• بازدید : 61 views
  • بدون نظر
این فایل در ۵۲صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

مسجد جامع بابل: مسجد اولين پديده معماري اسلامي كه با ظهور اسلام ظهور يافته بودند مساجد هستند براي اداي فريضه واجب نماز كه انجام آن به طور گروهي و اجتماعي توجه شده است. اين مسجد را ابتدا مازيار بن قارن در سال ۱۰۲۳ هـ. ق بنا كرد و در دروه صفويان اين مسجد نوسازي شد و در دوران فتحعلي شاه بر اثر زلزله خراب شد و به فرمان اين پادشاه در سال۱۲۲۵ هـ. ق به مباشرت ميرزا محمد شفيع صدراعظم توسط ميرمحمد حسين متولي آن دوباره بنا شد.
مشخصات معماري
مسجد جامع امروزي داراي دو سردر ورودي شرقي و غربي است كه در شرقي آن تمام اوقات بسته است و كاربردي ندارد و از شبستان هاي آن قسمت كاربرد چنداني ندارند و به جاي نباري مسجد استفاده مي كنند (عكس شماره۱و۲) سردر غربي كه به دو سرپوشيده و هشتي مانندي ختم مي شود و بالاي سر در غربي آيات و عباراتي برگرفته از قسمت هاي كاشي نوشته شده است.
كتيبه سردر مسجد جامع كه با خط بسيار خوش ثلث و بافت كاشي نوشته است كه ابيات بر آن حك شده است و كتيبه آن از ديوار جنوبي شروع مي شود و سپس بر ديوارهاي غربي و شمالي سردر مي رسد.
صحن و حياط مسجد جامع
يكي از عناصر مهم معماري مسجد صحن و حياط است كه به دليل پيروي از طرح و نقشه اولين مسجد جهان مسجد النبي طرح مربع يا مربع مستطيل كه مسجد جامع داراي حياط مربع مستطيل است و فضاي آزاد و روحاني را براي واردين به مسجد ايجاد مي‌كند. كه در واقع شكل و فرم و عناصر تزئيني ابتدا در همين صحن و حياط به نمايش درمي آيد و ما هنگام ورود به مسجد بسياري از عناصر معماري و تزئينات وابسته به معماري را يكجا مشاهده مي كنيم در بيشتر مسجد سعي مي شود حضور آب در وسط حياط كه مظهر پاكيزگي و نظافت است قرار بگيرد. اما در مسجد جامع يا در مساجد ديگر بابل حوض آب وجود ندارد ولي به جاي حوض از شيرهاي آب كه در قسمت شبستان سردر ورودي آن قرار دارد استفاده مي كنند. (عكس شماره۳)
صحن مسجد جامع كه به عتيقي بار فروش معروف است ۳۹۶ متر مربع است در ازاي حياط مسجد جامع شرقي و غربي است و در طرفي شمال و جنوبي آن ساختمان است. از ساختمان نماي حياط براي قرائت قرآن كريم و مراسم هاي ماه مبارك رمضان و ماه محرم استفاده مي كنند و يك از اين قسمت ها را اختصاص دادند به آبدارخانه براي پذيرايي مردم در مراسم ها و از قسمت هايي از اين ساختمان كه به خيابان راه دارد مغازه‌هاي زيادي احداث شد كه به نظر مي رسد از اين مسجد به جاي استفاده از اماكن مذهبي و فرهنگي بيشتر با كارهاي اقتصادي روي مي آورند. (عكس شماره۴و۵)
اما از سمت ساختمان جنوبي اين مسجد بيشتر با خواندن نماز جماعت اختصاص دارد،  اين قسمت را با پرده اي نصب كردند براي قسمت زنانه و زنان در آن نماز مي خواندند و داراي سقف آجر نما و هلال هاي بسيار زيبايي در آن قرار دارد. (عكس شماره۶و۷)
در طول مسجد و در وسط بنا متصل به دو ديوار دو جزر راست و در فاصله اي از اين دو جرز دو ستون آجري است و قسمتي از اين مكان را براي گرفتن وضو و دستشويي شيرهاي آبي قرار دارد. (عكس شماره۸و۹)
ايوان بدون ترديد زيباترين و عالي ترين ايوان ها در مساجد و بناهاي اسلامي ايران مشاهده مي شوند و ايوان تقريباً بلند و متناسب با بنا ساخته شد ايوان كه جلو آن را پنجره هاي آلومينيوم گذاشته اند ميان دو جرز قرار مي گيرد و پشت ايوان به طرف جنوب گنبدي مسجد و محراب آن است. (عكس شماره۱۰)
گنبد مسجد جامع
گنبدها يكي از علايم معماري اسلامي هستند كه متنوع ترين آنها در مساجد كار گرفته شد.
