• بازدید : 94 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

آیا تا به حال در جایی گمشده اید؟ و در یک شهر جدید و یا در مسیر جاده ای نشانه ای را از کسی پرسیده اید؟ قطب نما و قبله نما، دو وسیله‌ای هستند که از دیر باز برای یافتن و تعیین جهت‌های اصلی جغرافیایی (شمال، جنوب، شرق و غرب) و جستجوی مکان ها به کار می رفته‌اند. 
از ابتدا، انسان ها برای کشف سرزمین های جدید، مسافرت از شهری به شهر دیگر و یا از کشوری به کشور دیگر نیازمند دانستن جهت‌های جغرافیایی بوده اند. با دانستن سمت و سوی جهت‌های جغرافیایی و نیز محل آغاز حرکت (مبداء) می‌توان جهت و مسیر حرکت را به سمت مقصد مورد نظر تنظیم کرد و گم نشد؛ مخصوصاً اگر مسیر، در طول بیابان‌ها، جنگل‌ها، دریاها و یافتن کسی که نشانی را بداند، محال باشد و یا شب هنگام حرکت کنیم. 
قطب نما، وسیله ای است که در این راه کمک بسیاری به انسان ها کرده است. وسیله‌ی اصلی به کار رفته در قطب‌نما، آهنربا است. حتماً تا حالا یک آهنربا و یا وسایلی را که در آن‌ها آهنربا به کار رفته است دیده‌اید. در غیر این صورت، کافی است سری به یخچال منزل‌تان بزنید. می‌بینید، نوار دورِ درِ یخچال آهنرباست که باعث چسبیدن و محکم شدن در به بدنه‌ی آن می‌شود. در طبیعت، بعضی مواد و سنگ‌ها خاصیتی دارند که باعث جذب مواد آهنی و فولادی به آن‌ها می‌شود. 
این خاصیت را خاصیت مغناطیسی یا آهنربایی می‌گویند، به هر جسمی که این خاصیت را داشته باشد آهنربا می‌گویند. آهنرباها می‌توانند تمامی حجم های آهنی (مثل سوزن، کلید منزل، میخ و …) را جذب کنند و یا به آن‌ها بچسبند. 
وقتی دو آهنربا را کنار هم قرار دهیم، اتفاق جالبی می‌افتد: دو سر آهنرباها از هم دور می‌شوند و به هم می‌چسبند و دو سر دیگر وقتی یکی از آن‌ها را را سر و ته کنیم از هم دور می‌شوند. 
آهنربا‌ها انواع مختلفی دارند: میله‌ای، نعل اسبی، حلقه‌ای و … . 
هر آهنربا دارای دو سر مختلف است که دارای خصوصیت‌های مختلف و مخالف هم هستند. به آن‌ها قطب‌های شمال و جنوب آهنربا می‌گویند. اولی را با N و دومی را با S (حروف ابتدای کلمه‌های انگلیسی North به معنی شمال و South به معنی جنوب) نمایش می‌دهند. جذب آهنرباها از یک سمت و دفع (رانش) آن‌ها از سمت دیگر، دقیقاً مربوط به این دو قطب است. قطب‌های هم‌نام (مثلاً دوقطب N و N و یا دو قطب S و S از دو آهنربای مختلف) همدیگر را دفع می‌کنند، ولی دو قطب غیر همنام مثل S از یک آهنربا و N از آهنربای دیگر همدیگر را جذب می‌کنند. به طور ساده‌تر، اگر یک آهنربایِ میله‌ای را از سمت قطب N به نزدیک قطب S یک آهنربای میله‌ای دیگر ببریم، به یکدیگر می‌چسبند، ولی اگر آهنربای اول را از سمت قطب S آن به قطب S آهنربای دوم ببریم، از هم دور می‌شوند. اما موضوع اصلی و جالب آنست که بدانید خودِ کرة زمین هم آهنربای عظیمی است که دقیقاَ خاصیتی مشابه همین آهنرباهای کوچک را دارد. کره‌ی زمین به دلیل وجود مواد مذاب مغناطیسی (از جنس اکسید آهن) در هسته‌ی مرکزی آن، دارای خاصیت مغناطیسی است. 

 

● قطب‌نما: 
در زمان‌های قدیم انسان‌ها متوجه شدند که بعضی از سنگ‌ها (که بعداً به آنها سنگ‌های مغناطیسی گفتند) وقتی از یک نخ آویزان می‌شوند، در یک راستای مشخص قرار می‌گیرند. این نکته، سرآغاز کشف قطب‌نما شد، چون می‌دیدند، راستایی که آن سنگ می‌ایستد، در راستای شمال و جنوب جغرافیایی است. از آن به بعد از این روش، یعنی آویزان کردن سنگ‌های مغناطیسی (که بعداً این سنگ‌ها را بصورت کوچکتر و میله‌ای در آوردند) برای یافتن جهت شمال و جنوب استفاده ‌شد. 
همانطور که گفتیم، کره‌ی زمین یک آهنربای بزرگ است که دارای دو قطب شمال و جنوب است. محل قرار گرفتن قطب شمال مغناطیسی در قطب جنوب زمین و محل قرار گرفتن قطب جنوب مغناطیسی در قطب شمال زمین (از نظر جغرافیایی) است. سنگ آهنربا اگرچه در ابعاد کوچکتری نسبت به کره‌ی زمین است اما مثل آن، آهنرباست. این آهنرباها یکدیگر را جذب و دفع می‌کنند. 
طرز کار قطب نما هم بر همین منوال است. 
در اصل قطب نما یک میلة مغناطیسی (آهنربایی) است که به شکل یک عقربه در آمده و در داخل یک محفظه‌ی محافظ، از مرکزش آویزان است. دور تا دور این محفظه، دارای عددهایی هست که هر کدام بخشی از ۳۶۰ درجه‌ی یک دایره‌ی کامل را نشان می‌دهد. نوع قرار گرفتن عقربه‌ی قطب نما، زاویه‌های اصلی و سمت و سوی جهت‌ها در دور تا دور، محل قرار گرفتن قطب نما را نشان می‌دهد. این عقربه چون آهنرباست، همیشه در راستای شمال و جنوب جغرافیایی قرار می‌گیرد. قطب‌های ناهمنام این عقربه و زمین (که هر دو از جنس آهنربا هستند) به سمت هم قرار می‌گیرند ولی چون قطب‌های مغناطیسی زمین در دو سمت جنوب و شمال خود بی‌حرکت هستند، پس عقربه بعد از ثابت ماندن، دقیقاً در راستای شمال و جنوب می‌ایستد و به این دلیل جهت عقربه، جهت شمال جغرافیایی را نشان می‌دهد. 
این اصل در همه جای کره‌ی زمین و در هر لحظه از شبانه روز صادق است. به این دلیل است که قطب‌نما وسیله‌ای لازم برای تمام افرادی است که به جهت یابی نیاز دارند؛ افرادی مثل دریانوردان، گردشگران و کوهنوردان. 
● قبله نما :
ما مسلمان‌ها برای خواندن نمازهای روزانه‌ی خود، نیازمند یافتن قبله‌ایم. خانه‌ی کعبه، در شهر مکه و در کشور عربستان است به همین دلیل مسلمان‌های تمام کشورهای دنیا می‌بایست جهت قبله را بیابند. روش‌های مختلفی برای یافتن این جهت وجود دارد؛ مثل استفاده از نور آفتاب و قبله نما. 
قبله‌نما مانند همان قطب‌نما است. با این تفاوت که به گونه‌ای درجه بندی و تنظیم شده است که علاوه بر نشان دادن جهت شمال، جهت قبله را هم نشان می‌دهد. باید گفت که یافتن قبله توسط قبله‌نما به سادگیِ یافتن شمال و جنوب جغرافیایی نیست. برای قبله، علاوه بر داشتن یک قبله‌نما، به یک جدول هم نیاز داریم که دارای مشخصات شهری باشد که ما در آن هستیم، چون جهت قبله نسبت به جهت شمال، در نقطه‌های مختلف کره‌ی زمین، زاویه‌ی یکسانی نمی‌سازد. 
شما در فعالیت « رصد ماهواره‌ها از پشت‌بام خانه! » روش پیدا کردن طول و عرض جغرافیایی محل زندگی خود را یاد می‌گیرید. طول و عرض محل زندگی خود را در فلش زیر وارد کنید. این برنامه، زاویه‌ی قبله با جهت شمال را به شما نشان می‌دهد. حالا با استفاده از یک قطب‌نما، می‌توانید جهت قبله را در محل زندگی خود پیدا کنید.





قطب نما، عقربه اي مغناطيسي است كهتحت تاثير حوزه مغناطيسي زمين قرار مي گيرد. توليد كنندگان قطب نما 
چندين چيز ديگر هم به قطب نما ساده اضافه كرده اند تا استفاده آن را راحت تر كنند. اما سواي تمام امكانات اضافه 
شده، هسته اصلي همان عقربه اي است كه به نيروي آهنربايي كره زمين واكنش نشان مي دهد و از روي آن مي
توانيد جهت هاي مختلف را بشناسيد.
» يك قطب نماي كوهنوردي شامل قسمت هاي زير است :
 1. يك عقربه آزاد گردان. يك طرف آن داراي رنگي متفاوت سمت ديگر است كه بدين وسيله پيدا كردن قطب بسيار
     ساده است.
 2. محفظه اي مدور و قابل چرخاندن كه عقربه در آن قرار دارد. اين محفظه مي تواند حاوي مايعي باشد كه باعث آرام
     تر كردن حركت هاي عقربه مي شود و خواندن آن را دقيق تر مي كند.
 3. صفحه اي مدور و مدرج به دور محفظه عقربه. اين صفحه در جهت حركت عقربه هاي ساعت از صفر تا ۳۶۰ درجه
     تقسيم شدهاست. 
 4. يك فلش جهت يابي و چند خط  موازي با آن كه به نصف النهار معروف است تمام آن ها در زير عقربه قرار گرفته
 5. يك خط نشانگر يا شاخص كه زاويه حامل يا بيرينگ يا زاويه حامل هم معروف است.
 6. يك صفحه صاف اتكا كه شفاف و مستطيلي شكل است و تمام قطعات قطب نما روي آن قرار دارند. روي اين  
     صفحه مي توان خط  جهت حركت را هم مشاهده كرد. هر چه اين صفحه اتكا بلند تر باشد، خواندن قطب نما، دقيق 
     تر انجام خواهد شد.

