• بازدید : 34 views
  • بدون نظر
این فایل در ۳۶صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

بلاياي طبيعي حوادثي طبيعي هستند كه نتايج تأسف باري براي موجودات زنده به وجود مي آورند و باعث ايجاد خسارتهاي جاني و مالي زيادي مي شوند. بلاياي طبيعي همواره بخشي از تاريخ حيات انسان بوده اند. از جمله بلاياي طبيعي رايج مي توان زمينلرزه ها, آتش سوزي در جنگلها, فورانهاي آتشفشاني, بهمنها, سونامي, سيلابها, لاهار, زمين لغزشها, رعد و برق, طوفانها, هوريكانها, تورنادوها, گردبادها, خشكسالي, موج گرما, آفتها, بيماريها و از بلاياي طبيعي بسيار شديد و خطرناك مي توان برخوردهاي شهابسنگي و طوفانهاي خورشيدي را نام برد. 
بلاياي طبيعي در طول زندگي بشر به فراواني رخ داده اند . هر ساله هزاران نفر قرباني گردباد ، فوران آتشفشان ، سيل ، خشكسالي ، زلزله و حوادث مشابه آن ميشوند . تنها مناطق معدودي در جهان از خطراتي كه به فاجعه منجر ميشوند ، مصون هستند . حتي در مكانهايي كه شرايط زمين ساختي بسيار  با ثبات بنظر ميرسد ، زلزله بوقوع مي پيوندد .گردبادها دورترين مناطق را درمي نوردند و سيلابهاي ناگهاني حتي خشكترين بيابانها را نيز  مورد تاخت و تاز قرار مي دهند . 
متأسفانه كشورهاي در حال توسعه ، بيش از همه از اثر بلا هاي طبيعي رنج ميبرند . اغلب اين  كشورها فاقد سيستم هشدار دهنده بوده ، سازمانهاي دفاع غير نظامي آنها نياز به تقويت داشته و اقتصاد شكننده شان به آنها توانايي كافي براي ايستادگي در مقابل بار عظيم مالي خسارات ناشي از فاجعه را نميدهد . 
 بايد توجه داشته باشيم كه يك حادثه طبيعي ناگوار زماني تبديل به يك بلاي طبيعي مي شود كه موجب تحميل تلفات و خساراتي به جوامع و فعاليتهاي انساني گردد . بلا هاي طبيعي علاوه بر داشتن اجزاي تشكيل دهنده اي كه علوم طبيعي به آن ميپردازند داراي جنبه هاي اجتماعي قدرتمندي نيز هستند . اگر چه نميتوان از وقوع آنها جلوگيري كرد ولي ميتوان آثار و عواقب فاجعه آميز آنها را به كمك برنامه ريزيهاي قبلي و آمادگي براي انجام اقدامات اضطراري كاهش داد . 
امروزه انسان با بهره گيري از فن آوريهاي موجود و نيز با شناخت بيشتر از  محيط اطراف خود توانسته است از ابعاد روزافزون خسارات ناشي از بلاياي طبيعي و جوي مانند : طوفان ، سيل ، يخبندان ، آتش سوزي جنگل ها و خشكسالي بكاهد . اين روند البته به دلايل مختلف و از جمله عدم آگاهي از زمان وقوع آنها با توقف هايي نيز روبرو  بوده است .  
در حال حاضر سازمان هواشناسي كشور با ايجاد سيستم هاي پايش ، پيش بيني و صدور اخطاريه درمقياس هاي زماني كوتاه و بلند مدت ، توانسته است  نقش موثر خود را در كاهش خسارات به منصه ظهور رساند . اين سازمان همچنين در بسياري از پروژه هاي تحقيقاتي ـ كاربردي  با موضوع كاهش اثرات بلاياي طبيعي ، حضوري فعال داشته است . 
بلاياي طبيعي چيست ؟ 
زمين اتمسفر و اقيانوسها به طور پيوسته در حال حركتند ، پوسته زمين از صفحاتي تشكيل شده كه بر روي مواد ماگما شناور مي‌باشند و سرعت حركت آنها فقط در مقياس زماني زمين شناسي قابل توجه است . ر امتداد رشته هاي ميان اقيانوسي ، پوسته زمين شكسته و باز شده و سپس مجدداً توسط بالا آمدن  مواد مذاب بسته مي‌شود ، به اين طريق پوسته جديد تشكيل شده و صفحات اقيانوسي به اطراف انده ميشوند ، در چنين نقاطي بيشترين آتشفشانها تشكيل شده و زلزله اتفاق ميافتد . 
جريانهاي اتمسفري با سرعتهاي مختلف و در طي مقياسهاي زماني متفاوت در حال حركت بوده و در طي مسير خود از كوهها و دره ها توسط فرايندهاي ترموديناميكي تاثير ميپذيرند .حركات چرخشي و گردابي شكل بوسيله بادهاي شديد شكل گرفته و سيكلون حاره اي  آب در دريا را به صورت امواج بر روي سواحل كم ارتفاع ريخته و آنها را به زير آب ميبرد . 
