
که اول بار این چاه را حفر کرد من بودم . ابن عباس می‏گوید از اینجا 
فهمیدم که لغت ” فطرت ” در قرآن چه معنایی می‏دهد : یک خلقت صددرصد 
ابتدایی در انسان که حتی درغیر انسان هم سابقه ندارد 
در موارد دیگری هم که لغت فطر در زبان عربی به کار برده شده است‏ 
مفهوم ابتدایی بودن و سابقه نداشتن در آن هست . مثلا عرب می‏گوید:  
فطر ناب البعیر فطرا ” اذا شق اللحم و طلع . وقتی که دندان شتر در 
می‏آید و برای اولین بار گوشت را می‏شکافد این ابتدای طلوعش را با ” فطر 
 بیان می‏کنند . همچنین اولین شیری را که از پستان حیوان گرفته می‏شود به‏ 
اعتبار اینکه برای اولین بار گرفته شده است ” فطر ” می‏گویند.  
راغب اصفهانی هم این لغت را در همین حدودی که ابن اثیر در النهایه‏ 
شکافته است ، شکافته و چون تقریبا تکرار می‏شود دیگر آنها را ذکر نمی‏کنم‏ 
کلام مرحوم شیخ عباس قمی 
مرحوم شیخ عباس قمی – رضوان الله علیه – در کتاب سفینة البحار 
از مطرزی که یکی دیگر از لغویون است نقل می‏کند که گفته است فطرت یعنی خلقت . آنگاه حدیث (( کل مولود یولد علی الفطره ))را از غوالی اللئالی نقل می‏کند و بعد حدیثی از امام صادق علیه‌السلام نقل می‏کند
که به یک مناسبتی لغت ” فطره ” را به کار برده‏اند ولی در غیر مورد 
فطرتی که ما می‏گوییم . ابی بصیر می‏گوید که روزی خدمت امام صادق علیه‌السلام 
بودیم ، گوشت شتری آوردند و خوردیم ، بعد مقداری شیر آوردند و ایشان از 
آن شیر آشامیدند و به من گفتند که تو هم بیاشام و من نیز آشامیدم و گفتم‏ :
 ایش ؟ این چیست ؟ ( دیدم یک مزه خاصی می‏دهد ) ( قال انها الفطره) 
فرمود این ” فطره ” است ( ۱ ) ( کفک شیر تازه در وقت دوشیدن ) . پس‏ 
باز همان مفهوم ابتدائیت در این لغت هست . از لغت فطرت 
می‏گذریم.
کلمه ” فطرت ” 
آیا انسان به طور کلی یک سلسله فطریات دارد؟ 
آیا دین فطری است؟ 
بیشتر بدانید :
بحث فطرت از یک طرف یک بحث فلسفی‏ است و از طرف دیگر یک بحث اسلامی. 
موضوعات مهم فلسفه این سه موضوع است : خدا ، جهان ،انسان . این بحث ، بحثی است مربوط به ” انسان ” و می‏توان گفت از یک‏ نظر و از یک شاخه مربوط است به انسان و خدا ، یک سر مسأله انسان است‏ و سر دیگر آن ، خدا 
در منابع اسلامی ، یعنی در قرآن و سنت ، روی اصل‏ فطرت تکیه فراوان شده است . اینکه قرآن برای انسان قائل به فطرت است یک‏ نوع بینش خاص درباره انسان است بطوری که می توان گفت فطرت،خاستگاه ایدئولوژی اسلامی است.
و بنا بر نظر بسیاری از متفکرین اسلامی فطرت زیربنای تربیت نیز میباشد. 
کلمه ” فطرت ” 
کلمه ” فطرت ” چه کلمه‏ای است و آیا قبل از قرآن کسی این کلمه را در مورد انسان استعمال کرده است ، یا از جمله چیزهایی است که برای اولین‏ بار قرآن آن را در مورد انسان به کار برده است ؟ ظاهرا این کلمه قبل از قرآن سابقه‏ای ندارد و برای اولین بار قرآن این لغت را در مورد انسان به‏ کار برده است که قرائنش را بعد عرض می‏کنم.ما ابتدا باید ببینیم که خود لغت ” فطرت ” چه لغتی است و دقیقا ریشه این لغت را به دست آوریم . تا بتوانیم تعریف فطرت را ارائه دهیم.

عتیقه زیرخاکی گنج