» وسايل جانبي كه بر روي بعضي از قطب نماها وجود دارد :

 1. پيكان تنظيم انحراف كه ارزش آن را دارد تا پول بيشتري براي آن پرداخت كرد تا بتوان تصحصح مغناطيسي را با كمك آن راحت تر انجام داد.
 2. آينه جهت ديدن عقربه كه راهي ديگر براي تقويت دقت است.
۴٫ خط كش كه به سانتي متر يا اينچ مدرج است و از آن مي توان براي اندازه گيري فاصله هاي روي نقشه استفاده كرد.
 5. يك كلينومتر كه مي توان زاويه شيب را اندازه گيري كند. اين وسيله مي تواند بحث شيب يك سطح را حل كند. علاوه بر اين با استفاده از آن مي توانيد  مشخص كنيد كه از دو قله تقريبا هم سطح هستند يا نه.
 6. يك ذره بينكه از آن براي از نزديك خواندن فاصله هاي بين خطوط منحني ميزان استفاده مي شود.

بعضي از قطب نماها داراي امكان تنظيم انحراف هستند، ولي آينه ندارند. اين نوع قطب نماها از نظر قيمت بين قطب نماهاي ساده شكل و قطب نماهاي كامل قرار دارند.اين نوع قطب نماها براي كساني كه طالب امكانات تنظيم انحراف هستند ولي نمي خواهند براي آينه بهايي بپردازند، چيز مناسبي هستند. 
اغلب قطب نماها داراي ريسماني براي اتصال به كمربند، لباس يا كوله پشتي هستند. انداختن بند قطب نما به دور گردن كار درستي نيست و از نظر ايمني احتمال بروز مشكل با آن وجود دارد. خصوصا زماني كه صعودهاي فني انجام مي دهيد.قطب نماهاي گرد و كوچك و ارزان و بدون صفحه پائيني براي كاركوهنوردي مناسب نيستند. چرا كه با آن ها نمي توانيد كارهاي دقيق با نقشه انجام بدهيد.


 تعريف بيرينگ يا زاويه حامل :

بيرينگ به معني جهت از يك نقطه تا نقطه ديگر است كه به صورت زاويه در مقياس درجه نسبت به خطي كه به عنوان مرجع در نظر گرفته شده است، اندازه گيري مي شود. اين خط مرجع، خطي به طرف قطب شمال واقعي است.

»  قطب نما براي دو كار اساسي در رابطه با بيرينگ استفاده مي شود :

 1. قطب نما براي بيرينگ گرفتن استفاده مي شود. اندازه گيري بيرينگ به اين معني است كه سمت و جهت از يك نقطه ديگر روي نقشه و يا روي زمين نسبت به شمال مغناطيسي اندازه گيري شود.
 2. قطب نما براي دنبال كردن بيرينگ هم استفاده مي شود. دنبال كردن بيرينگ بدين معني است كه يك بيرينگ را روي قطب نما مشخص كنيم و سپس به دنبال آن برويم، چه روي نقشه و چه روي زمين.
  • بازدید : 58 views
  • بدون نظر

با سلام

تیتر مطالب ( Gps  چیست ؟ ، ماهواره های   GPS ،  رGps چگونه کار می کند ؟ ، گیرنده GPS ، معرفی قابلیتهای GPS  ، تعریف واژه ها ، قطب نما و ارتفاع سنج ، قطب نما و طرزکار با آن ، كاربردهاي قطب نما ، قطب نماي پيشرفته ، انواع قطب نما ، نقشه ، چه كساني از GPS  استفاده مي كنند ؟ ، سایر روش های جهت یابی ، به کمک ساعت مچی عقربه ای ، به کمک ستاره ی قطبی  )

از سیستم محلیابی جهانی می توان در کارههایی چون نقشه برداری و مساحی، پروژه های عمرانی، کوهنوردی، کایت سواری، سفر در مناطق ناشناخته، کشتی رانی و قایقرانی، عملیات نجات هنگام وقوع سیل و زمینلرزه و هر فعالیت دیگر که نیازمند محل یابی باشد، بهره برد.

  • بازدید : 53 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۸صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

قُطب‌نما وسیله‌ای برای تعیین جهت و جهت‌یابی. این وسیله با استفاده از میدان مغناطیسی زمین جهت قطب شمال را نشان می‌دهد که در حقیقت شمال مغناطیسی زمین است؛ که با شمال حقیقی مقداری فاصله دارد. زاویه بین شمال حقیقی و شمال مغناطیسی، میل مغناطیسی نامیده می شود. امروزه برای تعیین شمال حقیقی از قطب‌نماهای پیشرفته‌تری مانند قطب‌نمای ژیروسکوپی استفاده می‌شود.
هر گاه قطب‌نما در نزدیکی اشیای آهنی یا فولادی و یا منابع الکتریکی که جریان در آن جاریست قرار گرفته باشد، عقربه‌اش از جهت قطب مقداری منحرف می‌شود، که به آن انحراف مغناطیسی می‌گویند. کلاً به همراه داشتن اشیایی از جنس آهن یا انواع مشابه آن می تواند باعث اختلال در حرکت عقربه شود. حتی وجود یک گیره کاغذ روی نقشه ممکن است مساله ساز شود. بنابراین، هنگام استفاده از قطب‌نما باید مطمئن شویم که از اشیای انحراف‌دهنده آن، به‌طور کلی دور است. همچنین احتمال تأثیرگذاری جاذبه‌های مغناطیسی موجود در خاک نیز وجود دارد، که بسیار نادر است.
قطب‌نماهای پیشرفته که بیشتر در صنایع مخابرات و امور نظامی به کار برده می‌شوند، مجهز به سلول‌های شب‌نما هستند که حتی در تاریکی شب عمل جهت‌نمایی را صورت دهند. این نوع قطب‌نماها در دوربین‌های دو چشمی نظامی، تانک‌ها، نفربرها و حتی در ساختمان برخی خودروهای پیشرفته نیز به کار می رود. از قطب نماهای پیشرفته در اندازه گیری طول جغرافیایی و عرض جغرافیاییِ محل نیز استفاده می‌کنند که در نقشه‌خوانی، پیاده‌سازی عملیات نظامی، دیده‌بانی در مناطق جنگی و … نقش تعیین‌کننده دارند.

ساختمان قطب نمای M1

۱ – دستگیره يا شصتي : حلقه اي است که در انتهاي قطب نما قرار دارد و براي نگهداشتن قطب نما به حالت تراز در موقع استفاده بکار مي رود.

۲ – درب قطب نما : درپوشي است آلومينيومي كه در وسط آن تار موئي قرار دارد و كاربرد تارموئي مانند مگسك اسلحه است و دو سر تار موئي دو نقطه فسفري (شبنما) وجود دارد و در موقع كار شبانه از آن استفاده مي شود .در حاشيه درب قطب نما خط كشي تعبيه شده است و بر اساس مقياس ۰۰۰/۵۰ : ۱ بر مبناي كيلومتر مدرج شده است.

۳ – تيغه نشانه روي و عدسي چشمي : تيغه ايست كه بالاي آن شكاف كوچكي همانند شكاف درجه اسلحه است و با زاويه ۴۵ درجه نسبت به صفحه مدرج قرار ميگيرد و در موقع گرا گرفتن با كمك تار موئي بكار مي رود. در اين حال توسط عدسي چشمي كه در وسط تيغه تعبيه شده اعداد مربوط به گراي هدف نشانه روي شده قرائت مي شود. خواباندن تيغه بر روي صفحه قطب نما سبب قفل شدن صفحه مدرج مي شود.

۴ – بدنه : كليه اجزاي قطب نما در داخل بدنه كه از جنس آلومينيوم است قرار دارد. در كنار اين محفظه خط كشي تعبيه شده كه با بازشدن كامل درب قطب نما ، خط كشي قطب نما را كامل ميكند.

۵ – طوقه كار در شب : طوقه متحركي است كه جداره خارجي آن دندانه دار است و تعداد ۱۲۰ دندانه دارد اين دندانه ها با زائده اي در كنار قطب نما در تماس است كه به هنگام چرخش تق تق صدا ميدهد و هر تقه برابر ۳ درجه است . بر روي صفحه طوقه يك خط و يك نقطه فسفري مشاهده مي شود كه در موقع كار در شب از آن استفاده ميشود.(زاويه بين خط و نقطه ۴۵ درجه و ۱۵ تقه است)

۶ – صفحه ثابت : در زير طوقه كار درشب صفحه شيشه اي ثابتي قرار دارد كه روي آن يك خط سياه بنام شاخص تعبيه شده . اين خط درست در امتداد شكاف تيغه نشانه روي و تار موئي قرار دارد كه در موقع گرا گرفتن هر عددي زير شاخص باشد گراي آن امتداد است.

۷ – صفحه مدرّج : صفحه ايست لغزنده كه عقربه مغناطيسي روي آن نقش بسته است .بر روي اين صفحه دو گونه تقسيم بندي وجود دارد.

