• بازدید : 35 views
  • بدون نظر
این فایل در ۴۵صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

مي دانيم كه امروزه بحث محيط زيست و بحران هاي ناشي از آلودگي آن مساله اي كه همه جهانيان را به فكر واداشته. چرا كه محيط زيست ارتباطي تنگاتنگ با حيات و سلامت انسانها داشته و آلودگي آن زندگي همه جانداران را تهديد خواهد كرد. امروز  بسياري از انواع بيماريهاي جسمي و رواني مخصوصاً در شهرهاي بزرگ ناشي از همين آلودگيها بوده و انسانها در معرض مرگ تدريجي قرار گرفته اند.
براي حفظ و حمايت از محيط زيست اقدامات مختلفي صورت گرفته. مسائل مربوط به محيط زيست مانند همه مسائل اجتماعي ديگر داراي جنبه هاي حقوقي مي باشد.
در زمينه جنبه هاي حقوقي آنچه مورد بحث ماست بحث حقوق جزا و نقش آن در حمايت از محيط زيست مي باشد.
هدف از اين تحقيق بحث در مورد اين فرضيه است كه آيا حمايت كيفري از محيط زيست و بكار گيري مجازاتهاي شديد عليه آلوده كنندگان محيط زيست بهترين راه حفاظت از محيط زيست است ؟ 
و پاسخ به اين سوال كه مجازاتهاي وضع شده در زمينه حفاظت محيط زيست از چه نوع است؟
به منظور نيل به اين هدف مطالب را به ۵ گفتارتقسيم خواهيم كرد . در گفتار اول به راهها و ديدگاههاي مختلف در زمينه حمايت از محيط زيست مي پردازيم و ديدگاه اسلام و قانون اساسي را بررسي مي كنيم.
در گفتار دوم به بررسي ارتباط حقوق جزا و محيط زيست و در گفتار سوم انواع جرايم زيست محيطي را بررسي مي كنيم. در گفتار چهارم مجازاتهاي زيست محيطي كه در قوانين ايران به چشم مي خورد بررسي مي كنيم و در انتها تشريفات رسيدگي و اندكي به سازمان حفاظت محيط زيست مي پردازيم.
از آنجا كه در اين زمينه بسيار كم كار شده وحتي در دانشكده هاي حقوق و براي دانشجويان حقوق بحثي تازه و ناملموس است سعي كردم  با ارائه اين تحقيق و كار در اين زمينه اندكي اهميت اين موضوع را ياد آوري و به لزوم كار در اين زمينه متذكر شوم.

گفتار اول        
الف ـ تعريف محيط زيست
محيط زيست يعني چه و تعريفي از آن مي شود ارائه داد؟
بنظر مي رسد ارائه يك تعريف جامع و مانع از محيط زيست تقريباً غيرممكن باشد. چرا كه مفهوم محيط زيست و دامنه شمول آن بسيار گسترده است و تعريفي كه بتواند بطور كامل در برگيرنده همه جنبه هاي آن باشد كاري  مشكل است.
چيزي كه به ذهن مي رسد اينست كه تمامي محيط پيرامون و اطراف ما و همه آنچه در اطراف ما بطور مستقيم وغير مستقيم زندگي ما به آن وابسته است محيط زيست ما را تشكيل مي دهند.
دكتر قوام در تعريف محيط زيست آورده اند “محيط زيست به تمامي محيطي اطلاق مي شود كه نسل انسان بطور مستقيم و غير مستقيم به آن وابسته است و فعاليتهاي او در ارتباط با آن قرار دارد.”۱
در تعريف ديگري چنين آمده: “محيط زيست عبارتست از محيطي كه فرآيند حيات را فراگرفته وباآن برهم كنش دارد, محيط زيست از طبيعت, جوامع انساني و نيز فضاهايي كه با فكر و به دست انسان ساخته شده اند تشكيل يافته است و كل فضاي زيستي كره زمين, يعني زيستكره را فرامي گيرد”۲
مي بينيم كه در تعاريف فوق محيط زيست را محيطي مرتبط با حيات و زندگي انسان مي دانند و اين خود نشانه اهميت آنست. چرا كه هر آنچه زندگي بشر را تحت تاثير قرار دهد از اهميت ويژه اي برخوردار است. با توجه به اهميت اين مفهوم كشورها درصدد حمايت از آن برآمدند اما هركشور به يكي بيا برخي از عناصر مشخص زيست محيطي توجه كرده است. به عبارتي هر كشوري با توجه به محيط جغرافيايي, پيرامون و انساني خود جنبه هايي را كه بيشتر باآن در تماس بوده مد نظر قرار داده. مثلاً به طور طبيعي كشوري كه اطراف آن را بيشتر آب فراگرفته بيشتر ذر زمينه حمايت از آبها و مسائل مربوط به صيد فعاليت مي كند يا كشوري كه در آن جنگلهاي فراوان وجود دارد بيشتر به بحث شكار و جنگلها و مراتع پرداخته .
كشور ما ايران با توجه به گستردگي و پهناوري آن و بهره مند بودن از نعمتهاي آب و جنگل و مراتع و وضعيت نابسامان و آلودگي  هوا …..بايد در اين زمينه بسيار فعالانه و جدي عمل كند .
به اين منظور نخستين مرحله ارائه يك تعريف جامع و مانع حقوقي از مساله محيط زيست است .
در قوانين كشور ما اعم از قانون اساسي و قوانين عادي و ديگر مقررات , تعريفي از محيط زيست ارائه نشده بنابر اين دراين زمينه نمي توانيم به ديدگاه قانوني اكتفا كنيم.
هم چنين در قوانين بسياري كشورها مانند فرانسه و لهستان نيز تعريف حقوقي از محيط زيست ارائه نشده .
در معاهدات و كنوانسيونهاي بين المللي نيز تعريف خاصي از محيط زيست به چشم نمي خورد . تنها متني كه در اين رابطه به ارائه تعريف نسبتا جامعي از محيط زيست پرداخته قانون يوناني ۱۹۹۶/۳۶۰ ميباشد.
بر طبق آن محيط زيست۱ محيط طبيعي و محيط فرهنگي تركيب مي يابد.

