• بازدید : 56 views
  • بدون نظر
این فایل در ۹۱صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

علوم قرآني اصطلاحي است نسبتاً جديد ولي مصداق آن كهن و تاريخ آن به قدمت تاريخ قرآن است. و مراد آن علومي است كه پيرامون و بر محور قرآن اعم از تاريخ و تفسير و صورت و محتوا و نهايتاً استفادة بهتر بردن از قرآن در حوزة علوم شرعي و معارف ديني است. اين علوم عبارتند از ۱) تاريخ قرآن (مقالة «تاريخ قران» در همين كتاب. گفتني است كه مقالة حاضر يعني قرآن و قرآن پژوهي در بردارندة يك دورة موجز از تاريخ قرآن است). ۲)علم تفسير ۳) علم قرائت و تجويد و ترتيل ۴) علم رسم عثماني، يعني شناخت چگونگي رسم‌الخط و املاي قديمي و ثابت قرآن مجيد ۵) علم اعجاز قرآن ۶) علم اسباب نزول ۷) علم ناسخ و منسوخ ۸) علم محكم و متشابه ۹) علم شناخت مكي و مدني ۱۰) علم اعراب ۱۱) علم غريب القرآن و مفردات قرآن و وجوه و نظاير (واژگان‌شناسي قرآن) ۱۲) علم قصص ۱۳) فقه قرآن يا احكام القرآن. شايد فنّ و ترجمة قرآن را بتوان ملحق به علم تفسير شمرد. سابقة علوم قرآني كه عمدتاً نقلي و متكي بر حديث است مانند ناسخ و منسوخ و اسباب النزول، قدمتش به اندازة قدمت علم حديث و احاديث مروي از معصومين عليهم السلام است. اما علم رسم عثماني، همزمان با تدوين و جمع عثماني و تهية نسخ نهايي و رسمي قرآن (معروف به مصحف امام و مصحف عثماني) پيدا شده‌است
چاپ قرآن: مصاحف امام، يا مصحفهاي عثماني پنج – ششگانه كه پيش از سال ۳۰ هجري به مراكز آن روز جهان اسلام فرستاده شد، مورد استفاده و احترام بسيار قرار گرفت، و در عصر حجاج (م۹۵ق) اصلاحاتي در رسم‌الخط آن وارد شد و تا رقن سوم دستخوش صلاحاتي از جمله نقطه‌گذاري حروف و اعرابگذاري شد. اما برخود اين پنج – شش نسخه، تاريخي طولاني و تاريك گذشته است. سه جهانگرد نامدار جهان اسلام، يعني ابن جبير (م.۶۱۴ق.)، و ياقوت (م.۶۲۶ق.) و ابن‌بطوطه (م.۷۷۹ق.) هر سه در عصر خويش از مصحف عثماني محفوظ در جامع كبير دمشق – كه مورد احترام فوق‌العاده مردم بوده‌است – ديدن كرده‌اند. اما بدبختانه اين نسخه در آتش‌سوزي ۱۳۱۰ از ميان رفته است. ساير مصحفهاي عثماني هم سرنوشت نامعلومي يافته‌اند و با آنكه حتي نمونه‌هايي از بعضي از انها به طبع رسيده است (از جمله در پطرو گراد / لنينگراد، در سال ۱۹۰۴ م، در ۵۰ نسخه) اما امروزه، نشانه و اثر روشني از آنها در دست نيست و حتي تاريخ روشني از سير و سرنوشت آنها در كتب تاريخ قرآن نيامده‌است. « اما فقدان نسخه‌هاي اصلي زمان عثمان زياني در بر ندارد. زيرا نسخه‌هاي قرآن از همان روزهاي اول هزاران هزار نوشته شده و سينه به سينه و دست به دست گشته است تا مروز به ما رسيده‌است». (تاريخ قرآن، راميار، ۴۷۰). مهمترين مجموعه‌ها يا گنجينه‌هاي نسخ خطي اعم از تذهيب شده يا خوشنوشته يا سادة قرآن مجيد عبارتند از: ۱) موزة قرآن وابسته به آستان قدس رضوي، كه تعداد نسخه‌هاي  قرآني آن تا سال ۱۳۴۶ ش، چهارهزار و پانصد نسخه بوده‌است، و امروزه به ده هزار نسخه