الف : تقسيم بندي داخلي كه برحسب درجه صورت گرفته و به رنگ قرمز ميباشد كه به ازاي هر ۵ درجه علامت گذاري وهر ۲۰ درجه عددگذاري شده است.(محيط دايره به ۳۶۰ قسمت مساوي تقسيم شده و زاويه بين دو شعاع دايره كه يك قسمت را فرا گرفته است ، يك درجه نام دارد).

ب : تقسيم بندي خارجي كه برحسب ميليم غربي و برنگ سياه است كه به ازاي هر ۲۰ ميليم علامت گذاري و هر هر ۲۰۰ ميليم عددگذاري شده است ولي دو صفر سمت راست آن اعداد بمنظور اختصار حذف شده است.(در اين تقسيم بندي محيط دايره به ۶۴۰۰ قسمت تقسيم شده كه هر قسمت آنرا يك ميليم گويند).

  • بازدید : 52 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

قطب نما، وسیله ای است که در این راه کمک بسیاری به انسان ها کرده است. وسیله‌ی اصلی به کار رفته در قطب‌نما، آهنربا است. حتماً تا حالا یک آهنربا و یا وسایلی را که در آن‌ها آهنربا به کار رفته است دیده‌اید. در غیر این صورت، کافی است سری به یخچال منزل‌تان بزنید. می‌بینید، نوار دورِ درِ یخچال آهنرباست که باعث چسبیدن و محکم شدن در به بدنه‌ی آن می‌شود. در طبیعت، بعضی مواد و سنگ‌ها خاصیتی دارند که باعث جذب مواد آهنی و فولادی به آن‌ها می‌شود. 
این خاصیت را خاصیت مغناطیسی یا آهنربایی می‌گویند، به هر جسمی که این خاصیت را داشته باشد آهنربا می‌گویند. آهنرباها می‌توانند تمامی حجم های آهنی (مثل سوزن، کلید منزل، میخ و …) را جذب کنند و یا به آن‌ها بچسبند. 
هر آهنربا دارای دو سر مختلف است که دارای خصوصیت‌های مختلف و مخالف هم هستند. به آن‌ها قطب‌های شمال و جنوب آهنربا می‌گویند. اولی را با N و دومی را با S (حروف ابتدای کلمه‌های انگلیسی North به معنی شمال و South به معنی جنوب) نمایش می‌دهند. جذب آهنرباها از یک سمت و دفع (رانش) آن‌ها از سمت دیگر، دقیقاً مربوط به این دو قطب است. قطب‌های هم‌نام (مثلاً دوقطب N و N و یا دو قطب S و S از دو آهنربای مختلف) همدیگر را دفع می‌کنند، ولی دو قطب غیر همنام مثل S از یک آهنربا و N از آهنربای دیگر همدیگر را جذب می‌کنند. به طور ساده‌تر، اگر یک آهنربایِ میله‌ای را از سمت قطب N به نزدیک قطب S یک آهنربای میله‌ای دیگر ببریم، به یکدیگر می‌چسبند، ولی اگر آهنربای اول را از سمت قطب S آن به قطب S آهنربای دوم ببریم، از هم دور می‌شوند. اما موضوع اصلی و جالب آنست که بدانید خودِ کرة زمین هم آهنربای عظیمی است که دقیقاَ خاصیتی مشابه همین آهنرباهای کوچک را دارد. کره‌ی زمین به دلیل وجود مواد مذاب مغناطیسی (از جنس اکسید آهن) در هسته‌ی مرکزی آن، دارای خاصیت مغناطیسی است. 

قطب‌نما: 
در زمان‌های قدیم انسان‌ها متوجه شدند که بعضی از سنگ‌ها (که بعداً به آنها سنگ‌های مغناطیسی گفتند) وقتی از یک نخ آویزان می‌شوند، در یک راستای مشخص قرار می‌گیرند. این نکته، سرآغاز کشف قطب‌نما شد، چون می‌دیدند، راستایی که آن سنگ می‌ایستد، در راستای شمال و جنوب جغرافیایی است. از آن به بعد از این روش، یعنی آویزان کردن سنگ‌های مغناطیسی (که بعداً این سنگ‌ها را بصورت کوچکتر و میله‌ای در آوردند) برای یافتن جهت شمال و جنوب استفاده ‌شد. 
همانطور که گفتیم، کره‌ی زمین یک آهنربای بزرگ است که دارای دو قطب شمال و جنوب است. محل قرار گرفتن قطب شمال مغناطیسی در قطب جنوب زمین و محل قرار گرفتن قطب جنوب مغناطیسی در قطب شمال زمین (از نظر جغرافیایی) است. سنگ آهنربا اگرچه در ابعاد کوچکتری نسبت به کره‌ی زمین است اما مثل آن، آهنرباست. این آهنرباها یکدیگر را جذب و دفع می‌کنند. 
طرز کار قطب نما هم بر همین منوال است. 
در اصل قطب نما یک میلة مغناطیسی (آهنربایی) است که به شکل یک عقربه در آمده و در داخل یک محفظه‌ی محافظ، از مرکزش آویزان است. دور تا دور این محفظه، دارای عددهایی هست که هر کدام بخشی از ۳۶۰ درجه‌ی یک دایره‌ی کامل را نشان می‌دهد. نوع قرار گرفتن عقربه‌ی قطب نما، زاویه‌های اصلی و سمت و سوی جهت‌ها در دور تا دور، محل قرار گرفتن قطب نما را نشان می‌دهد. این عقربه چون آهنرباست، همیشه در راستای شمال و جنوب جغرافیایی قرار می‌گیرد. قطب‌های ناهمنام این عقربه و زمین (که هر دو از جنس آهنربا هستند) به سمت هم قرار می‌گیرند ولی چون قطب‌های مغناطیسی زمین در دو سمت جنوب و شمال خود بی‌حرکت هستند، پس عقربه بعد از ثابت ماندن، دقیقاً در راستای شمال و جنوب می‌ایستد و به این دلیل جهت عقربه، جهت شمال جغرافیایی را نشان می‌دهد. 
این اصل در همه جای کره‌ی زمین و در هر لحظه از شبانه روز صادق است. به این دلیل است که قطب‌نما وسیله‌ای لازم برای تمام افرادی است که به جهت یابی نیاز دارند؛ افرادی مثل دریانوردان، گردشگران و کوهنوردان. 
● قبله نما :
ما مسلمان‌ها برای خواندن نمازهای روزانه‌ی خود، نیازمند یافتن قبله‌ایم. خانه‌ی کعبه، در شهر مکه و در کشور عربستان است به همین دلیل مسلمان‌های تمام کشورهای دنیا می‌بایست جهت قبله را بیابند. روش‌های مختلفی برای یافتن این جهت وجود دارد؛ مثل استفاده از نور آفتاب و قبله نما. 
قبله‌نما مانند همان قطب‌نما است. با این تفاوت که به گونه‌ای درجه بندی و تنظیم شده است که علاوه بر نشان دادن جهت شمال، جهت قبله را هم نشان می‌دهد. باید گفت که یافتن قبله توسط قبله‌نما به سادگیِ یافتن شمال و جنوب جغرافیایی نیست. برای قبله، علاوه بر داشتن یک قبله‌نما، به یک جدول هم نیاز داریم که دارای مشخصات شهری باشد که ما در آن هستیم، چون جهت قبله نسبت به جهت شمال، در نقطه‌های مختلف کره‌ی زمین، زاویه‌ی یکسانی نمی‌سازد. 
شما در فعالیت « رصد ماهواره‌ها از پشت‌بام خانه! » روش پیدا کردن طول و عرض جغرافیایی محل زندگی خود را یاد می‌گیرید. طول و عرض محل زندگی خود را در فلش زیر وارد کنید. این برنامه، زاویه‌ی قبله با جهت شمال را به شما نشان می‌دهد. حالا با استفاده از یک قطب‌نما، می‌توانید جهت قبله را در محل زندگی خود پیدا کنید.
قطب نما، عقربه اي مغناطيسي است كهتحت تاثير حوزه مغناطيسي زمين قرار مي گيرد. توليد كنندگان قطب نما 
چندين چيز ديگر هم به قطب نما ساده اضافه كرده اند تا استفاده آن را راحت تر كنند. اما سواي تمام امكانات اضافه 
شده، هسته اصلي همان عقربه اي است كه به نيروي آهنربايي كره زمين واكنش نشان مي دهد و از روي آن مي
توانيد جهت هاي مختلف را بشناسيد.
» يك قطب نماي كوهنوردي شامل قسمت هاي زير است :
 1. يك عقربه آزاد گردان. يك طرف آن داراي رنگي متفاوت سمت ديگر است كه بدين وسيله پيدا كردن قطب بسيار
     ساده است.
 2. محفظه اي مدور و قابل چرخاندن كه عقربه در آن قرار دارد. اين محفظه مي تواند حاوي مايعي باشد كه باعث آرام
     تر كردن حركت هاي عقربه مي شود و خواندن آن را دقيق تر مي كند.
 3. صفحه اي مدور و مدرج به دور محفظه عقربه. اين صفحه در جهت حركت عقربه هاي ساعت از صفر تا ۳۶۰ درجه
     تقسيم شدهاست. 
 4. يك فلش جهت يابي و چند خط  موازي با آن كه به نصف النهار معروف است تمام آن ها در زير عقربه قرار گرفته
 5. يك خط نشانگر يا شاخص كه زاويه حامل يا بيرينگ يا زاويه حامل هم معروف است.
 6. يك صفحه صاف اتكا كه شفاف و مستطيلي شكل است و تمام قطعات قطب نما روي آن قرار دارند. روي اين  
     صفحه مي توان خط  جهت حركت را هم مشاهده كرد. هر چه اين صفحه اتكا بلند تر باشد، خواندن قطب نما، دقيق 
     تر انجام خواهد شد.