گنبدهاي اصلي اين مسجد پشت ايوان و در دو طرف آن هشت گنبد كوچك و يك گنبد اصلي كه در چهار طرف اين بنا قرار گرفته اند كه سه طرف هر يك از اين گنبدها طاق هاي جناغي است كه بر ستون ها و جرزهاي آن متكي است. (عكس شماره۱۱)
شبستان مسجد جامع
هر مسجد داراي شبستان است اين شبستان ها كه در چهار طرف مسجد و اين موضوع بستگي به اعتبار و نماز گذاران آن مسجد دارد. شبستان كه فضاي سرپوشيده دارد و داراي ستون هاي يك شكل و موازي و به صورت آجر نما به صحن مسجد راه دارند سقف شبستان ها به صورت قوس شكل هست و اين قوس ها به صورت عرق چين ظاهر شدند جلوه خاصي به خود نمايان كردند و سنگ مرمر به ابعاد۵۵*۶۵ در شبستان مسجد جامع به خط نستعليق وجود دارد شبستان مسجد جامع امروزه بيشتر كاربردهاي انباري گرفته است. از بعضي از شبستان هاي داخل مسجد به جاي كتابخانه و در بعضي از قسمت ها از جاكفشي استفاده مي كند و از شبستان هاي حياط آن از دو قسمت براي گرفتن وضو استفاده مي كنند. (عكس شماره۱۲)
محراب مسجد جامع
محراب كه نشان دهنده قبله مسلمين است و در واقع نقطه عطف مسجد است زيرا فسلفه ايجاد مسجد علاوه بر ابعاد سياسي، اجتماعي، اقتصادي آن اداي فريضه واجب نماز است كه هر مسلمان ملزم براي آن است هر مسجد عناصر تشكيل دهنده خود مثل صحن و مناره و گنبد را نداشته باشد حتماً بايد محراب را دارا باشد مسجد جامع داراي۵ محراب است و اين محراب با كاشي كاري ها متنوع و زيبايي خاصي به خود اختصاص داده است و محراب مسجد در ضلع جنوبي آن قرار دارد محرابكاشي كاري مسجد جامع با تناسباتي و به كارگيري كاشي هاي ايوان محراب و يك تكه نمونه هاي بسيار عالي در معماري ايران هستند. (عكس شماره۱۳)
مناره مسجد جامع
مناره ها بنايي هستند در قالب لب برج مانند و باريك كه معمولاً در كنار مساجد و بقاع متبركه براي گرفتن اذان ساخته مي شوند در گذشته مناره ها نقش ميل راهنما را در كنار جاده ها و ابتدا شهرها و كنار مساجد ايفا مي كردند، مناره مسجد جامع دركتيبه شرقي آن و در سردر ورودي مسجد قرار دارد. اين مناره به صورت منفرد و مصالح آن از خشت بوده است. (عكس شماره۱۴)
كاشي كاري مسجد جامع:
به طوركلي نقش كاشي در ايران بسيار مهم و اساسي بوده است زيرا تقريباً غالب بناهايي كه از شاهكارهاي معماري ايران محسوب مي شود بخش عمده زيبايي و شكوه خود را از كاشي كاري هاي مسجد جاي گرفته اند.
اين كاشي كاري به صورت خشت و معرق كار شده و يكي از ويژگي هاي تزئينات معماري ايران كاشي كاري است كه در نهايت استادي و تلفيق رنگ ها با هم در ديوارهاي جانبي و ايوان ها خودنمايي مي كند. كاشي كاري را محراب هاي مسجد جامع هم جلوه اي خاص با خود نمايان كرد، اشعاري با خط خوش ثلث روي قسمت هاي كاشي نوشته شده كه شامل كتيبه سردر غربي مسجد جامع با خشت كاشي كاري. محمد مهدي۱۲۳۰ هـ. ق (عكس شماره۱۵)
در حال حاضر هم به صورت نماي آجري كارها در ديوارها و قسمت هايي از شبستان انجام دادند كه با اعتراض مردم و ميراث فرهنگي به صورت نصفه كاره رها شد و اگر بخواهند از اين نما استفاده كنند به نظر مي رسد كه بافت قديمي اين مسجد از بين مي‌رود. (عكس شماره۱۶و۱۷)
سيدالعلماء روبروي مسجد جامع بابل
سيدالعلماء بار فروش از علماء معاصر دوره محمدشاه و ناصرالدين شاه است و من شاگرد ملامحمد شريف بن آملي ملقب به شريف الدين است او در سال ۱۱۸۷ هـ. ق متولد و در سال۱۲۷۰ هـ.ق درگذشت و مقبره اش در انتهاي بازار مسجد جامع قرار دارد. (عكس شماره۱۸)
مقبره سيدالعلماء بنايي است شامل يك حياط و يك پيش صحنه و صحن پنج ضلعي متصل به همين پيش صحن داخل هر يك از اضلاع بزرگ دو طرف غربي و شرقي يك صحنه كوچ عميق است. ديوار مقابل درب ورودي دو اطاق ها و طاقچه و يك محراب است.
مقبره سيدالعلماء در قسمت بالاي صحن اصلي است سنگ مرمري زردرنگ و بدون هيچگونه نوشته اي و تزئيني آن را پوشانده است. اخيراً دكان هاي شيريني فروشي و بلورفروشي  راهي به اين حياط مقبره پيدا كردند لوازم و وسايل زيادي خود را در ايوان‌هاي حياط چيده اند كه اين امر در مساجد بابل يك امر طبيعي شد.
همانطور كه توضيح دادم در تمام مساجد بابل به خاطر اينكه بار فروش نام گرفت مغازه و بازارهاي زيادي در نزديكي مسجد هست. اگر به همين صورت پيش رود تمام اراضي اين منطقه را تصرف خواهند كرد.
در درب ورودي مسجد جامع بازار سرپوشيده اي قرار دارد كه سال هاي زيادي قدمت دارد اين بازار در تمام روز هفته برقرار است و حدوداً از ساعت۶ صبح شروع و تا عصر خاتمه مي يابد و كالاهايي كه معمولاً در اين بازار عرضه مي شود عبارتند از: سبزي، ميوه، تره بار، لبنيات و مواد غذايي كه ميزبان اين بازار عمدتاً افراد شهري هستند. 

عتیقه زیرخاکی گنج