در اثر برخورد توده هاي هوا يا تراكم ارتفاع آب ، بارش اتفاق مي افتد ولي اين بارش گاهي با شدت زياد ، سيل ، فرسايش سطحي و زمين لغزه ها را به وجود ميآورد و يا اينكه نقاط ديگري به علت فقدان بارش با خشكسالي مواجه ميگردد .                  
زمين سياره اي فعال و پر حركت بوده و بيشتر رويدادهاي طبيعي دامنه وسيعي از تغييرات را در طي زمان در استفاده از انرژي و مواد نشان ميدهد . در نهايت اين گونه رفتارهاي طبيعت وقايع شديد طبيعي ميباشند ولي اين وقايع شديد طبيعي هنگاميكه براي انسان و محيط نتايج جدي و خطرناكي را از نظر آسيب ديدگي ، مرگ و يا تخريب محيط بوجود بياورند تبديل به بلاي طبيعي ميگردند. بنا به تعريف بلاياي طبيعي : به آن دسته از پديده هايي گفته ميشود كه انرژي فوق العاده زيادي در مدت زمان كوتاهي آزاد شود و خسارت و ويراني را براي انسانها به بار آورد . به عبارت بهتر بلاهاي طبيعي با سه مشخصه زير تعريف مي گردند : 
۱- پديده شديدي اتفاق افتد يا به عبارتي : ( حادثه طبيعي خيلي بزرگ اتفاق بيفتد) . 
۲- اين پديده طبيعي شديد در محل زندگي اتفاق افتد : ( در جايي كه مردم بسيار زندگي مي‌كنند) . 
۳- اين پديده طبيعي شديد با اثر ناگهاني و مخرب همراه است : ( مردم از حادثه شگفت زده ميشوند زيرا حوادث ناگهاني و يا ، زياد است) . بنابراين به عنوان مثال وقوع يك زلزله شديد در يك نقطه بياياني دور افتاده و فاقد سكنه يك واقعه طبيعي شديد است كه فقط از لحاظ زلزله شناسي قابل توجه است ، در حاليكه يك حادثه كوچك در يك شهر بويژه اگر شرايط ايمني در آن ضعيف باشد قادر است خطر عظيمي به وجود آورد . انسان در معرض اينگونه نيروهاي طبيعي است به طوريكه سعي دارد از مكانهايي كه مكرراً  تحت تأثير چنين وقايعي هستند اجتناب نمايد و يا حداقل در جستجوي پناهگاهي در اين مكانهاي ناامن است ولي انسان هميشه آگاه از حوادث طبيعي نيست و يا بعلت وجود سكون طولاني بين اين وقايع ، احساس امنيت ميكند لذا سكونتها و مكانها ي صنعتي و نظاير آن را در نواحي متعدد بلاياي طبيعي مستقر ميسازد بطوريكه اگر عملا اين وقايع اتفاق بيفتد ، انسان بدون هيج كمكي در معرض گرفتار شدن اين قدرتها است. 
بلاياي طبيعي قادرند عميقا ساختارها را تحت تأثير قرار دهند ، بطوريكه جوامع كنترول يافته را در عرض چند دقيقه نابود سازند به ساختمانها آسيب رسانده و بناهايي را كه به لحاظ قدمت ارزشمند است تخريب نمايند . 
بازسازي اين مناطق نيروي انساني زياد و فعال شدن منابع طبيعي را طلب مينمايد كه در اين راستا برنامه ريزيهاي ملي و حمايتهاي بين المللي و وامهاي منابع خارجي نقش عمده اي را در جهت تجديد ساختار اين جوامع ايفا مينمايند . 
 تعريف بلاياي طبيعي :       
كاربرد واژه  طبيعي در عبارت فوق اشاره به پديده هايي مانند : آتش سوزي ، سيل ،  زمين لرزه  توفان ، صاعقه ، تگرگ ، بهمن ، … دارد و كلمه بليه ‏‏‎‏‏بصورت ميزان آسيب پذيري جوامع بشري از  پديده هاي طبيعي تعريف ميشود . 
بنابراين پديده هاي طبيعي كه موجب خسارات گسترده انساني ، مادي و محيطي شود و جامعه آمادگي و توانايي كافي جهت مقابله با آن را نداشته باشد به عنوان يك  بليه طبيعي بيان مي گردد . بطور كلي بلاياي طبيعي بر اساس عوامل بوجود آورندهشان كه ميتواند طبيعي يا ناشي از دخالت بشر باشد طبقه بندي ميشوند : 
الف) بلاياي طبيعي ناگهاني : 
۱- بلايايي كه منشاء زمين شناختي دارند ، نظير زلزله ، رانش زمين ، بهمن ، آتشفشان و امواج عظيم دريايي . 