» وسايل جانبي كه بر روي بعضي از قطب نماها وجود دارد :

 1. پيكان تنظيم انحراف كه ارزش آن را دارد تا پول بيشتري براي آن پرداخت كرد تا بتوان تصحصح مغناطيسي را با كمك آن راحت تر انجام داد.
 2. آينه جهت ديدن عقربه كه راهي ديگر براي تقويت دقت است.
۴٫ خط كش كه به سانتي متر يا اينچ مدرج است و از آن مي توان براي اندازه گيري فاصله هاي روي نقشه استفاده كرد.
 5. يك كلينومتر كه مي توان زاويه شيب را اندازه گيري كند. اين وسيله مي تواند بحث شيب يك سطح را حل كند. علاوه بر اين با استفاده از آن مي توانيد  مشخص كنيد كه از دو قله تقريبا هم سطح هستند يا نه.
 6. يك ذره بينكه از آن براي از نزديك خواندن فاصله هاي بين خطوط منحني ميزان استفاده مي شود.

بعضي از قطب نماها داراي امكان تنظيم انحراف هستند، ولي آينه ندارند. اين نوع قطب نماها از نظر قيمت بين قطب نماهاي ساده شكل و قطب نماهاي كامل قرار دارند.اين نوع قطب نماها براي كساني كه طالب امكانات تنظيم انحراف هستند ولي نمي خواهند براي آينه بهايي بپردازند، چيز مناسبي هستند. 
اغلب قطب نماها داراي ريسماني براي اتصال به كمربند، لباس يا كوله پشتي هستند. انداختن بند قطب نما به دور گردن كار درستي نيست و از نظر ايمني احتمال بروز مشكل با آن وجود دارد. خصوصا زماني كه صعودهاي فني انجام مي دهيد.قطب نماهاي گرد و كوچك و ارزان و بدون صفحه پائيني براي كاركوهنوردي مناسب نيستند. چرا كه با آن ها نمي توانيد كارهاي دقيق با نقشه انجام بدهيد.
  • بازدید : 42 views
  • بدون نظر
این فایل در ۶صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

عقربه قطب نما هنگام باز نمودن درب آن ، آزاد شده و حول محور خود می‌چرخد و سپس به علت نیروی مغناطیسی کره زمین همیشه در یک جهت معین که همان قطب شمال مغناطیسی است می‌استد و آن را به ما نشان می‌دهد. عقربه مذکور هیچگاه اشتباه نمی‌کند، مگر آنکه در نزدیکی اشیای آهنی یا فولادی و یا کابلی قرار گرفته باشد. بنابراین ، هنگام استفاده از قطب نما بایستی مطمئن شویم که از اشیای انحراف دهنده آن ، بطور کلی دور است. 
به کمک قطب نما می‌توانیم گرای مغناطیسی کلیه امتدادهای مورد نظر را اندازه گرفته و با در دست داشتن گرای مغناطیسی یک امتداد ، جهت یابی بکنیم.
در کشتیها و هواپیماها برای جهت یابی از آن استفاده می‌شود.
در صنایع نظامی کاربرد وسیعی دارد از جمله دیده‌بانها در مناطق عملیاتی به کمک آن جهت یابی می‌کنند.
به کمک قطب نما می‌توانیم گرای مغناطیسی کلیه امتدادهای مورد نظر را اندازه گرفته و با در دست داشتن گرای مغناطیسی یک امتداد ، جهت یابی بکنیم.
در کشتیها و هواپیماها برای جهت یابی از آن استفاده می‌شود.
در صنایع نظامی کاربرد وسیعی دارد از جمله دیده‌بانها در مناطق عملیاتی به کمک آن جهت یابی می‌کنند.
در صنایع مخابرات ، کارهای پژوهشی و ساختمان قبله نماها بکار برده می‌شود. 
قطب نمای پیشرفته 
قطب نماهای پیشرفته که بیشتر در صنایع مخابرات و امور نظامی بکار برده می‌شوند، مجهز به سلولهای شب نما می‌باشند که حتی در تاریکی شب عمل جهت نمایی را صورت دهند. این نوع قطب نماها در دوربینهای دو چشمی نظامی ، تانکها ، نفربرها و حتی در ساختمان برخی خودروهای پیشرفته نیز بکار می‌رود. از قطب نماهای پیشرفته در اندازه گیری طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی محل نیز استفاده می‌کنند که در نقشه خوانی ، پیاده سازی عملیات نظامی ، دیده بانی در مناطق جنگی و … نقش تعیین کننده دارند. 
مباحث مرتبط با عنوان 
آهنربا 
تعیین قطبهای آهنربا 
طول و عرض جغرافیایی 
قبله نما 
مغناطیس 
میدان مغناطیسی زمین 
قطب نما
در مورد اختراع قطب‌نما روایت‌های زیادی وجود دارد. تنی چند از دانشمندان آن را به چینی‌ها و یا حتی ایتالیایی‌ها نسبت می‌دهند. اما بیشتر دانشمندان همداستانند که قطب‌نما به وسیله ایرانیان ساخته شده است. قطب‌نمای ایرانی برخلاف قطب‌نمای چینی که ۲۴ جهت داشت، دارای ۳۲ جهت بوده‌است. عدد ۳۲ علاوه بر نشان‌دادن دقت بیشتر قطب‌نمای ایرانی، نمایانگر آشنایی ایرانیان با اعداد در مبنای ۲ و دانش ریاضی پیشرفته آنان است،‌که خود بحث جداگانه و بسیار مفصلی را می‌طلبد. در افسانه‌های کهن ایرانی آمده است که اسفندیار رویین به هنگام حرکت برای نبرد با اژدها از پیکانی آهنین سود می‌جسته، که همواره جهت ثابتی را به او نشان میداده است. در دوران نخستین اسلامی، قبله‌نما توسط ایرانیان به قطب‌نما افزوده شد تا همواره و در هر وضعیتی بتوان جهت درست قبله را پیدا نمود. ایرانیان از این اختراع استفاده کامل نموده و آن را به دیگر مسلمانان شناساندند. نام‌های فارسی اجزای قطب‌نما در زبان عربی شاهد تاریخی مسلمی است که کاربرد قطب‌نما از طریق ایرانیان به دست دیگر ملت‌های مسلمان رسیده است.

[ویرایش] ژرفایاب
برای تعیین ژرفنای آب در دریا، به ویژه مناطق ساحلی دریای پارس و دریای مکران، ایرانیان ابزاری اختراع نموده و به کار می‌بردند که شباهت زیادی به شاقول بنایی داشته است. هرچند که اختراع این سوند باستانی به سندباد ناخدای پرآوازه ایرانی نسبت داده شده است، اما اکتشافات اخیر کشتی‌های غرق شده ایرانی در دریای اژه، که در یورش به یونان شرکت داشته‌اند، نشان می‌دهد که از دوران هخامنشیان، ایرانیان این ابزار را شناخته و به کار می‌بردند.
[ویرایش] مسافت یاب و واحد سنجش دریایی گره
دریانوردان ایرانی، از زمان‌های باستان، ابزارهایی برای پیمودن مسافت‌های دریایی به کار می‌برده‌اند. یکی از این ابزارها ریسمانی بوده که دارای گره هایی در طول خود بوده و به تدریج باز می‌شده، که پس از رسیدن به انتها، آن را می‌پیچیدند و دوباره استفاده می‌کرده‌اند.
[ویرایش] رهنامه‌ها
راه‌نامه‌ها، نقشه‌ها و نوشته‌هایی بودند که در آنها کلیه اطلاعات مربوط به دریانوردی ثبت و مستند شده بود. ایرانیان از روزگار باستان، مبتکر و صاحب رهنامه‌هایی بوده‌اند و به کمک آنها دریانوردی و دریاپویی می‌کرده‌اند. رهنامه‌های ایرانیان، اطلاعات و آگاهی‌هایی در مورد بنادر و جزایر، گاه‌شناسی و جهت یابی، جریان‌های دریایی، جریان‌های هوایی، ابزارهای دریانوردی و … را در بر داشته‌اند. پس از اسلام، بسیاری از رهنامه‌های دوران ساسانی به عربی ترجمه شد و دریانوردان دوران اسلامی، بهره فراوانی از آنان برگرفتند.
خواص مغناطيسي زمين

اگر آهنربايي را از نقطه‌اي آويزان کنيم، آهنربا چرخيده و در راستاي شمال و جنوب جغرافيايي قرار مي‌گيرند. قطبي از آهنربا را که در راستاي شمال جغرافيايي قرار دارد، قطب N و ديگري را قطب S مي‌نامند. دليل رفتار اين گونه آهنربا وجود ميدان مغنا طيسي در زمين مي‌باشد.

خواص مغناطيسي زمين

ديد کلي
اگر آهنربايي را از نقطه‌اي آويزان کنيم، آهنربا چرخيده و در راستاي شمال و جنوب جغرافيايي قرار مي‌گيرند. قطبي از آهنربا را که در راستاي شمال جغرافيايي قرار دارد، قطب N و ديگري را قطب S مي‌نامند. دليل رفتار اين گونه آهنربا وجود ميدان مغنا طيسي در زمين مي‌باشد.
تاريخچه
ويليام گيلبرت (willam gilbert) يکي از فيزيکدانان پيشگامي بود که اولين بار به وجود ميدان مغناطيسي زمين پي برد. وي نشان داد که اگر يک ميله آهني را در راستاي شمال و جنوب قرار داده و بر روي آن بکوبيم ميله ، آهنربا خواهد شد. او همچنين براي اثبات وجود ميدان مغناطيسي زمين يک آهنربا را درون کره‌اي قرار داد و نام ان را Terrlla ناميد که در زبان لاتيني به معناي زمين کوچک بود. گيلبرت یک قطب نما را بر روی آن حرکت داد و مشاهده نمود که وقتی قطب نما در راستای سطح Terrlla قرار می‌گیرد، جهت عقربه مغناطیسی آن همواره ثابت می‌ماند، که نشانگر قرار گرفتن عقربه تحت تاثیر میدان مغناطیسی آهنربای درون کره است.
قطب‌های میدان مغناطیسی زمین

* در واقع کره زمین مانند یک آهنربای قوی عمل می‌کند که قطب N آن در جنوب جغرافیایی قرار دارد (که می‌تواند قطب S آهنربا‌ها را به سمت خود منحرف کند) و قطب S آن در شمال جغرافیایی قرار دارد (که قطب N آهنربا را به سمت خود منحرف می‌سازد).

