• بازدید : 36 views
  • بدون نظر

این فایل در ۱۰۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:


افت شديد و ناگهاني دما بويژه در اوايل فصل بهار، سرما و يخ زدگي محصولات كشاورزي را به دنبال دارد. حادثه اي كه متأسفانه در اكثر سال ها باعث بروز خسارت هاي سنگين به محصولات زراعي و باغي كشور مي گردد. اين خسارت ها در مناطق حاشيه كوير داراي فراواني و شدت بيشتر مي باشد. سرمازدگي علاوه بر ايجاد ضرر و زيان اقتصادي به بخش كشاورزي و منابع طبيعي، موجب توسعه فقر در سطح خانوارهاي روستايي مي گردد.
اين در حالي است كه علاوه بر وجود دانش بومي و شيوه هاي سنتي براي كاهش آثار سوء سرمازدگي و يخبندان، دستاوردهاي علمي و تحقيقاتي پژوهشگران داخلي و خارجي نيز فرا روي ماست و مي توان با شناسايي، بومي سازي و فرهنگ سازي، شيوه هاي موثر و عملي را در مناطق حادثه خيز ترويج و مانع از بروز خسارت هاي سنگين و جبران نا پذير سرمازدگي گرديد.
دماي گياهان ثابت نبوده و تحت تأثير تغييرات دماي محيط اطراف تغيير مي كند. در فصل پاييز و بهار دماي محيط تغييرات زيادي دارد به گونه اي كه گاهي دما حتي به كمتر از صفر درجه نيز كاهش مي يابد.
در اين شرايط بيشتر واکنش هاي حياتي گياهان كه مستلزم انجام فرايندهاي فيزيكي و شيميايي هستند و به وسيله دما كنترل مي گردند، دچار مشكل مي شوند.
كليه ي فعاليت هاي حياتي گياهان در محدوده دماي صفر تا ۵۰ درجه سانتي گراد كه نقطه انعقاد پروتئين ها است، انجام مي شود. در وراي اين دماها ساختمان شيميايي پروتئين ها (آنزيم ها) دچار تغيير مي شود و در نتيجه فعاليت هاي بيولوژيكي گياهان متوقف، يا شروع به توقف مي كند.
دماي كه در آن رشد مطلوب گياه انجام مي شود به گونه گياه، مرحله نموي و مرحله فيزيولوژيكي ويژه فرآيند رشد آن گياه بستگي دارد و در گياهان مختلف متفاوت است. دماي متوسط ۱۰ تا ۳۰ درجه سانتي گراد براي اكثر گياهان زراعي، دماي مناسب مي باشد.
بعنوان مثال رشد گياهان سرما دوست (مانند گندم، جو، سيب زميني، نخود، باقلا، چغندر قند، بزرك و …) در هواي خنك بهتر مي باشد و در دماي بالا آسيب مي بينند. اين گياهان بطور طبيعي روز بلند هستند و قادرند دماي ۲- درجه سانتي گراد يا كمتر را تحمل كنند.

۱-۲) وارونگي دمايي
در روز هواي سطح زمين در اثر عمل هدايت گرم مي شود و به دليل سبك بودنش به بالا صعود مي كند. هواي گرم صعود كرده با هواي سردتر طبقات فوقاني هوا مخلوط مي شود، به طوري كه ابتدا دماي هوا در چندين متري بالاي سطح زمين سريعاً كاهش يافته و سپس با افزايش ارتفاع با يك آهنگ كندتري كاهش مي يابد و يك نمايه دمايي وابسته به ارتفاع در طول روز تشكيل مي شود، در حالي كه در شب، همواره تشعشعات طول موج بلند از سطح زمين به آسمان مي روند.
هواي بالاي زمين در اثر تماس با هواي سرد سطح زمين، سرد مي شود و چون از هواي گرم صعود كرده در طول روز، سنگين تر مي باشد در نزديكي سطح زمين باقي مي ماند. اين مسئله باعث مي شود كه در شب دماي زمين در مقايسه با دماي هواي بالاي آن كمتر باشد. به اين حالت كه با افزايش ارتفاع از سطح زمين دما بيشتر مي شود وارونگي دمايي در نزديكي زمين اطلاق مي شود. در چنين شرايطي هواي سردتر در زير هواي گرم تر قرار مي گيرد.
در نتيجه ايجاد وارونگي دمايي، دماي هوا در چند متري بالاي سطح زمين برعكس قاعده كلي (افزايش ارتفاع سبب كاهش دما مي گردد) افزايش يافته و در بالاتر از اين ارتفاع ويژه، دماي هوا مانند نمايه (پروفيل) روزانه به كندي كاهش مي يابد كه به نمايه شبانه يا نمايه اينورژن (inversion) معروف است.
بطور كلي ارتفاع اينورژن در مرازع حدود ۸ تا ۱۵ متر مي باشد.