 2- بلايايي كه منشاء آب و هوايي دارند : نظير سيل ، طوفانهاي شديد ، گردبادها ،سرما و گرماي شديد. 
ب) بلاياي طبيعي تدريجي :  
نظير خشكسالي ، قحطي و بيماريهاي فراگير كه بتدريج جامعه را تحت تأثير قرار  ميدهند . 
عامل وقوع بلاياي طبيعي انسان است يا طبيعت ؟ 
وقايع طبيعي ميتواند بلاياي طبيعي زيادي را موجب شوند .  بعضي از اين بلايا طبيعي بنظر ميرسند ولي عامل ايجادآنها خود انسانها ميباشند . بارندگي بسيار زياد ميتواند عامل سيل شدهو در مقابل بارندگي بسيار كم نيز خشكسالي ، كمبود و مصرف زياد آب را در پي خواهد داشت . اگر ما بخشهايي از طبيعت مانند جزاير مرجاني و جنگل گياهان لطيف كوهستاني را منهدم كنيم ، در اين صورت ما در حقيقت سدهايي را كه باعث محافظت ما از  تسونامي ( امواج دريا ناشي از آتشفشانها  و زلزله هاي زير دريايي ) ، خشكسالي ، زمين لرزه و يا وقايع ديگر ميشوند ، از بين برده ايم . 
 تا كنون بر اساس آمارهاي بين المللي حدود ۴۳ بليه طبيعي شناخته شده است كه ميتوان به اين موارد اشاره نمود : 
(خشكسالي) ، (چرخندحاره اي) ، (سيل منطقه اي) ، (زلزله) ، (آتشفشان) ، (طوفان برون حاره اي) ، (تسونامي) ، (آتشسوزي در مراتع و مزارع) ، (فرسايش خاك) ، (بالاآمدن سطح آب دريا) ، (كوه يخ شناور) ، (طوفان غبار) ، (زمين لغزه) ، (فرسايش ساحل) ، (بهمن سنگريزه) ، (لغزش و خزش خاك) ، (تورنادو) ، (طوفان برف) ، (يخهاي ساحلي) ، (سيل آني) ، (طوفان تندري) ، (صاعقه) ، (كولاك برف) ، (امواج اقيانوسي) ، (طوفان تگرگ) ، (تگرگ ريزه) ، (باد شديد محلي) ،  (فرو نشيني هوا) ، (جريانهاي سطحي و واريزه از ماسه شن و رس) ، (جرياناتي كه با باد پشتيباني    ميشوند)،  (ريزش تخته سنگي) ، (سرمازدگي محصولات كشاورزي) ، (گرمازدگي) ، (گردباد) ، (سوز باد) ، (سياه باد دريايي) ، (موج گرما) ، (تهاجم آفات) ، (آزاد شدن مواد خطرناك) ، (مقادير نهايي درجه حرارت) ، (قحطي) ، (بيماريهاي فراگير) . 
۳۴ بليه طبيعي در كشور ما وجود دارد كه ۹۰% تا ۹۵% آن منشا آب و هوايي دارند كه با توجه به شرايط اقليمي و زمين ساختي كشور ايران ، مهمترين بلاياي طبيعي آن عبارتند از : زلزله ، رانش زمين ، بهمن ، سيل ، خشكسالي ، طوفان ، صاعقه ، سرما و گرماهاي شديد ، بيابان زايي ، تگرگ  و يخبندان . 
غالبا عقيده بر اين است كه آب و هوا كليه اعمال بشر را تحت تاثير قرار ميدهد . اين مطلب درمواردي كه بلاياي طبيعي اتفاق مي افتد بيشتر آشكار ميشود . علاوه بر اين آب و هوا مسبب اصلي بسياري از بلاياي طبيعي عمده ميباشد . 
 چنانچه بخواهيم اين وقايع را بر اساس تعداد تلفاتي كه در سالهاي گذشته در كل جهان اتفاق افتاده بررسي كنيم بجز خشكسالي و ديگر بلاياي وارد بر قلمرو كشاورزي ۱۰ مورد اصلي آن عبارتند از: 
۱- طوفانهاي حاره اي ، گردبادها ، طوفانهاي مهيب  2- سيل ، ۳- طوفان هوا ، با آذرخش و صاعقه ، ۴- كولاك برف ، ۵- امواج گرمايي ،  6- بهمن ،  7- امواج خروشان دريا ،  8- زمين لرزه ، ۹- آتشفشان ، ۱۰- رانش زمين كه از فهرست فوق آب و هوا دليل اصلي ايجاد ۷ مورد اول ميباشد.     
طوفانهاي حاره اي ، سيل و طوفان همراه با رعد و برق ، همه ساله و بطور متناوب در مناطق وسيعي از جهان بوقوع پيوسته و صدها ميليون نفر را تحت تأثير قرار ميدهند . علاوه بر آن آب و هوا در بسياري ديگر از حوادث تهديد كننده زندگي نظير خشكسالي كه موجب ويراني و تخريب بسياري از نواحي دنيا ميشود دخالت دارد . 
* بعضي از بلاياي طبيعي مهم دهه ۹۰ : 
بلاياي طبيعي‌ تقريبا همه جا ميتواند روي دهد . در اينجا چند مثال از بلاياي طبيعي خيلي بزرگ دهه ۹۰ را ملاحظه ميكنيم : 
  • بازدید : 47 views
  • بدون نظر