* همه خطوط میدان مغناطیسی در نیمکره شمالی در نقطه‌ای که به آن قطب جنوب مغناطیسی زمین گفته می‌شود، به هم می‌رسند. این خطوط در نیمکره جنوبی در نقطه‌ای که به قطب شمال مغناطیسی زمین معروف است، به هم می‌رسند.

* از آنجا که محور مغناطیسی زمین (خطی که از دو قطب مغناطیسی زمین می‌گذرد) کاملا بر محور دوران زمین (خطی که از قطب شمال و جنوب جغرافیایی زمین می‌گذرد) منطبق نیست، بنابراین یک عقربه مغناطیسی که در جهت مماس بر محور مغناطیسی زمین قرار می‌گیرد، نمی‌تواند جهت شمال و جنوب جغرافیایی زمین را دقیقا تعیین نماید.

مولفه‌های مشخص کننده میدان مغناطیسی زمین

* میل مغناطیسی:
از آنجا که خطوط میدان مغناطیسی زمین بر سطح آن منطبق نیستند، بین شدت میدان مغناطیسی زمین و سطح افق همواره زاویه‌ای وجود دارد، که به آن زاویه میل مغناطیسی می‌گویند.

* زاویه انحراف مغناطیسی:
صفحاتی که بر روی آن عقربه مغناطیسی قرار دارد، صفحه نصف النهار مغناطیسی و به زاویه بین آن و صفحه نصف النهار جغرافیایی ، زاویه انحراف مغناطیسی می‌گویند، که مقدار آن در هر منطقه متفاوت خواهد بود. چون دریانوردان و خلبانان در مسیریابی به نصف النهار جغرافیایی احتیاج دارند، لذا دانستن مقدار زاویه انحراف مغناطیسی برای آنان بسیار مهم است.

* مولفه افقی میدان مغنا طیسی:
اگر میدان مغناطیسی زمین به دو مولفه عمود بر هم تجزیه کنیم، مولفه افقی میدان مغناطیس زمین حاصل می‌شود.

جابجایی قطب‌های مغناطیسی زمین
دانشمندان از دیرباز می‌دانستند که قطب‌های مغناطیسی زمین حرکت می‌کنند. جیمز روس (james ross) نخستین فردی بود که محل قطب شمال را تعیین نمود. وی این کار را در طی سفری خطرناک انجام داده بود. در سال ۱۹۰۴ روالد اماند سون دوباره محل قطب شمال را تعیین نمود، و متوجه شد که محل قطب شمال به اندازه ۵۰ کیلومتر جابجا شده‌ است. اوایل سرعت حرکت قطب ۱۰ کیلومتر در یک سال بود ولی بعدها به ۴۰ کیلومتر در سال رسید.
ناهنجاری مغناطیسی زمین
وقتی انجمن زمین شناسی ایالت متحده امریکا متوجه شد که دور زدن عقربه مغناطیسی در افریقا به اندازه ۰.۱ درجه کم شده ، و میدان مغنا طیسی ۱۰ درصد از قرن نوزدهم ضعیف تر شده است. برای جراید این سوال پیش آمد که آیا ممکن است روزی میدان مغناطیسی زمین از بین برود؟ پروفسور گری گلاتز مایر (gary Gratsmaier) از دانشگاه کالیفرنیا در جواب این سوال گفت، با توجه به مطالعات مغناطیسی در زمانهای گذشته (علم paleomagnetism) ملاحظه می‌شود که میدان مغناطیسی در اعصار گذشته گاهی در حال افزایش و گاهی در حال کاهش است.

در واقع امروزه کره زمین دارای بیشترین شدت میدان مغناطیسی خود در طول تاریخ است. هرگاه در نقطه‌‌ای از کره زمین مقدار کمیتهای مغناطیسی (انحراف مغناطیسی ، میل مغناطیسی ، مولفه افقی بردار میدان مغناطیسی) بطور فاحشی با نقا ط مجاورش فرق کند، اصطلاحا گفته می‌شود که ناهنجاری مغناطیسی اتفاق افتاده و احتمالا در آن نقطه از زمین مخازن ارزشمندی از سنگهای معدن مغناطیسی مانند سنگ آهن وجود دارد. استفاده از این روش در کشف ذخایر معدنی بسیار مفید است.
توفان مغناطیسی
معمولا مقدار سه کمیت مغناطیسی در طی روز و سال تغییرات جزیی دارند. ولی گاهی اوقات در میدان مغناطیسی ، در نتیجه در مولفه‌های آن (سه کمیت) به مدت ۶ یا ۱۲ ساعت تغییرات ناگهانی رخ می‌دهد، که اصطلاحا به آن توفان مغناطیسی می‌گویند. این توفانها معمولا هر ۱۱.۵ سال تکرار می‌شوند. جالب توجه است که پدیده‌هایی مانند شفقهای قطبی و لکه‌های خورشیدی و انتشار امواج رادیویی نیز دارای دوره‌های ۱۱.۵ ساله هستند، که نشان دهنده ارتباط بین آنها است.
کمربند تشعشعی وان آلن
هرگا ه ذره بارداری در میدان مغناطیسی زمین قرار گیرد، بر آن ذره نیرویی وارد می‌شود، که به نیروی لورنتس معروف است. می‌دانیم که در نتیجه اندرکنش هسته‌ای درون خورشید و طوفانهای خورشیدی ، بطور مداوم ذرات پر انرژی با سرعت ۵۰۰ کیلومتر بر ثانیه در فضا گسیل می‌شوند. این موضوع سبب می‌شود که سیلی از این ذرات به سمت زمین بیایند و در دام حوزه‌های مغناطیسی آن بیافتند. از آنجا که در قطبین ، شدت میدان مغناطیسی بیشینه است، نیروی لورنتس وارد بر ذرات بنیادی بسیار بزرگ است. اگر یک گروه پروتون یا الکترون بطور عمود وارد میدان مغناطیسی شوند، از طرف میدان بر این ذرات یک نیروی عمودی و جانب مرکز به نام نیروی لورنتس وارد خواهد شد، که سبب حرکت دورانی آنها می‌شود.

در اثر این نیرو ذرات در یک مسیر دورانی به شعاع r شروع به حرکت می‌کنند و مسیر حرکت آنها حول خطوط میدان مغناطیسی زمین خواهد بود. بنابراین تعداد بیشماری ذره در حوزه‌های قطبی زمین در رفت و آمد هستند. و چون در قطبین مانند سا یر نقا ط مختلف زمین هوا موجود است، به مولکولهای هوا برخورد می‌کنند. این ذرات چون حامل انرژیهای زیادی هسند، با جذب مولکولهای هوا ،‌ آنها را یونیزه کرده و ذرات جدید و پرتوهای گاما تولید می‌کنند، و ما نقاط درخشانی را در قطب مشاهده خواهیم کرد، که به آن کمربند تشعشعی وان آلن گفته می‌شود.
منشا میدان مغناطیسی زمین
در قلب سیاره ما گلوله سخت و یکپارچه‌ای از آهن وجود دارد که به اندازه سطح خورشید داغ است و به آن هسته زمین می‌گوییم. اقیانوسی از آهن مایع دور هسته درونی وجود دارد که به آن هسته خارجی می‌گویند. محققان منشا میدان مغناطیسی را هسته خارجی می‌دانند که لایه عمیقی از آهن مایع است و به دور هسته می‌گردد. در واقع هسته خارجی مانند آب روی اجاق ، بر روی هسته داخلی در جوش و خروش است. از طرفی اثر نیروی کوریولیس دوران زمین ، درون هسته خارجی ایجاد طوفان و گرداب می‌کند. مجموع این حرکتها است که میدان مغناطیسی سیاره زمین را بوجود می‌آورد.
  • بازدید : 46 views
  • بدون نظر

این فایل در ۳۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:


يافتن جهت‌هاي جغرافيايي را جهت‌يابي گويند. جهت‌يابي در بسياري از موارد کاربرد دارد. براي نمونه وقتي در کوهستان، جنگل، دشت يا بيابان گم شده باشيد، با دانستن جهت‌هاي جغرافيايي، مي‌توانيد به مکان مورد نظرتان برسيد. يکي از استفاده‌هاي مسلمانان از جهت‌يابي، يافتن قبله براي نماز خواندن و ذبح حيوانات است. کوهنوردان، نظاميان، جنگل‌بانان و … هم به دانستن روش‌هاي جهت‌يابي نيازمندند.
هرچند امروزه با وسايلي مانند قطب‌نما يا GPS مي‌توان به راحتي و با دقت بسيار زياد جهت جغرافيايي را مشخص کرد، در نبود ابزار، دانستن روش‌هاي ديگر جهت‌يابي مفيد و کاراست.
اگر رو به شمال بايستيم، سمت راست‌مان مشرق (شرق، باختر)، سمت چپ‌مان مغرب (غرب، خاور) و پشت سرمان جنوب است. اين چهار جهت را جهت‌هاي اصلي مي‌نامند. بين هر دو جهت اصلي يک جهت فرعي وجود دارد. مثلاً نيمساز جهت‌هاي شمال و شرق، جهت شمالِ شرقي (شمالِ شرق) را مشخص مي‌کند.
با دانستن يکي از جهت‌ها، بقيه‌ي جهت‌ها را مي‌توان به سادگي مشخص نمود. مثلاً اگر به سوي شمال ايستاده باشيد، دست راست شما شرق، دست چپ شما غرب، و پشت سر شما جنوب است.
روش‌هاي جهت‌يابي
برخي روش‌هاي جهت‌يابي مخصوص روز، و برخي ويژه‌ي شب اند. برخي روش‌ها هم در همه‌ي مواقع کارا هستند. توجه شود که:
بسياري از اين روش‌ها کاملاً دقيق نيستند و صرفاً جهت‌هاي اصلي را به صورت تقريبي‌ مشخص مي‌کنند. براي جهت‌هاي دقيق بايد از قطب‌نما استفاده کرد، و ميل مغناطيسي و انحراف مغناطيسي آن را هم در نظر داشت. 
آن‌چه گفته مي‌شود اکثراً مربوط به نيمکره‌ي شمالي است؛ به طور دقيق‌تر، بالاي ۲۳٫۵ درجه(بالاي مدار رأس السرطان). در نيم‌کره‌ي جنوبي در برخي روش‌ها ممکن است جهت شمال و جنوب برعکس آن‌چه گفته مي‌شود باشد. 
روش‌هاي جهت‌يابي در روز
جهت‌يابي با سمت خورشيد
۱- خورشيد صبح تقريباً از سمت شرق طلوع مي‌کند، و شب تقريباً در سمت غرب غروب مي‌کند.
اين مطلب فقط در اول بهار و پاييز صحيح است؛ يعني‌ در اولين روز بهار و پاييز خورشيد دقيقاً از شرق طلوع و در غرب غروب مي‌کند، ولي در زمان‌هاي ديگر، محل طلوع و غروب خورشيد نسبت به مشرق و مغرب مقداري انحراف دارد. در تابستان طلوع و غروب خورشيد شمالي‌تر از شرق و غرب است، و در زمستان جنوبي‌تر از شرق و غرب مي‌باشد. در اول تابستان و زمستان، محل طلوع و غروب خورشيد حداقل حدود ۲۳٫۵ درجه با محل دقيق شرق و غرب فاصله دارد، که اين خطا به هيچ وجه قابل چشم پوشي‌ نيست. در واقع از آن‌جا که موقعيت دقيق خورشيد با توجه به فصل و عرض جغرافيايي متغير است، اين روش نسبتاً غيردقيق است. 
تنها جايي که خورشيد هميشه دقيقاً از شرق طلوع و در غرب غروب مي‌کند، استواست. 
۲- در نيمکره‌ي شمالي زمين، در زمان ظهر شرعي خورشيد هميشه دقيقاً در جهت جنوب است و سايه‌ي اجسام رو به شمال مي‌افتد.
ظهر شرعي يا ظهر نجومي در موقعيت جغرافيايي شما، دقيقاً هنگامي است که خورشيد به بالاترين نقطه‌ي خود در آسمان مي‌رسد. در اين زمان، سايه‌ي شاخص به حداقل خود در روز مي‌رسد، و پس از آن دوباره افزايش مي‌يابد؛ همان زمان اذان ظهر. 
براي دانستن زمان ظهر شرعي مي‌توانيد به روزنامه‌ها مراجعه کنيد يا منتظر صداي اذان ظهر باشيد. ظهر شرعي حدوداً نيمه‌ي بين طلوع آفتاب و غروب آفتاب است.
۳- حرکت خورشيد از شرق به غرب است؛ و اين هم مي‌تواند روشي براي يافتن جهت‌هاي جغرافيايي باشد.



جهت‌يابي با سايه‌ي چوب(شاخص)
شاخص، چوب يا ميله‌اي نسبتاً صاف و راست است (مثلاً شاخه‌ي نسبتاً صافي از يک درخت به طول مثلاً يک متر) که به طور عمودي در زميني مسطح و هموار و افقي(تراز و ميزان) فرو شده است. 
روش اول: نوک(انتهاي) سايه‌ي شاخص روي زمين را [مثلاً با يک سنگ] علامت‌گذاري مي‌کنيم. مدتي (مثلاً ده-بيست دقيقه بعد، يا بيشتر) صبر مي‌کنيم تا نوک سايه چند سانتيمتر جابه‌جا شود. حال محل جديد سايه‌ي شاخص (که تغيير مکان داده است) را علامت‌گذاري مي‌نماييم. حال اگر اين دو نقطه را با خطي به هم وصل کنيم، جهت شرق-غرب را مشخص مي‌کند. نقطه‌ي علامت‌گذاري اول سمت غرب، و نقطه‌ي دوم سمت شرق را نشان مي‌دهد. يعني اگر طوري بايستيم که پاي چپ‌مان را روي نقطه‌ي اول و پاي راستمان را روي نقطه‌ي دوم بگذاريم، روبروي‌مان شمال را نشان مي‌دهد، و رو به خورشيد (پشت سرمان) جنوب است.
از آن‌جا که جهت ظاهري حرکت خورشيد در آسمان از شرق به غرب است، جهت حرکت سايه‌ي خورشيد بر روي زمين از غرب به شرق خواهد بود. يعني در نيم‌کره‌ي شمالي سايه‌ها ساعتگرد مي‌چرخند. 
هر چه از استوا دورتر بشويم، از دقت پاسخ در اين روش کاسته مي‌شود. يعني در مناطق قطبي (عرض جغرافيايي بالاتر از ۶۰ درجه) استفاده از آن توصيه نمي‌شود. 
در شب‌هاي مهتابي هم از اين روش مي‌توان استفاده کرد: به جاي خورشيد از ماه استفاده کنيد. 
روش دوم(دقيق‌تر): محل سايه‌ي شاخص را زماني پيش از ظهر علامت گذاري مي‌کنيم. دايره‌ يا کماني به مرکز محل شاخص و به شعاع محل علامت‌گذاري شده مي‌کشيم. سايه به تدريج که به سمت شرق مي‌رود کوتاه‌تر مي‌شود، در ظهر به کوتاه‌ترين اندازه‌اش مي‌رسد، و بعداز ظهر به تدريج بلندتر مي‌گردد. هر گاه بعد از ظهر سايه‌ي شاخص از روي کمان گذشت (يعني سايه‌ي شاخص هم‌اندازه‌ي پيش از ظهرش شد) آن‌جا را به عنوان نقطه‌ي دوم علامت‌گذاري مي‌کنيم. مانند روش پيشين، اين نقطه سمت شرق و نقطه‌ي پيشين سمت غرب را نشان مي‌دهد.
در واقع هر دو نقطه سايه‌ي هم‌فاصله از شاخص، امتداد شرق-غرب را مشخص مي‌کنند. 
با اين‌که روش پيشين نسبتاً دقيق است، اين روش دقيق‌تر است؛ البته وقت بيشتري براي آن لازم است. 
براي کشيدن کمان مثلاً طنابي(مانند بند کفش، نخ دندان) را انتخاب کنيد. يک طرف طناب را به شاخص ببنديد، و طرف ديگرش را به يک جسم تيز؛ به شکلي که وقتي طناب را مي‌کشيد دقيقاً به محل علامت‌گذاري شده برسد. نيم‌دايره‌اي روي زمين با جسم تيز رسم کنيد. 
وقتي سايه‌ي شاخص به حداقل اندازه‌ي خود مي‌رسد(در ظهر شرعي)، اين سايه سمت جنوب را نشان مي‌دهد (بالاي ۲۳٫۵ درجه). 
جهت‌يابي با ساعت عقربه‌دار
ساعت مچي معمولي(آنالوگ، عقربه‌اي) را به حالت افقي طوري در کف دست نگه مي‌داريم که عقربه‌ي ساعت‌شمار به سمت خورشيد اشاره کند. در اين حالت، نيمسازِ زاويه‌اي که عقربه‌ي ساعت‌شمار با عدد ۱۲ ساعت مي‌سازد(زاويه‌ي کوچک‌تر، نه بزرگ‌تر)، جهت جنوب را نشان مي‌دهد. يعني مثلاً اگر چوب‌کبريتي را [به طور افقي] در نيمه‌ي راه ميان عقربه‌ي ساعت‌شمار و عدد ۱۲ ساعت قرار دهيد، به طور شمالي-جنوبي قرار گرفته‌است.
نکات
اين که گفته شد عقربه‌ي کوچک ساعت به سمت خورشيد اشاره کند، يعني اين‌که اگر شاخصي [مثلاً چوب‌کبريت] اي که در مرکز ساعت قرار دهيم، سايه‌اش موازي با عقربه‌ي ساعت‌شمار و در جهت مقابل آن باشد. يا اين‌که سايه‌ي عقربه‌ي ساعت‌شمار درست در زير خود عقربه قرار گيرد. يا مثلاً اگر چوبي ده-پانزده سانتيمتري را در زمين به‌طور عمودي قرار دهيم، ساعت روي زمين به شکلي قرار گرفته باشد که عقربه‌ي ساعت‌شمارش موازي با سايه‌ي چوب باشد. 
نيمساز، خطي است که يک زاويه را به دو قسمت مساوي تقسيم مي‌کند. در واقع بايد ميان عقربه‌ي ساعت‌شمار و ۱۲ را بيابيد و با خطي فرضي به مرکز ساعت وصل نماييد. 
دليل اين‌که زاويه(ي بين عقربه‌ي ساعت‌شمار و ۱۲) را نصف مي‌کنيم اين است که: وقتي خوشيد يک بار دور زمين مي‌چرخد، ساعت ما دو دور مي‌چرخد(دو تا ۱۲ ساعت). يعني گرچه روز ۲۴ ساعت است(و يک دور کامل را در ۲۴ ساعت طي مي‌کند)، ساعت‌هاي ما يک دور کامل را در ۱۲ ساعت طي مي‌نمايد. اگر ساعت ۲۴ ساعته‌اي مي‌داشتيد، که دور آن به ۲۴ قسمت مساوي تقسيم شده بود، هر گاه عقربه‌ي ساعت‌شمار را رو به خورشيد مي‌گرفتيد عدد ۱۲ ساعت هميشه جهت جنوب را نشان مي‌داد. 
اين روش وقتي سمت صحيح را نشان مي‌دهد، که ساعت مورد نظر درست تنظيم شده باشد. يعني اگر در بهار و تابستان ساعت‌ها را نسبت به ساعت استاندارد يک‌ساعت جلو مي‌برند، ما بايد آن را تصحيح کنيم(ابتدا ساعت‌مان را يک ساعت عقب ببريم سپس روش را اِعمال کنيم؛ يا نيمساز عقربه‌ي ساعت‌شمار را [به جاي ۱۲] با ۱ حساب کنيد). همچنين در همه‌ي سطح يک کشور معمولاً ساعت يکساني وجود دارد، که مثلاً در ايران حدود يک ساعت متغير است(ايران تقريباً بين دو نصف‌النهار قرار دارد؛ لذا ظهر شرعي در شرق و غرب ايران حدوداً يک ساعت فاصله دارد.) ساعت صحيح هر مکان همان ساعتي است که هنگام ظهر شرعي در آن در طول سال، اطراف ساعت ۱۲ ظهر است. در واقع براي تعيين دقيق جهت‌هاي جغرافيايي ساعت بايد طوري تنظيم باشد که هنگام ظهر شرعي ساعت ۱۲ را نشان دهد. 
روش ساعت مچي تا ۲۴ درجه امکان خطا دارد. براي دقت بيشتر بايد از آن در عرض جغرافيايي بين ۴۰ و ۶۰ درجه [شمالي يا جنوبي] استفاده شود؛ هر چند در عرض جغرافيايي ۵/۲۳ تا ۵/۶۶ درجه [شمالي يا جنوبي]نتيجه‌اش قابل قبول است.(البته در نيم‌کرده‌ي جنوبي جهت شمال و جنوب برعکس است.) در واقع هر چه به استوا نزديک‌تر شويم، از دقت اين روش کاسته مي‌شود. ضمناً هر چه زمان به کار بردن اين روش به ظهر شرعي نزديک‌تر باشد، نتيجه‌ي آن دقيق‌تر خواهد بود. (کشور ايران داراي عرض جغرافيايي بين ۳۶ و ۳۹ درجه‌ي شمالي است.) 
اگر مطمئن نيستيد کدام طرف شمال است و کدام طرف جنوب، به ياد بياوريد که خورشيد از شرق بر مي‌خيزد، در غرب مي‌نشيند، و در ظهر سمت جنوب است. 
توجه کنيد که اگر اين روش را در هنگام ظهر شرعي (يعني ساعت ۱۲) اجرا کنيم، جهت عقربه‌ي ساعت‌شمار خود به سوي جنوب است. يعني مانند همان روش «جهت‌يابي با سمت خورشيد»، که گفتيم خورشيد در ظهر شرعي به سمت جنوب است. 
اگر از ساعت ديجيتال استفاده مي‌کنيد، مي‌توانيد ساعت عقربه‌داري را روي يک کاغذ يا روي زمين بکشيد (دور دايره‌اي از ۱ تا ۱۲ بنويسيد، و عقربه‌ي ساعت‌شمار را هم بکشيد)، و سپس از روش بالا استفاده کنيد. 
حتي وقتي هوا آفتابي نيست و خورشيد به راحتي ديده نمي‌شود هم گاه سايه‌ي خوشيد را مي‌توان ديد. اگر يک چوب‌کبريت را عمود نگه داريد، سايه‌ي آن برعکس جهت خورشيد مي‌افتد. 
به شکل عکس، اگر جهت‌هاي جغرافيايي را بدانيم، مي‌توانيم زمان را در روز بدانيم. با همين روش ساعت‌هاي خورشيدي در گذشته ساخته مي‌شدند. براي ساخت آن بايد نيم‌دايره‌اي را روي زمين به طرف شمال رسم کنيم و از ۶ تا ۱۸ به شکلي شماره‌گذاري نماييم که عدد ۱۲ آن رو به شمال، عدد ۶ در سمت غرب و عدد ۱۸ در سمت شرق باشد. حال اگر شاخصي در مرکز دايره قرار دهيم، سايه‌ي شاخص به منزله‌ي عقربه‌ي ساعت‌شمار ساعت است. چنين ساعتي کاملاً دقيق نيست. ساعت‌هاي آفتابي‌اي ساخته شده است که دقت بسياري دارند. 
روش‌هاي جهت‌يابي در شب
جهت‌يابي با ستاره‌ي قطبي
 