ب- انواع محيط زيست 
در بيشتر كتابها محيط زيست را به دو بخش عمده تقسيم كرده اند . اگر چه تقسيم بندي هاي ديگري نيز وجود دارد اما نهايتا مي شود همه را تحت ۲ بخش محيط زيست انساني و محيط زيست طبيعي جاي داد .
محيط زيست طبيعي به آن قسمت از محيط زيست اطلاق مي گردد كه , در بر 
گيرنده بخشي از فضاي سطح كره زمين است و به دست انسان ساخته نشده است .۱
بعبارتي محيط زيست طبيعي محيطي است موهبت خدادي كه بشر در آن دخالت نداشته و شامل جنگل ,آب , هوا , خاك , دشت , رودخانه ,…..است 
اما محيط زيست انساني محيط ساخت دست بشر است و محيطي است كه در وجود آن نقش داشته محيطي كه انسان با فكر و انديشه و دست خود و با طرز زندگي خويش ساخته است وسايل خانه ها ، كارخانه ها ، شهر ها ، پاركها ، فاضلاب ها و … مي باشد . 

ج – تعريف آلودگي و انواع آلودگي محيط زيست در حقوق ايران 
مهمترين بحث و معضل امروزه دنيا در رابطه با محيط زيست مساله آلودگي ها است آلودگي هاي محيط زيست شايد مهمترين علت توجه به محيط زيست باشد . اين آلودگي هاحوزه هاي آب و خاك و هوا و… را تحت تاثير قرار داده اند . 
ماده ۹ قانون حفاظت و بهسازي محيط زيست مصوب ۱۳۵۳ تعريف ذيل را از آلودگي به دست مي دهد :
«منظور از آلود  ساختن محيط زيست عبارتست از پخش يا آميختن مواد خارجي به آب ، هوا و خاك يا زمين به ميزاني كه كيفيت فيزيكي ، شيميايي يا بيولوژيكي آن را بطوري كه زيان آور به حال انسان يا ساير موجودات زنده يا گياهان و يا آثار و ابنيه باشد ، تغيير دهد . اين نخستين تعريفي است كه از آلودگي محيط زيست در حقوق ايران مطرح شده . 
همين تعريف با تغييرات اندكي در تبصره ۲ م ۶۸۸ قانون مجازات اسلامي بيان شده. 
طبق تبصره ۲ م ۶۸۸ :«منظور از آلودگي محيط زيست عبارتست از پخش يا آميختن مواد خارجي به آب يا هوا يا خاك و يا زمين به ميزاني كه  كيفيت فيزيكي ، شيميايي يا بيولوژيكي آن را بطوري كه به حال انسان يا ساير موجودات زنده يا گياهان يا آثار يا ابنيه مضر باشد تغيير دهد »
پس با توجه به اين تعاريف تقريباً مي فهميم كه آلودگي محيط زيست شامل موارد و انواع مختلفي است و شامل آلودگي آب ، خاك ، صوت ، شيميايي ، هسته اي … بوده و شامل نابودي انسانها و گياهان و حيوانات مي شود . به اين ترتيب مي بينيم كه مهمترين و اساسي ترين مساله بشر امروز بايد توجه به محيط زيست باشد . چراكه هرآنچه با حيات و زندگي انسان در تماس باشد و جان او را مورد تهديد قرار دهد بايد جدي به آن نگريسته شود . اما متاسفانه مساله محيط زيست به قدر كافي مورد توجه قرار نگرفته شايد يكي از اساسي ترين دلايل آن ناآگاهي و عدم اطلاع از عواقب آن باشد . 
امروزه انسانها مخصوصاً در شهر هاي بزرگ و آلوده در معرض مرگ و نابودي تدريجي قرار گرفته اند و به انواع و اقسام بيماريها مبتلا مي شوند . 
آلودگي هوا نشاط و تندرستي و حتي شادي مردم را مي گيرد و حتي درازاش هيجان و اضطراب و افسردگي و عصبانيت و سر درد را به انسان باز مي گرداند . 
آبهاي آلوده ضمن اينكه حيوانات را دچار بيماري هاي گوناگون مي نمايد بر گياهان نيز تاثير گذاشته و در نتيجه انسانهايي را كه از اين گياهان استفاده مي نمايند بيمار مي كند . 
بيماري هايي نظير اسهال خوني و اسهال از آلودگي آب توسط انسان بوجود مي آيند. يا در زمينه آلودگي خاك مي بينيم سالانه ميزان زيادي از سطح زمين هاي زراعتي و جنگلها تبديل به ساختمان و ديگر تاسيسات شهري و صنعتي مي شود . مي بينيم كه هر يك از آلودگي ها دنيايي خطرات ، بيماري ها و بدبختي ها را براي انسان به ارمغان مي آورد . تنگي نفس ، بيماري هاي قلبي و ريوي همه از پيامد هاي زندگي در محيطي آلوده است پس با اين وضع توجه به مسائل محيط زيست از اهميت خاصي برخوردار است.