این فایل در ۲۴صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

بلایای طبیعی
Shaffer چهار دلیل برای انقراض گونه ها بیان می کند:
۱٫ وقایع اتفاقی در زیستگاه
۲٫ وقایع اتفاقی در دینامیزم جمعیت
۳٫ بلایای طبیعی
۴٫ احتمالات ژنتیکی
بلایای طبیعی از طریق اثراتی که بر محیط زیست می گذارند، در بیشتر موارد به علت تخریب زیستگاه گونه ها و به علت عدم سازگاری گونه های زنده مانده با محیط تخریب شده و تغییر یافته ی جدید باعث از بین رفتن گونه و حتی انقراض گونه ها می شوند.
طوفان ها، گردبادها، سیل ها و … و در کل اقلیم و آب و هوا اثرات غیر مستقیم زیادی روی مرگ و میر یا جمعیت حیات وحش و گونه ها دارند؛ به عنوان مثال روی غذا، آب یا انگل ها یا جمعیت شکارچیان اثر می گذارند. بلایای طبیعی به طور مستقیم می تواند یک عامل مرگ و میر باشد. طوفان ناگهانی می تواند تمام پرندگان مهاجر را از بین ببرد، یا سرمای ناگهانی می تواند باعث نبودی بسیاری از جمعیت های حیات وحش شود. البته اثرات معمول آب و هوا پیش از آنکه اثرات مخرب داشته باشد می تواند باعث از بین بردن مازاد جمعیت شود. به عنوان مثال قرقاول در تراکم متوسط می تواند مکان های آشیانه سازی مناسبی را پیدا کند، اگر جمعیت بیش از اندازه زیاد شود، بعضی از قرقاول ها مکان های مناسب آشیانه سازی را پیدا نکرده و در فضای آزاد و مکان های آسیب پذیر جایی که حتی آب و هوای نرمال باعث نابودی تخم ها می گردد، آشیانه سازی می کنند…
 