از آن‌جا که ستاره‌ها به محور ستاره‌ي قطبي در آسمان مي‌چرخند، ممکن است پياله‌ي دب اکبر را صحيح يا وارون يا به پهلو ببينيد؛ و همچنين ديگر صورت‌هاي فلکي را
در نيم‌کره‌ي شمالي زمين ستاره‌ي قطبي با تقريب بسياري خوبي(حدود ۰٫۷ درجه خطا) جهت شمال جغرافيايي (و نه شمال مغناطيسي) را نشان مي‌دهد؛ يعني اگر رو به آن بايستيم، رو به شمال خواهيم بود. براي يافتن ستاره‌ي قطبي روش‌هاي مختلفي وجود دارد:
۱٫ به وسيله‌ي مجموعه ستارگان «دبّ اکبر»: صورت فلکي دبّ اکبر شامل هفت ستاره‌است که به شکل ملاقه قرار گرفته‌اند: چهار ستاره‌ي آن تشکيل يک ذوزنقه را مي‌دهند، و سه ستاره‌ي ديگر مانند يک دنباله در ادامه‌ي ذوزنقه قرار گرفته‌اند. هر گاه دو ستاره‌اي که لبه‌ي بيروني ملاقه را تشکيل مي‌دهند(دو ستاره‌ي قاعده‌ي کوچک ذوزنقه؛ لبه‌ي پياله‌ي ملاقه؛ محلي که آب از آن‌جا مي‌ريزد) را [با خطي فرضي] به هم وصل کنيم، و ۵ برابر فاصله‌ي ميان دو ستاره، به سمت جلو ادامه دهيم، به ستاره‌ي قطبي مي‌رسيم. 
۲٫ به وسيله‌ي مجموعه ستاره‌هاي «ذات‌الکرسي»: صورت فلکي ذات‌الکرسي شامل ۵ ستاره است که به شکل W يا M قرار گرفته‌اند. هرگاه (مطابق شکل) ستاره‌ي وسط W (رأس زاويه‌ي وسطي) را حدود ۵ برابرِِ «فاصله‌ي آن نسبت به ستاره‌هاي اطراف» به سوي جلو ادامه دهيم، به ستاره‌ي قطبي مي‌رسيم. 
نکات
صورت‌هاي فلکي ذات‌الکرسي و دبّ اکبر نسبت به ستاره‌ي قطبي تقريباً روبه‌روي يکديگر، و دور ستاره‌ي قطبي خلاف جهت عقربه‌هاي ساعت مي‌چرخند. اين دو صورت فلکي هيچ‌گاه غروب نمي‌کنند. اين دو هميشه در يک شب صاف قابل رؤيت اند. ولي اگر يکي از آن‌ها پشت کوه پنهان بود، با ديگري مي‌توان ستاره‌ي قطبي را يافت. فاصله‌ي هر کدام از اين دو صورت فلکي تا ستاره‌ي قطبي تقريباً برابر است. 
ستاره‌ي قطبي، خود آخرين ستاره‌ي دسته‌ي ملاقه‌ي صورت فلکي ملاقه‌اي شکل «دبّ اصغر» است. برخي ستاره‌هاي دبّ اصغر چندان پرنور نيستند، و گاه ممکن است به راحتي ديده نشوند. 
اگر براي يافتن ستاره‌ها در آسمان از ستاره‌ياب(افلاک‌نما) استفاده مي‌کنيد، به‌خاطر داشته باشيد که ستاره‌ياب‌ها موقعيت ستاره‌ها را در زمان، تاريخ و موقعيت جغرافيايي(طول و عرض جغرافيايي) خاصي نشان مي‌دهند. 
زمين دور محوري فرضي که از شمال و جنوب کره‌ي زمين مي‌گذرد مي‌چرخد. اين چرخش زمين موجب مي‌شود که ما تصور کنيم همه‌ي ستاره‌هاي آسمان حول محوري مي‌چرخند(حرکت ظاهري دارند)، که در محل محور گردش آن‌ها ستاره‌ي قطبي مي‌درخشد؛ ستاره‌ي پرنوري که در راستاي محور گردش زمين قرار داد، و بدين دليل در آسمان ثابت به نظر مي‌رسد. 
هر چه از استوا به سوي قطب شمال برويم، ستاره‌ي قطبي در آسمان بالاتر (در ارتفاع بيشتر) ديده مي‌شود. يعني ستاره‌ي قطبي در استوا (عرض جغرافيايي ۰ درجه) تقريباً در افق ديده مي‌شود، و در قطب شمال(عرض جغرافيايي ۹۰ درجه) تقريباً بالاي سر(سرسو، سمت‌الرّأس، رأس‌القدم) ديده مي‌شود. بالاتر از عرض جغرافيايي ۷۰ درجه‌ي شمالي عملا نمي‌توان با ستاره‌ي قطبي شمال را پيدا کرد. 
در شب هم مي‌توان به وسيله‌ي ستاره‌ي قطبي و دب اکبر زمان را تشخيص داد؛ همان‌طور که در مدخل ساعت ستاره‌اي آمده است. 
جهت‌يابي با هلال ماه
 