د: دلايل لزوم حمايت از محيط زيست 
مي دانيم كه هر گونه فعاليت و پيشرفت انسان نياز به محيطي مناسب جهت زندگي و زيست دارد . در زمانهاي گذشته انسانهايي كه از طبيعت و محيط زيست استفاده مي كردند خودشان  به عنوان يكي از عناصر محيط زيست بشمار مي رفتند و در خدمت
 و اسير طبيعت ها بودند  و به قدر نيازشان از طبيعت سود مي بردند اما با پيشرفت هاي انسان و رشد تكنولوژي و صنعت در چند دهه گذشته اين طبيعت بود كه به خدمت انسان درآمد و انسانها براي رفع نيازهاي خويش و بهره گيري از محيط پيراموني شان به تخريب طبيعت دست زدند . پيامدهاي اين پيشرفت و بهره برداري نابودي محيط زيست ، آلودگي آن و در نهايت گرفتار شدن انسان بود . 
انواع آلودگي هاي صوتي ، شيميايي ، آب ، خاك ، هوا و .. دستاورد اين بهره برداري بي رويه انسان از محيط پيراموني اش برد . 
آمارها نشان مي دهند كه آلودگي هوا سالانه موجب مرگ و مير ۳ ميليون نفر در جهان مي شود . 
به گزارش وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي بيش از ۹۰ درصد مرگ و ميرهاي ناشي از آلودگي هوادر كشورهاي در حال توسعه بعلت آلودگي هوا در فضاي بسته عارض مي شود۱ . 
در زمينه آلودگي صوتي نيز مي بينيم كه سر و صدا يكي از عوامل طبيعي است كه به سلامت رواني افراد آسيب مي رساند . بيشتر شهروندان تهراني در مناطقي زندگي مي كنند كه سر و صدا در آن مناطق تا ۸۰دسي بل نيز مي رسد . اين ميزان سروصدا براي يك منطقه مسكوني با توجه به استاندارد هاي تعيين شده در كشورهاي مختلف بالاتر از حد مجاز براي آلودگي صوتي است . 
برطبق آخرين تحقيقات ، رابطه مستقيم بين رفتار جنايتكارانه در كودكان و آلودگي ناشي از سرب در محيط وجود دارد . مطالعات گسترده درباره اثرات سود سرد ، بار ديگر حاكي از عواقب جبران ناپذير اين ماده خطرناك بر روي كودكان است.از جمله اينكه كودكاني كه در معرض مقاديربالاي اين ماده قرار مي گيرند بطور جدي دچار پوسيدگي دندان ها مي شوند . تحقيقات ثابت كرده كودكاني كه در حين رشد در معرض آلاينده قرار مي گيرند ، آمادگي بيشتري جهت انجام رفتارهاي خشونت آميز دارند . پرفسور «نيدل من» از دانشگاه پترزبورگ در روش تحقيق خود در اين مورد از يك تكنيك ويژه پرتوهاي ايكسين استفاده نمود و با  مقايسه ميزان سرب موجود در استخوان ۲۱۶ مجرم خردسال و ميزان سرب موجود در ۲۰۰ دانش آموز دبيرستاني كه از سلامت رواني برخوردار بودند به تفاوت چشمگيري در زمينه ميزان سرب موجود در بدن اين ۲ گروه رسيد  . 
اثرات نامساعد آلودگي هاي زيستي محيطي بر سلامت و زندگي انسانها و جانداران بقدري فراوان و چشمگير است كه همگان را بر آن داشته تا به حمايت از محيط زيست خود برخيزند . با توجه به اثرات طبيعت و محيط زيست بر سلامتي و زندگي بشر حمايت از آن امري انكار ناپذير است . 
واين نكته اي بود كه صاحبنظران را بر آن داشت تا ازحقوق محيط زيست كمك بگيرند و به فكر تدوين قوانيني در اين زمينه باشند .