مقدمه
محیط زیست شامل محیط انسانی و محیط طبیعی است. بررسی اثر بلایای طبیعی بر روی محیط انسانی بطور گسترده و توسط کشورهای مختلف، بالاخص کشورهای بلاخیز مانند ژاپن، چین، امریکا و … صورت گرفته است. متأسفانه بررسی آثار این بلایا بر روی محیط طبیعی به خاطر اهمیت کمتر آن نسبت به محیط انسانی به طور گسترده و کامل صورت نگرفته است.
در این مقاله ضمن معرفی بعضی از بلایای طبیعی به بررسی آثار این بلایا روی محیط طبیعی پرداخته می شود. بلایای طبیعی در اغلب موارد به خاطر تغییراتی که در محیط به وجود می آورند، باعث از بین رفتن شرایط مناسب محیط زندگی گونه های گیاهی و به تبع آن گونه های جانوری منطقه می شوند، حتی در بعضی مواقع در صورت عدم سازگاری گونه ها با شرایط جدید، باعث انقراض گونه ها می شوند.
طوفان ها، گردبادها، مواد مذاب آتشفشان ها، خاکسترهای ناشی از فعالیت های آتشفشان ها، از بین رفتن پوشش گیاهی در اثر بیابان زایی، خشکسالی، از بین رفتن خاک مناسب بر اثر طوفان، سیل، یخزدگی، آتش سوزی حاصل از گرمای شدید، خشکسالی، رعد و برق و … و در کل اقلیم و آب و هوا از جنبه های مختلف اثرات غیر مستقیم زیادی بر روی گونه های گیاهی، جمعیت حیات وحش و … در یک منطقه می باشند. هم چنین این عوامل می توانند بصورت مستقیم یک عامل مرگ و میر یا افزایش جمعیت در یک منطقه باشند؛ یک طوفان ناگهانی می تواند بیشتر پرندگان مهاجر را از بین ببرد.
بلایای طبیعی می توانند با از بین بردن رقبای یک گونه یا مساعدتر کردن شرایط باعث رشد و پراکنش جمعیت گونه دیگر شوند.
 
هر یک از عناصر جوی به تنهایی می توانند بلایای مهمی مانند افزایش دما و گرما زدگی، سرعت های زیاد باد و وقوع طوفان، بارش های تندری و وقوع تگرگ، یخبندان و سرمازدگی و … را ایجاد کنند. اما بیشترین خسارت جانبی و مالی بر اثر پدیده های جوی ترکیبی و خطرات ثانویه ی ناشی از آن ها می باشد، مانند طوفان، رعد و برق و خشکسالی ها، سیل، آتش سوزی و …
رویداد های جوی بیشترین خسارت جانبی را در کشورهای کمتر توسعه یافته و بیشترین خسارت مالی را در کشورهای بیشتر توسعه یافته ایجاد می کنند. در سال های اخیر نگرانی دانشمندان در مورد تغییرات اقلیمی ناشی از دخالت های بی رویه ی بشر در طبیعت و افزایش آلودگی های جوی بیشتر شده است. افزایش دمای سطح زمین که از نیمه دوم قرن اخیر شتاب بیشتری به خود گرفته است، معلول عواملی چون افزایش فعالیت های صنعتی و تولید روز افزون گازهای گلخانه ای است.
برخی از بلایای طبیعی از جمله زمین لرزه، نشست و فروزش زمین، در نقاط جغرافیایی خاص اتفاق می افتند. در صورتی که انواع دیگر مثل گسیختگی دامنه ای یا جریان سیل ممکن است در هر جایی که شرایط آماده باشد، به وقوع بپیوندد، از فعالیت برخی از آن ها می توان جلوگیری کرد، ولی وقوع برخی دیگر اجتناب ناپذیر است.
تمام حوادث و بلایای زمین شناسی، که معمولاً به صورت طبیعی اتفاق می افتند، ممکن است بر اثر دخالت انسان نیز ایجاد شوند. در مواردی بزرگی و تواتر رخداد این خطر های القایی به مراتب بیشتر از حالت طبیعی آن هاست. آثار بلایای طبیعی بر محیط زیست معمولاً با شذت های متفاوت یکی است.
تغییر و تخریب محیط و در اکثر مواقع از بین رفتن اکوسیستم ها و جمعیت های موجودات؛ یا به صورت مستقیم یا با از بین رفتن زیستگاه، منابع غذایی، سرپناه و … .
 