مي‌رسد. «قديمترين قرآن وقفي موجود در اين گنجينه، تاريخ سال ۳۹۳ ق. را دارد». و قرآن بعدي. موزخ ۴۲۱ ق. است (راهنماي گنجينة قران، تأليف احمد گلچين معاني، مقدمه). ۲) مجموعه يا گنجينة‌ ديگر، متعلق به كتابخانة سلطنتي سابق ايران است. ۳) موزة توپ قاپي سراي تركيه. ۴) دارالكتاب المصريه در قاهره  5) در اروپا، مجموعة شخصي چستربيتي، نفيس‌ترين كلكسيون نسخه‌هاي خطي قرآن اين بواب (-دايره‌المعارف تشيع) و با تاريخ ۳۹۱ ق. گفتني است كه اين مجموعه، چند معرفي و فهرست‌نگاري دارد كه فني‌ترين آن به قلم آرتور جان آربري اسلامشناس نامدار ( و نيز مترجم قرآن به انگليسي) است. اسلامشناس ديگري به نام مارتين لينگر نيز چند آلبوم مشروح از مجموعه‌هاي مهم قرآنهاي خطي را، از جمله  آنچه در كتابخانة موزة بريتانيا محفوظ است، منتشر كرده‌است.
تاريخ چاپ قرآن به آغاز رواج چاپ در اروپاو جهان باز مي‌گردد. متن عربي قرآن، نخسين بار به وسيلة پاگانيني در ونيز در فاصلة سالهاي ۱۵۰۳ تا ۱۵۲۳م. به چاپ رسيد (دايره‌المعارف فارسي) (صبحي صالح، اين تاريخ را حدود ۱۵۳۰م ياد مي كند) و كلية نسخه‌هاي آن به دستور پاپ، جمع‌آوري و نابود شد. سپس ابرهام هينكلمان آن را در سال ۱۶۹۴ م در هامبورگ به چاپ ساند. يكي از مهمترين چاپهاي قديم و صحيح قرآن در اروپا، چاپ فلوگل است (۱۸۳۴ م، لايپزيك). پس از چاپ ايتاليا و آلمان كه به آن اشاره شد، اولين باري كه متن قرآن براي مسلمانان چاپ شد، در روسيه در سال ۱۷۸۷م. در سنپطرزبورگ بود. دربارة اولين طبع قرآن در ايران، منابع، اختلاف دارند. بعضي اولين چاپ قرآن در تبريز سال ۱۲۴۲ ق. ياد مي‌كنند (تاريخ جمع قرآن كريم، جلالي ناييني، ۴۰۶)، و بعضي ۱۲۴۴ ق. (دايره المعارف فارسي)، و بعضي ۱۲۴۶ ق. (قرآنهاي چاپي»، و نوشته كاظم مدير شانه‌چي، مشكوه، شمارة ۲، ص۱۳۵) (براي تفصيل بيشتر دربارة ساير طبعهاي قرآن مجيد، و طبع آن در ساير كشورهاي جهان اسلام به منابع نامبرده مراجعه شود). نقطة عطف مهم در طبع منقح و علمي قرآن مجيد، طبع قاهره است. صبحي صالح مي‌نويسد: « در قاهره، در سال ۱۳۴۲ ق / ۱۹۲۳ م، چاپ زيبا و دقيقي از قرآن كريم، تحت اشراف مشيخه‌الازهر، به اهتمام هيأتي كه ملك فؤاد اول تعيين كرد‌ه‌بود، منتشر گرديد. اين مصحف بر وفق روايت حفص از قرائت عاصم تدوين شده‌بود و عالم اسلامي، استقبال شاياني از آن كرد.» (مباحث في‌ علوم‌القرآن، ص ۱۰۰). مصحف قاهره، مبناي كتابت خوشنويش نامدار سوري، عثمان طه قرار گرفته و مصحف خوشنوشتة  او در قطعهاي مختلف به تيتراژ و سيع در سوريه انتشار يافته، و سپس در حدود ده سال پيش (سالهاي اولية آغاز قرن پانزدهم هجري) مجمع ملك فهد، خاص طبع مصحف در مدينه، با تعيين گروهي از خبرگان قرآن شناس و تدقيقات علمي و فني بسيار، همان مصحف  كتابت عثمان‌طه را كه در واقع مصحف قاهره است، با بهترين امكانات فني و چاپي امروز، به زيباترين وجهي به طبع رسانده‌است و سالانه بيش از ۲ ميليون نسخه از آن را تجديد طبع كرده به حجاج و نهادهاي ديني سراسر جهان