ه- اسلام و محيط زيست 
اسلام كاملترين دين الهي است كه به همه ابعاد زندگي بشر توجه داشته و در هر زمينه اي مي توان در اسلام دستورات و راه نجات را جستجو كرد . 
قرآن كريم در بسياري از آيات انسانها را به مطالعه طبيعت و عناصر آن فرا خوانده است . 
۱-آيه ۳۰ سوره انبياء : «و جعلنا من السماء كل شيء حي » يعني از آب همه چيز را زنده كرديم . پس گياه و حيوان و انسان زندگيشان به آب بستگي دارد . 
۲-آيه ۱۶۴ سوره بقره «و ما انزل الله من السماء من ماء فاحيا به الارض بعد موتها » يعني خداوند آب را نازل كرد و زمين مرده را به وسيله آب زنده كرد . 
و همچنين آيه ۹۹ سوره انعام و آيه ۱۱ سوره انفال به بيان اهميت آب پرداخته . امام صادق مي فرمايد :‌ خلق الله الماء طهورا= خداوند آب را پاك و پاك كننده خلق كرده
 است . 
الماء يطهر لايطهر =آب هر چيزي را پاك مي كند و با هبچ چيز پاك نشود . 
اولين نكته در اينجا اينست كه آب را بالطبع پاك و داراي خاصيت پاك كنندگي دانسته اند . اكتشافات جديد نيز كاملاً اين نكته را تاييد و ثابت مي كنند كه آب نه تنها جدا كننده آلودگي از محل خود و حل كننده آنها مي باشد بلكه در اثر اعمال حياتي و شيميايي حيوانات ذره بيني كليه آلودگي هاي حاصل از مواد آلي را از بين مي برد بدون آنكه از پاكي آن چيزي كاسته شود فقط زمانيكه در اثر فراواني و غلبه مواد آلي يا فاسد شدن محيط حيوانات ذره بيني ناتوان گشته و اكسيژن مورد نظر به قدر كافي نرسد فساد فوراً شروع و بوي مخصوصي متصاعد مي شود . و شارع مقدس نيز وسيله تميزي و غير تميزي آب را در همان تغيير حالت و به عبارت ديگر توليد بوو يارنگ و طعم قرار داده ۱٫ 
در مورد زمين و خاك امام صادق فرموده اند : جعل التراب طهوراً كما جعل الماء طهوراً خداوند خاك را پاك و پاك كننده قرار داده است . كما اينكه آب را پاك و پاك كننده قرار داده است . در واقع اگر اسلام از حفاظت عناصر اساسي در محيط زيست و حمايت آنها تاكيد دارد بخاطر خير انسان و  تامين ضروريات و حاجتهاي انسان چه براي نسل حاضر و چه نسبت به نسلهاي آينده است و انسان را متوجه حمايت و نگهداري از خود و محيط زيست خود مي كند . 