مهمترین بلایای طبیعی عبارتند از:

سیل
سیل ها نتیجه جریان ناگهانی آب سطحی حاصا از بارش مخصوصاً رگبارند. در مواردی نیز تخریب سدهای طبیعی ایجاد شده و اثر زمین لغزه ها در جلو مسیر آب، یا هجوم آب به ساحل که ناشی از مد بیش از اندازه است، می تواند سیل های بزرگی را ایجاد نماید. در خلال یا پس از یک بارندگی شدید، مقدار دبی رودخانه به سرعت افزایش یافته و در نتیجه آب از بستر عادی خود سرریز نموده و دشت سیلابی و مناطق اطراف را در بر می گیرد. با بررسی دشت سیلابی قدیمی و آبرفت های آن شاید بتوان با درجه ای از تقریب، احتمال وقوع و بزرگی سیل های آتی منطقه را مشخص کرد. نواحی ساحلی و دره ی رودها در اقلیم های خشک مستعد ترین نقاط برای ایجاد سیل هستند. وقوع یک سیل، رابطه مستقیم با شرایط توپوگرافی و اقلیمی دارد. البته امروزه به دلیل دخالت های بی رویه ی انسان در بسیاری نقاط که قبلا سیل نمی آمده، طغیان های بزرگی مشاهده می شود. فعالیت بشر به چند صورت احتمال وقوع سیل را افزایش می دهد. از آن جمله می توان به ساختمان سازی در دشت سیلابی رود که مستلزم اشغال بخش هایی از آن است و باعث کاهش ظرفیت طبیعی رود می شود، اشاره کرد. به این ترتیب محدوده ای از دشت سیلابی که در زمان طغیان زیر آب می رود گسترده تر می گردد.
شهرسازی ها و حذف گیاهان باعث کاهش مقدار آب نفوذی و افزایش آب سطحی می شود. حجم زیاد آب از یک طرف بر بزرگی طغیان می افزاید و از طرفی با افزایش فرسایش، رسوباتی به وجود می آورد که با برجای گذاشتن آن ها ظرفیت بستر اصلی رود کاهش می یابد. موارد پیش معمولاً تأثیر تدریجی دارند، ولی سیل های ناگهاین و فاجعه آمیز اغلب بر اثر تخریب سدها و بند ها، ایجاد می شوند.
  • بازدید : 58 views
  • بدون نظر
این فایل در ۱۱۵صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

مرور وقایع گذشته و آمارهای بهداشتی در طول ۲۰ سال گذشته نشان می دهد که بلایای طبیعی باعث مرگ بیش از سه میلیون و حداقل ۸۰۰ میلیون نفر زخمی در جهان شده است. تنها طی سال های ۱۹۹۶-۱۹۹۷ میلادی خسارت های ناشی از بلایای عظیم به بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار رسیده و این در حالیست که در دهه قبل میزان خسارت ۱۴۷ میلیارد ، در دو دهه قبل ، یکصد میلیارد دلار گزارش شده است و در سه دهه گذشته میزان وقوع بلایا ۳ برابر و زیان های مالی ناشی از آن ها ۸ برابر شده است
در سطح جهان بیش از ۴۰ مجموعه بلایای طبیعی با زیر مجموعه های متعدد شناسایی شده اند که از این تعداد حدود ۳۰ مجموعه بلایای طبیعی ، سرزمین ایران را تهدید می کند. بنا به نظر کارشناسان ، ایران یکی از مستعد ترین کشورهای روی خط زلزله دنیا است. بر پایه آمارهای رسمی در ۳۰ سال گذشته بیش از ۶۰ درصد تلفات جانی کشور ناشی از زلزله بوده است و از ۶۷۸ شهر کشور تنها  3  درصد از نظر وقوع زلزله ، کم خطر می باشند. بررسی ها نشان می دهد که تقریباً در هر هفته ۲ زلزله با شدتی کمتر از ۴ درجه در مقیاس ریشتر ، در هر ماه یک یک زلزله با مقیاس ۴ درجه در مقیاس ریشتر  و در هر دو سال زلزله با شدت ۶ درجه در مقیاس ریشتر و در هر ۱۰ سال یک زلزله بالای ۶ درجه در مقیاس ریشتر در کشور ایران رخ می دهد. که یکی از مهیب ترین بلایای طبیعی قرن بیستم که در کشور ما رخ داده است زلزله ۳۱ خرداد سال ۱۳۶۹ در استان گیلان و زنجان بوده که بیش از ۴۰ هزار تلفات جانی و ۱۰۰ هزار نفر بی خانمان بر جای گذاشت. و در طول دو دهه اخیر زمین لرزه رودبار یکی از شدیدترین حوادث طبیعی جهان که خسارات جانی و مالی بسیار سنگین بر جای گذاشته بحساب می آید.اکنون اگر خسارت های زلزله های مهم جهان و ایران را در نظر بگیریم ، ترتیب کشورها از لحاظ خسارت های مالی و تلفات جانی به این صورت خواهد بود که کشورهای چین ، ایران ، ژاپن ، ایتالیا و ترکیه از لحاظ تلفات جانی و کشورهای ایتالیا ، ایران ، آمریکا ، ژاپن و چین از لحاظ خسارت های مالی وارده در سطوح بالاتری قرار دارند. بویژه که در کشور ما ، زلزله های دهه اخیر ، بویژه زلزله هولناک و شاید بی سابقه بم ، توانست بسیاری از این برآوردهای جانبی را جابجا کند و کشور ما را از هر لحاظ در بالاترین مرتبه قرار دهد.
سیلاب بعنوان یک بلای طبیعی شناخته شده است ولی در عمل سیلاب هم از نظر تلفات جانی و هم از نظر خسارات مالی مهیب ترین بلای طبیعی شناخته می شود. از سال ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۷ حدود ۳۹۰۰۰۰ نفر در اثر بلایای طبیعی در جهان کشته شدند که ۵۸ درصد مربوط به سیلاب ، ۲۶  درصددر اثر زلزله ۱۶ درصد در اثر طوفان و بلایای دیگر بوده است . خسارات کل در این ۱۰ سال حدود ۷۰۰ میلیارد دلار بوده است که به ترتیب ۳۳ ، ۲۹ و ۲۸ درصد مربوط به سیلاب ، طوفان و زلزله بوده است. در این رابطه نکته نگران کننده افزایش تلفات و خسارات سیلاب در جهان در دهه های اخیر بوده است. پیشرفت صنعت ،  سوخت مواد محترقه ،  افزایش CO2  و سایر گازهایی که باعث احتباس گرما در زمین شده و حالت گلخانه ای ایجاد می کنند که باعث بروز حوادثی همچون زلزله می شود. در شرایط جنگ ، شدیدترین محدودیت ها در زمینه کارکنان ، تجهیزات و لوازم خدمات پشتیبان ایجاد می شود. لذا در این شرایط لازم است به نحو ماهرانه ای از منابع امداد استفاده کرد. همواره اینگونه تصور می شود که بلا اکثراً پدیده ای ناگهانی است ولی اکنون مسلم گردیده است که برخی از بلایا مسیری آهسته و پیشرونده دارند که نمونه آن آلودگی هواست.