۱-۳) وضعیت گرمایی گیاه و بیلان انرژی تشعشعی
زمین در نتیجه وجود بیلان انرژی مثبت در طول روز (گرمای گرفته شده بیش از گرمای از دست رفته می باشد.) و توسط قسمتی از انرژی خورشیدی که به سطح خاک می رسد، گرم می شود و مقداری گرما نیز از این طریق به اعماق خاک هدایت می شود. اما در موقع غروب خورشید و نزدیک شدن شب، انتشار تشعشع گرمایی یا از دست رفتن گرما از سطح زمین (از سطح خاک، آب، پوشش گیاهی و …) از طریق تشعشع (موج بلند) سبب سرد شدن آن و باعث سرد شدن لایه هوای مجاور خود و لایه های بالاتر از خود می شود و موجب تولید لایه های سرد و وقوع سرد شدن تشعشعی می شود و حتی ممکن است منجر به وقوع یخ زدگی شود. 
دلیل این امر این است دمای خاک کمتر از هوای مجاور آن بوده، انرژی از طریق جابجایی از خاک گرم به هوای نسبتاً سرد مجاور آن منتقل می شود. بدین ترتیب هوای مجاور سطح زمین گرم شده و همزمان به لایه های بالاتر صعود می کند و هوای سرد جای آن را می گیرد. این فرآیند به طور مداوم در سطوح پایینی جو زمین تکرار می شود.
به هنگام شب، گرما به صورت تشعشع طول موج بلند از زمین به فضا منعکس می شود و کسری از انرژی دریافتی از خورشید به صورت طول موج بلند (مادون قرمز) از آن خارج می شود. از طرفی در هنگام شب، میزان تابش ورودی به سطح زمین کم است، بنابراین به دلیل بیشتر بودن میزان هدر رفت گرما و ادامه این وضعیت تا طلوع آفتاب، در شب به تدریج زمین سرد شده و در نزدیکی های صبح با وقوع حداکثر کاهش دما، حداقل دمای لازم برای بروز تنش سرما، ایجاد می شود. به همین دلیل است که دماهای حداقل، معمولاً صبح اتفاق می افتد. 
وجود پوشش ابر باعث کاهش سرد شدن در شب می شود، زیرا ابرها قسمتی از تشعشعات نامرئی باز تابیده شده از سطح زمین را جذب می کنند و بخشی از آن را مجدداً به زمین باز می گردانند. 
بروز سرمای تشعشعی به ویژه در فصل سرد، سبب وقوع دمای بحرانی و بروز یخ بندان در منطقه می شود که از آن به یخ بندان تشعشعی یاد می کنند.          

۱-۴) بيلان انرژي در يك شب يخبندان
در شرايط وقوع يخبندان هاي تشعشعي، انرژي از طريق تشعشع از سطح خاك به هدر مي رود. انرژي از سه طريق تشعشع رو به پايان آسمان، هدايت گرما به بالا در لايه هاي خاك و جابجايي هواي گرم به گياهان سرد، براي گياهان تأمين مي شود. در شرايط صاف بودن آسمان، مقدار گرمايي كه هدر مي رود بيش از گرمايي است كه از طريق اين فرآيندها تأمين مي شود.
جدول(۱-۱) بيلان انرژي شبانه را در يك باغ مركبات به عنوان نمونه نشان مي دهد كه مقادير عددي آن در ساير گياهان هم، مشابه با همين مقادير است. هدر رفت گرما در جدول(۱-۱) نشان دهنده كاهش دما در باغ است.

جدول(۱-۱): بیلان گرمایی باغ مرکبات در یک شب یخ بندان

در صورت عدم وقوع تراكم، انجماد و يا تبخير در باغ ميزان بيلان تشعشعي به مقدار ۱۸- وات بر متر مربع مي رسد، در حالي كه اگر هواي باغ ابري و يا مه آلود باشد، بسته به ميزان ذخيره گرمايي خاك و سرعت جريان باد، ميزان انتقال گرما و اجزائ بيلان انرژي تغيير مي كند.
در شرايط ابري يا مه آلود بودن هوا، تشعشع روبه پايان، بسته به دماي ابرها و مه، افزايش مي يابد و هدر رفت انرژي کاهش می یابد یا به صفر می رسد.
در این شرایط به دلیل افزایش انرژی ورودي به باغ به ميزان حدود ۲۳۰ (وات بر متر مربع) همواره دماي هوا از شرايط هواي صاف بيشتر است.
بنابراين با ايجاد مه مصنوعي در باغ مي توان ميزان انرژي ورودي به باغ را افزايش داد و از كاهش يا تغيير ميزان انرژي خالص از دست رفته (۱۸- وات بر متر مربع) جلوگيري نمود. در جريان يخ بندانهاي تشعشعي، هنگامي كه سرعت باد به بيش از ۲ متر بر ثانيه (۵ مايل بر ساعت) برسد، انتقال گرما از طريق جابجايي به اندازه كافي افزايش مي يابد كه براي جبران گرماي از دست رفته، كافي است

عتیقه زیرخاکی گنج