اهدا مي كند. به اين تتيب اين مصحف كه بر مبناي رسم‌الخط عثماني كهن كتابت شده‌است، و خوشبختانه قرائت آن (حفص از عاصم) مورد قبول و استناد شيعة اماميه هم هست، در جهان اسلام و سراسر جهان قبول عام و خاص يافته است و مي‌توان آن را مصحف رسمي جهان اسلام اسلام تلقي كرد. و اين امر در ائتلاف بين فريقين اثري بسزا دارد. (براي تفصيل در اين‌باره – « قرآن كريم  به كتابت طه»  نوشتة بهاءالدين خرمشاهي در سير بي ‌سلوك، و قرآن پژوهي نيز- خاتمه‌الطبع همين مصحف كه اسناد علمي قرائت و متابت و علائم سجاوندي آن را شرح داده‌است).
۲۸)منابع قرآن پژوهي: در سراسر اين مقاله، در هر بحث و بخش فرعي، به امهات منابع و متون آن زمينه، اشاره كرده‌ايم. در اينجا به بعضي از منابع و مراجع كلي قرآن پژوهي اشاره مي‌شود.
الف) «فرهنگهاي قرآن»: چنانچه اشاره شد اغلب لغت‌نامه‌هاي عربي، از لسان‌العرب و پيش از آن گرفته تا المعجم الوسيط و پس از آن، همه داراي شواهدي از مفردات و تركيبات قرآني هستند. علاوه بر اين منابع عمومي، فرهنگهاي خاص واژگان قرآن مجيد هم از همان صدر اول، تدوين شده‌است. قديمترين واژه‌نامة  قرآن، مسائل نافع بن ازرق (يعني سؤالات لغوي نافع از ابن عباس است) كه تماماً در اتقان سيوطي آمده‌است ( متن اصلي، ۲/۶۷ – ۱۰۵). روايت ديگري از اين لغت همان است كه تحت عنوان معجم غريب‌القرآن، مستخرج از صحيح بخاري، به طبع رسيده است. و كمابيش همان واژگان را از طريق ابن‌ابي طلحه از ابن عباس، روايت مي‌كند. واژنامه‌هاي قديمي ديگر قرآن عبارتند از: مجازالقرآن، ابوعبيد معمر بن مثني (م ۲۱۰ق) (كه در واقع كمي فراتر از واژه‌نامه است و تركيبات و عبارات دشوار و «مجازي» را هم شرح مي‌دهد)، تأويل مشكل‌القرآن، و تفسير غريب‌القرآن، هر دو، اثر ابن قتيبه (م.۲۷۶ق.) سپس به مفردات الفاظ القرآن است و بارها به طبع رسيده و اخيراً به فارسي هم ترجمه شده‌است. ديگر از فرهنگ‌هاي قرآن مي‌توان از اين آثار نام‌برد: قاموس القرآن، دامغاني، داراي ترجمة فارسي، وجوه قرآن، اثر تعفيسي كه مانند لسان‌التنزيل (مجهول المؤلف) و ترجمان القرآن مي‌رسيد شريف جرجاني عربي – فارسي است. از مؤلفان شيعه، مجمع البحرين، اثر طريحي كه فرهنگ لغات قرآن و حديث است، نيز تفسير غريب‌القرآن از همو معتبر است. در عصر جديد، دو واژه‌نامة قرآن از مؤلفان شيعة شايان ذكر است: قابوس قرآن (۷ جزء در ۳ مجلد) اثر سيد علي‌اكبر قرشي، و التحقيق في كلمات القرآن الكريم، اثر حسن مصطفوي كه تاكنون (۱۳۷۲ ش) ۱۱ جلد از آن انتظار يافته است و احتمالاً به ۱۴ يا ۱۵ مجلد بالغ خواهدشد.
ب) «دايره‌المعارفهاي قرآن» : در اين  زمينه تاكنون دو اثر تدوين و طبع شده است. ۱) الموسوعه‌القرآنيه، جمع و تصنيف ابراهيم الابياري (۱۱ مجلد، ۱۴۰۵ ق). ۲) دايره‌الفرايد، در فرهنگ قرآن. تأليف دتر سيد محمدباقر محقق كه تاكنون ۵ مجلد از آن انتشار يافته‌است. (براي نقد آن  مقالة راقم اين سطور در كتاب سير بي سلوك، و قرآن پژوهي).
  • بازدید : 40 views
  • بدون نظر