بلایا  
وقوع ناگهانی یک فاجعه که ساختار بنیادی و عملکرد عادی جامعه یا مردم را مختل می کند. رویداد یا مجموعه رویدادهایی که میزان تلفات جانی و یا خسارات مالی وارده به اموال ، ساختمان های زیر بنایی ، خدمات بنیادی و وسایل امرار معاش بیش از ظرفیت عادی جامعه ای که در معرض آن بلا قرار گرفته باشد و بدون کمک نشود با آن مقابله کرد.از اصطلاح ” بلا ” گاهی اوقات برای توصیف یک وضعیت اسف بار که در اثر آن الگوی طبیعی زندگی ( و یا اکو سیستم ) مختل می شوند و به مداخله استثنایی و اضطراری برای نجات و حفظ زندگی انسان ها و با محیط زیست نیاز است هم استفاده می شود، بلایا اغلب بر اساس دلایل وقوع و سرعت اثرشان دسته بندی می شوند.

 مهم ترین آثار بلایا بر محیط 
۱- آلودگی منابع آب آشامیدنی و اپیدمی ( بیماریهای انگلی ، اسهال خونی ،                        .
ژیاردیازیس و بیماریهای عفونی ) 
۲- از بین رفتن منازل و لزوم تهیه سرپناه موقت برای بازماندگان و در نهایت جابجایی جمیت.
۳- عدم توزیع مناسب جمعیت در استان ها و شهرهای کشور و تراکم جمعیتی و ساختمانی.
۴- ایجاد وقفه و اختلال در سیستم دفع زباله و فاضلاب و انباشته شدن آن ها در محیط زندگی.
۵- آلودگی مواد غذایی و کمبود مواد غذایی و مشکلات تغذیه در منطقه.
۶- افزایش ناقلین.
۷- تعفن ناشی از اجساد انسانی و لاشه حیوانات در منطقه.
۸- عدم توجه به اهمیت و نقش مردم در تأمین امنیت ، بهداشت و امداد در بروز بلایا.
۹- مشکلات بهداشت روانی و واکنش های اجتماعی.
۱۰-نداشتن بانک اطلاعاتی .
۱۱- افزایش بی رویه جمعیت و رشد و توسعه شهرنشینی.