و- قانون اساسي  و محيط زيست 
اصل پنجاهم قانون اساسي جمهوري اسلامي :
« در جمهوري اسلامي ، حفاظت محيط زيست كه نسل امروز و نسلهاي بعد بايد در آن حيات اجتماعي روبه رشدي داشته باشند وظيفه عمومي تلقي مي گردد . از اين رو فعاليت هاي اقتصادي و غير آن كه با آلودگي محيط زيست يا تخريب غير قابل جبران آن ملازمه پيدا كند ، ممنوع است » 
اصل پنجاهم قانون اساسي داراي ابعاد وسيعي است كه عبارت است از لزوم توسعه و رشد اقتصادي در كشور و حفاظت از محيط زيست ، منع قانوني فعاليت هاي اقتصادي كه منجر به تخريب غير قابل جبران محيط زيست مي شود يعني تاكيد بر توسعه پايدار ، بالاخره وظيفه عمومي قرار دادن پاسداري از محيط زيست كه از  مهمترين پايه هاي جامعه مدني مي باشد . اهداد يك كشور توسعه يافته همراه با محيط زيست پاك به نسل آينده از اهداف مهم اين اصل است . 
توسعه پايدار : در انتهاي قرن ۲۰ و آغاز قرن ۲۱ در اثر تلاش هاي وسيع صنعتي براي دستيابي به اقتصاد بهتر منابع طبيعي در سراسر جهان به شدت آسيب ديده است اين نوع توسعه كه در نيم قرن اخير به اوج خود رسيده توسعه ناپايدار است زيرا اهداف خود را كه رفاه و آسايش بيشتر و اقتصاد بهتر براي انسان است نقض كرده است۱ . 
پس تلاشهاي صنعتي و رشد اقتصادي كه اساس توسعه را تشكيل مي دهند نبايد موجب صدمه جبران ناپذير به محيط زيست شود زيرا در اين صورت هدف مهم توسعه كه عبارتست از راحتي و آسايش بيشتر انسان سخت مورد تهديد قرار گرفته است . 
در ۲ قسمت از اصل پنجاهم توسعه پايدار مورد تاكيد قانون گذار قرار گرفته آنجا كه  شرط رشد و توسعه را مستلزم رعايت حقوق نسلهاي آينده مي كند . قانون اساسي ناهنجاري هاي اقتصادي توسعه را ممنوع كرده است مصرف بي رويه انرژي مخصوصاً سوخت هاي سنگواره اي كه براي آيندگان فقط مخازن تخليه شده عظيم زير زميني نفت و گاز و كره مسكوني با وضع دگرگون شده به ارث مي رسد . 
در جمله دوم تاكيد ديگري در قانون اساسي وجود دارد و غير قانوني بودن فعاليت هاي اقتصادي و غير آنرا كه موجب آلودگي محيط زيست و تخريب غير قابل جبران آن مي شود مطرح ساخته است . 

ز- تاريخچه و تحول حقوق محيط زيست در ايران 
حقوق محيط زيست در ايران قدمت چنداني ندارد . 
۱-نخستين قانون زيست محيطي در ايران در رابطه با آلودگي آب بود . كه در آن به آلودگي ناشي از زباله نيز توجه شده است . اين قانون طرز جلوگيري از بيماريهاي آميزشي و بيماري هاي واگيردار مصوب ۱۱/۳/۱۳۲۰ مي باشد . 
۲- در ۱۳۳۴ قانون شهرداري به تصويب رسيد كه در ماده  55 آن به مسائل زيست محيطي شهري توجه شده است و شهرداري را ناظر بر اجراي آن نموده است . 
۳- قانون مواد خوراكي ،آشاميدني ، آرايشي و بهداشتي مصوب مرداد ۱۳۴۶ در ماده ۱۲ استفاده از مواد غير مجاز و سمي در مواد خوردني و آشاميدني ، بهداشتي و آرايشي را ممنوع اعلام نموده و متخلف را به مجازات پيش بيني شده مي رساند . 
۴- در سال ۱۳۳۵ قانون شكار به عنوان اولين مقررات مستقل و نسبتاً جامع در زمينه حفاظت از حيات وحش مشتمل بر ۷ ماده و ۱۰ تبصره به تصويب مجلس وقت رسيد .
كانون شكار ايران بر اساس ماده يك قانون مذكور به عنوان يك سازمان مستقل در جهت حفظ نسل وحوش و اجراي مقررات شكار تشكيل گرديد . اين كانون داراي شخصيت حقوقي و استقلال مالي بود اين كانون متشكل از يك وزير ، رئيس ، ستاد مشترك ارتش و ۶ نفر متخصص بود . 
در سال ۱۳۳۶ آيين نامه اجرايي قانون شكار مشتمل بر ۴ فصل و ۵۷ ماده به تصويب هيات وزيران رسيد . اين آيين نامه در سال ۱۳۴۲ با اصلاحاتي پذيرفته شد . 
در سال ۱۳۴۶ قانون شكار و صيد مشتمل بر ۳۱ ماده تصويب شد و قانون قبلي نسخ شد و سازمان شكارباني و نظارت بر صيد تشكيل و جايگزين كانون شكار ايران گرديد . 

عتیقه زیرخاکی گنج