این فایل در ۱۹۸صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

 تفسير علمي است كه از معني قرآن [ = ارتباط آيات با همديگر ] به حسب طاقت بشري و به حسب آنچه قواعد عربيت اقتضاء‌ دارد ، بحث مي كند 
تفسير علمي كه از احوال الفاظ كلام خدا بحث مي كند از اين حيث كه بر مراد خداي تعالي دلالت مي كند.
تفسير در اصل به معني كشف و اظهار است و در شرع توضيح معني آيه و بيان شأن نزول و قصه و سبب است كه آيه  در آن باب نازل شده به لفظي كه دلالت آن دلالت آشكار باشد.
در ادامه برای آشنایی بیشتر شما توضیحات مفصلی میدهیم

واژه تفسير تنها يك بار در قرآن و آن هم در سوره فرقان آيه ۳۴ بكار رفته است. « … و لا يأتونك بمثل الا جئناك بالحق و احسن تفسيراً »

تفسير مستلزم يك رشته علوم است كه آن را مادي گويند .
 مبادي تفسير، عبارت است از دانش علوم عربييه بويژه صرف و نحو، اصول ،كلام ، اصول فقه ، علم جدل ، فقه ، حديث ، خبر واشعار عرب ( بويژه شعر جاهلي ) و قصص انبياء  وچند علم ديگر
در لغت به معني به آغاز بازگردانيدن و در شرع به معني بازگردانيدن لفظ از معني ظاهري به معني احتمالي آن است به شرط آن كه محتمل را موافق كتاب و سنت بيابند .
تنزيل : در لغت به معني فرو فرستادن  و در اسلام عبارت است از ظهور قرآن بر حسب احتياج امت اسلامي بواسطه جبرييل بر قلب پيامبر (ص) . 
فرق انزال و تنزيل : انزال را در مورد امري ناگهاني و دفعي بكار مي برند در حالي كه تنزيل در تدريج  بكار مي رود 
مهمترين دليل ورود وضع در تفسير به  نقل :      1-وجود دو تفسير متناقض براي يك آيه كه هر دو را از پيامبر (ص) نقل   كرده اند.      2 -عدم وثوق مفسران 
صحابه و تابعان در باره تفسير به رأي دو گروه تقسيم مي شوند: ۱- مخالفان تفسير به رأي ۲- كساني كه تفسير به رأي را جايز و مباح مي دانند 
منبع و مصدر مفسرين دسته اول ( تفسير به نقل ) اخبار و احاديث و به طور

 كلي علوم نقلي بود و منبع و مصدر گروه دوم ، استنباط و اجتهاد و رأي 

شخصي البته بر پايه منقولات موجود بود 
سومين منبع تفسير، تفسير به اسرائيليات بوده است .     دليل توجه به آن، حرص و شعف آنها به استقصاء بوده است 

مفسران بزرگ صحابي:عده قليلي از صحابه در تفسير  قرآن سخن گفته اند. از ميان خلفاي اربعه ، بيشتر از همه ازعلي ( ع) تفسير قرآن روايت شده است. ابن عباس را ترجمان القرآن ، حبر الامه و رئيس مفسرين گويند .
در دوره دوم عباسي يكي از كامل ترين و معتبر ترين تفسير قرآن با
 
عنوان جامع البيان في تفسير القرآن توسط طبري به عرضه رسيد.
ويژگيهاي تفسير طبري : در اين تفسير مولف ترجيح قولي را بر قول ديگر بيان مي كند و تفسيرها و تأويل هاي ضعيف را خرج و تعديل مي كند .



عتیقه زیرخاکی گنج