انواع بلاها 
تعریف مورد توافق جهانی ، ” بلا ” را به دو دسته بلایای طبیعی و یا بلای ناشی از دخالت بشر تقسیم کرده و بلای طبیعی را از هم گسیختگی جدی بخشی از جامعه می داند که موجب خسارات گستزده انسانی ، مادی و محیطی شده و فراتر از توان جامعه برای مواجهه و مقابله با آن از طریق منابع اقتصادی و مالی آن جامعه باشد. 
 
بلاهای طبیعی 
بلاهای طبیعی اصولاً تغییری است در شرایط محیطی که سبب گسسته شدن روند زندگی طبیعی مردم و قرار گرفتن آن ها در معرض عناصر مضر و خطرناک محیط می شود و  می توان آن را به نحو زیر تعریف کرد:
« بلاهای طبیعی عملی از طبیعت است با چنان شدتی که وضعی فاجعه انگیز ایجاد کند و در این وضع شیرازه زندگی روزمره ناگهان گسیخته شود و مردم دچار رنج و درماندگی شوند و در نتیجه به غذا ، پوشاک ، سرپناه ، مراقبت های پزشکی و پرستاری و سایر ضروریات زندگی و به محافظت در مقابل عوامل و شرایط نامساعد محیط محتاج گردند.»
بلایا ، اختلالات شدید زیست محیطی ، روانی و اجتماعی است که از توانایی جامعه برای مقابله با مشکلات فراتر باشد. وضع اضطراری ، موقعیتی است که در اثر یک بلای طبیعی که بشر در ایجاد آن نقشی ندارد – و یا حادثه ای مهم که ممکن است اتفاقی توسط انسان ایجاد شده باشد – پدید می آید.
وضع اضطراری را نمی توان بر اساس جمعیت یا منطقه آسیب دیده تعریف کرد ولی هنگامی که منابع عادی خدمات بهداشتی و امدادی محلی یا ملی کافی نباشند و برای مقابله با آن وضع باید از منابع اضطراری محلی ، ملی و بین المللی کمک گرفته شود ، می توان گفت که وضع اضطراری وجود دارد. 
بلایای طبیعی یا ناگهانی اند و یا تدریجی . بلایای طبیعی مانند زلزله ، بهمن ، سیل ، آتشفشان ، امواج عظیم دریایی ، رانش زمین ، طوفان ، سرما و ………  و بلایای تدریجی مانند خشکسالی ، قحطی و بیماری های واگیردار.
بلاها را بر حسب منبع ایجاد آن ها می توان بطریق زیر تقسیم بندی کرد :
۱- بلاهایی که در اثر عوامل جوی ایجاد می شوند مانند : طوفان ها ، موج سرمای سخت ، موج گرمای سخت ، خشکسالی و ……..
۲- بلاهایی که ناشی از تغییرات سطح زمین هستند مانند : سیل ، بهمن ، ریزش کوه و ……..
۳- بلاهای ناشی از تکان یا جابجایی قسمت های مختلف قشر زمین مانند: زمین لرزه ،  آتشفشان و……..
۴- سوانحی مانند ریزش بناها ، انفجار ، آتش سوزی ، تصادف وسایل نقلیه ، غرق کشتی ، تصادف قطار ، ورود سموم به شبکه آبرسانی و ………

بلایای ساخت بشر 
بلایا و وضعیت های اضطراری که دلیل اصلی و مستقیم وقوع آن ها اعمال شناخته شده بشر خواه عمدی و خواه سهوی باشد. این قبیل بلایا ، غیر از بلایای فنی ، شامل وضعیتی است که جمعیت غیر نظامی متحمل تلفات جانی و خسارات مالی به خدمات زیربنایی و وسایل امرار معاش ، به دلیل وقوع جنگ ومبارزات داخلی و یا سایر مناقشات می شود. در بسیاری موارد مردم مجبور می شوند خانه و زندگی خود را ترک کرده و تعداد گروههای اجتماعی پناهندگان و آوارگان افزایش می یابد.   

بلایای فنی 
وضعیتی که بر اثر آن تعدادی از مردم ، اموال و تأسیسات زیربنایی و یا فعالیت های اقتصادی مستقیماً و به وضع نامطلوبی تحت تأثیر حوادث عمده صنعتی از قبیل رویدادهای آلوده کننده شدید ، تصادفات هسته ای ، سقوط هواپیما ( در نواحی پر جمعیت ) ، آتش سوزی گسترده و یا انفجار قرار می گیرند. 

عتیقه زیرخاکی گنج