در زمان قرص کامل نمي‌توان از اين روش استفاده کرد
اگر به دليل وجود ابر يا درختان نمي‌توانيد ستاره‌ها را ببينيد، مي‌توانيد از ماه براي جهت‌يابي استفاده کنيد.
ماه به شکل هلال باريکي تولد مي‌يابد، و در نيمه‌هاي ماه قمري به قرص کامل تبديل مي‌شود، و سپس در جهت مقابل هلالي مي‌شود. در نيمه‌ي اول ماه‌هاي قمري قسمت خارجي ماه (تحدب و کوژي ماه، برآمدگي و برجستگي ماه) مانند پيکاني جهت غرب را نشان مي‌دهد. در نيمه‌ي دوم ماه‌هاي قمري، تحدب ماه به سمت مشرق است.
اين روش جهت‌يابي چندان دقيق نيست، ولي حداقل راه‌نمايي تقريبي را فراهم مي‌سازد. 
اگر خطي از بالاي هلال به پايين آن وصل کنيم و ادامه دهيم، در نيمه‌ي اول ماه قمري شکل p و در نيمه‌ي دوم شکل q خواهد داشت. 
کره‌ي ماه در نيمه‌ي اول ماه‌هاي قمري پيش از غروب آفتاب طلوع مي‌کند، و در نيمه‌ي دوم پس از غروب، تا پايان ماه که پس از نيمه‌شب طلوع مي‌نمايد. 
پيدا کردن جنوب توسط ماه: اگر خطي فرضي ميان دو نوک(تيزي) هلال ماه رسم کرده و آن را تا زمين ادامه دهيد، تقاطع امتداد اين خط با افق، نقطه جنوب را [در نيم‌کره‌ي شمالي زمين] نشان مي‌دهد. 
وقتي ماه به صورت قرص کامل است، مي‌توان به کمک حرکت ظاهري ماه -که از مشرق به طرف مغرب است- جهت‌يابي کرد. 
روش‌هاي ديگر جهت‌يابي در شب
حرکت ظاهري ماه در آسمان از شرق به غرب است. 
خوشه پروين: دسته‌اى (حدود ده تا پانزده عدد) ستاره، به شکل خوشه انگور، در يک جا مجتمع هستند که به آن مجموعه خوشه‌ي پروين مي‌گويند. اين ستارگان مانند خورشيد از شرق به طرف غرب در حرکتند، ولى در همه حال دُمِ آن‌ها به طرف مشرق است. 
ستارگان بادبادکي: حدود هفت -هشت ستاره در آسمان وجود دارد که به شکل بادبادک يا علامت سوال مي‌باشند. اين ستارگان نيز از شرق به غرب حرکت مي‌کنند، و در همه حال دنباله بادبادکى آنها به‌طرف جنوب است. 
کهکشان راه شيري توده‌ي عظيمي از انبوه ستارگان است که تقريباً از شمال شرقي به جنوب غربي امتداد يافته است. در شمال شرقي اين راه باريک است، و هر چه به سمت جنوب غربي مي‌رود، پهن‌تر مي‌شود. هر چه به آخر شب نزديک‌تر مي‌شويم، قسمت پهن راه شيري به طرف مغرب منحرف مي‌شود. 
  • بازدید : 53 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۸صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

قُطب‌نما وسیله‌ای برای تعیین جهت و جهت‌یابی. این وسیله با استفاده از میدان مغناطیسی زمین جهت قطب شمال را نشان می‌دهد که در حقیقت شمال مغناطیسی زمین است؛ که با شمال حقیقی مقداری فاصله دارد. زاویه بین شمال حقیقی و شمال مغناطیسی، میل مغناطیسی نامیده می شود. امروزه برای تعیین شمال حقیقی از قطب‌نماهای پیشرفته‌تری مانند قطب‌نمای ژیروسکوپی استفاده می‌شود.
هر گاه قطب‌نما در نزدیکی اشیای آهنی یا فولادی و یا منابع الکتریکی که جریان در آن جاریست قرار گرفته باشد، عقربه‌اش از جهت قطب مقداری منحرف می‌شود، که به آن انحراف مغناطیسی می‌گویند. کلاً به همراه داشتن اشیایی از جنس آهن یا انواع مشابه آن می تواند باعث اختلال در حرکت عقربه شود. حتی وجود یک گیره کاغذ روی نقشه ممکن است مساله ساز شود. بنابراین، هنگام استفاده از قطب‌نما باید مطمئن شویم که از اشیای انحراف‌دهنده آن، به‌طور کلی دور است. همچنین احتمال تأثیرگذاری جاذبه‌های مغناطیسی موجود در خاک نیز وجود دارد، که بسیار نادر است.

در جدول زیر حداقل فاصله‌ی وسایل مختلف از قطب‌نما -برای این‌که قطب‌نما شمال مغناطیسی را به درستی نشان دهد- آمده است:
قطب‌نماهای پیشرفته که بیشتر در صنایع مخابرات و امور نظامی به کار برده می‌شوند، مجهز به سلول‌های شب‌نما هستند که حتی در تاریکی شب عمل جهت‌نمایی را صورت دهند. این نوع قطب‌نماها در دوربین‌های دو چشمی نظامی، تانک‌ها، نفربرها و حتی در ساختمان برخی خودروهای پیشرفته نیز به کار می رود. از قطب نماهای پیشرفته در اندازه گیری طول جغرافیایی و عرض جغرافیاییِ محل نیز استفاده می‌کنند که در نقشه‌خوانی، پیاده‌سازی عملیات نظامی، دیده‌بانی در مناطق جنگی و … نقش تعیین‌کننده دارند.
ساختمان قطب نمای M1
۱ – دستگیره يا شصتي : حلقه اي است که در انتهاي قطب نما قرار دارد و براي نگهداشتن قطب نما به حالت تراز در موقع استفاده بکار مي رود.
۲ – درب قطب نما : درپوشي است آلومينيومي كه در وسط آن تار موئي قرار دارد و كاربرد تارموئي مانند مگسك اسلحه است و دو سر تار موئي دو نقطه فسفري (شبنما) وجود دارد و در موقع كار شبانه از آن استفاده مي شود .در حاشيه درب قطب نما خط كشي تعبيه شده است و بر اساس مقياس ۰۰۰/۵۰ : ۱ بر مبناي كيلومتر مدرج شده است.
۳ – تيغه نشانه روي و عدسي چشمي : تيغه ايست كه بالاي آن شكاف كوچكي همانند شكاف درجه اسلحه است و با زاويه ۴۵ درجه نسبت به صفحه مدرج قرار ميگيرد و در موقع گرا گرفتن با كمك تار موئي بكار مي رود. در اين حال توسط عدسي چشمي كه در وسط تيغه تعبيه شده اعداد مربوط به گراي هدف نشانه روي شده قرائت مي شود. خواباندن تيغه بر روي صفحه قطب نما سبب قفل شدن صفحه مدرج مي شود.
۴ – بدنه : كليه اجزاي قطب نما در داخل بدنه كه از جنس آلومينيوم است قرار دارد. در كنار اين محفظه خط كشي تعبيه شده كه با بازشدن كامل درب قطب نما ، خط كشي قطب نما را كامل ميكند.
۵ – طوقه كار در شب : طوقه متحركي است كه جداره خارجي آن دندانه دار است و تعداد ۱۲۰ دندانه دارد اين دندانه ها با زائده اي در كنار قطب نما در تماس است كه به هنگام چرخش تق تق صدا ميدهد و هر تقه برابر ۳ درجه است . بر روي صفحه طوقه يك خط و يك نقطه فسفري مشاهده مي شود كه در موقع كار در شب از آن استفاده ميشود.(زاويه بين خط و نقطه ۴۵ درجه و ۱۵ تقه است)
۶ – صفحه ثابت : در زير طوقه كار درشب صفحه شيشه اي ثابتي قرار دارد كه روي آن يك خط سياه بنام شاخص تعبيه شده . اين خط درست در امتداد شكاف تيغه نشانه روي و تار موئي قرار دارد كه در موقع گرا گرفتن هر عددي زير شاخص باشد گراي آن امتداد است.
۷ – صفحه مدرّج : صفحه ايست لغزنده كه عقربه مغناطيسي روي آن نقش بسته است .بر روي اين صفحه دو گونه تقسيم بندي وجود دارد.
الف : تقسيم بندي داخلي كه برحسب درجه صورت گرفته و به رنگ قرمز ميباشد كه به ازاي هر ۵ درجه علامت گذاري وهر ۲۰ درجه عددگذاري شده است.(محيط دايره به ۳۶۰ قسمت مساوي تقسيم شده و زاويه بين دو شعاع دايره كه يك قسمت را فرا گرفته است ، يك درجه نام دارد).
ب : تقسيم بندي خارجي كه برحسب ميليم غربي و برنگ سياه است كه به ازاي هر ۲۰ ميليم علامت گذاري و هر هر ۲۰۰ ميليم عددگذاري شده است ولي دو صفر سمت راست آن اعداد بمنظور اختصار حذف شده است.(در اين تقسيم بندي محيط دايره به ۶۴۰۰ قسمت تقسيم شده كه هر قسمت آنرا يك ميليم گويند).


عتیقه زیرخاکی گنج