• بازدید : 35 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۰۹صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

اين پژوهش به «بررسي تطبيقي احكام زندان و زنداني در حقوق و مذاهب اسلامي» مي پردازد. زندان مقوله اي است كه با جرم و بزه و انحراف (از قوانين و عرفيات و اخلاقيات) در جامعه مرتبط مي باشد. در طول تاريخ انسان همواره كساني بوده اند كه برخلاف قوانين و مقررات جامعه حركت كرده اند و سيستم هاي حكومتي جوامع نيز براي جلوگيري از به انحراف كشيده شدن جامعه و حمايت از قوانين و اخلاقيات آن مجازات هايي را براي چنين افرادي در نظر گرفته اند، زندان يكي از اين راهها و ابزارها كه از يك طرف براي تنبيه و مجازات و از طرف ديگر براي برگرداندن افراد مجرم به زندگي عادي در جامعه است. ديدگاههاي مختلفي در مورد مجازات زندان براي مجرمان وجود دارند كه برخي بر تاييد اين شيوه براي تاديب مجرمان صحه مي گذارند برخي هم معتقدند كه زندان نه تنها باعث تاديب و كاهش جرم نمي شود بلكه باعث مي شود كه افراد زنداني در كنش متقابل با ساير زندانيان به روش هاي جديد ارتكاب جرم دست پيدا كنند 
 موضوع تحقيق بررسي تطبيقي احكام زندان و زنداني در حقوق و مذاهب اسلامي مي باشد. در اين پژوهش وضعیت زندان و زنداني در مذاهب پنجگانه اسلام(اماميه، مالكيه، شافعيه، حنفيه و زيديه) و همينطور حقوق ايران مورد بررسي قرار گرفته است. جايگاه زندان و زنداني در اين مكتب انسان ساز، با توجه به شأن و كرامت و حفظ حقوق انسانها بسيار ارزشمند و مفيد بوده و نقش زندان را در زندگي اجتماعي افراد زنداني، نقشي مؤثر و سازنده بيان مي كند.
۱-۲هدفهاي تحقيق:
 تبيين جايگاه زندان و زندانيان در حقوق و مذاهب اسلامي، بررسي و تبيين نقش زندان بر افراد زنداني و زندگي اجتماعي و خانوادگي آنها، بررسي سير تاريخي پديده زندان و زنداني در اسلام و حقوق ايران، شناخته شدن محيط زندان و عملكرد آن براي افراد مجرم و جامعه، اينكه معيار جامعه براي زنداني كردن افراد مجرم چيست و در نهايت هدف از وجود زندان و زنداني چيست و با زنداني كردن افراد چه نتيجه اي عايد فرد و جامعه خواهد گرديد.
۱-۳ اهميت موضوع تحقيق و انگيزش انتخاب آن:
 از دلايل اصلي انتخاب و انجام اين پژوهش علاقه به موضوع، بررسي وضعيت سير تاريخي زندان و زنداني جايگاه زنداني در اسلام و حقوق، اينكه زنداني مانند هر انسان ديگري حق حيات و زندگي دارد و زندان در دوره هاي مختلف محيطي براي اصلاح و تربيت افراد بوده و يا فقط حنبه تنبيه و تحدید براي آنان داشته است. زندان از جمله ابزار و وسايل جلوگيري از بروز انحرافات در جامعه مي باشد و در جوامع مختلف از آن براي تأديب و تنبيه افراد مجرم استفاده مي شود. از اين رو ضروري به نظر مي رسد كه ديدگاههاي متعدد در اين حوزه جمع آوري گردد؛ تا بتوان به تبيين دقيقي از جايگاه زندان و نقش آن در جلوگيري و يا ايجاد انحراف و جرم در جامعه دست يافت. دين اسلام به عنوان كاملترين دين الهي كه تمامي زواياي زندگي بشر را مد نظر داشته، از مسأله جرم و بزه و انحراف در جامعه غافل نمانده و براي جلوگيري از بروز جرم و تأديب مجرمان و باز گرداندن آنها به زندگي معمولي در جامعه تدابيري انديشيده است. مذاهب مختلف اسلامي هر كدام با نگاه ويژه خود به اين مسأله نگريسته اند. فهم جايگاه واقعي و حقيقي زندان در دين اسلام در جامعه ما به عنوان يك جامعه ديني بسيار مهم است؛ از طرف ديگر وجود جرايم متعدد و وجود قانون زندان براي بسياري از اين جرايم ضرورت درك مسأله را روشن مي سازد. لذا اين پژوهش در صدد است تا جايگاه زندان و نقش آن را در در جامعه بررسي كند.
 
۱-۴ سوالات و فرضيه هاي تحقيق:
۱-۴-۱- سوالات تحقيق
۱)زندان در حقوق و مذاهب اسلامي چه جايگاهي دارد؟
۲)نقش زندان در زندگي اجتماعي افراد مجرم يا  افرادي كه به دلايل مختلف جرمي را مرتكب شده اند و زندان محل مجازات آنها شده است، چگونه است؟
۳)وضعيت زندان ها و حقوق زندانيان با توجه به احكام مذاهب اسلامي در تاريخ اسلام چه تغييراتي را پذيرفته است؟ 
۱-۴-۲- فرضيه هاي تحقيق:
۱) زندان در گذشته بيشتر به خاطر تحديد و شكنجه افراد به كار رفته است و اكنون جنبه اصلاحي و تربيتي دارد.
۲) زندان از ديدگاه مذاهب پنجگانه اسلامي و حقوق مشروع مي باشد.
۳) مذاهب مختلف اسلامي داراي وجوه اشتراك زيادي در احكام و حقوق زندان و زنداني هستند.
۴) بين احكام زندان و زنداني در حقوق موضوعه ايران و مذاهب اسلامي مطابقت وجود دارد.
۱-۵ روش تحقيق:
 اين پژوهش به روش كتابخانه اي است كه در واقع به شيوه اسنادي- تاريخي به تحليل مسأله مي پردازد. در اين روش ابتدا منابع مكتوب موجود در حوزه پژوهش گردآوري شده و در نهايت با تقسيم بندي مباحث مختلف و ديدگاه مذاهب اسلامي بر حسب سؤالات و فرضیه های تحقیق  در حوزه زندان و زنداني به تبييني دقيق از مسأله دست مي يابد. با توجه به اينكه گردآوري اطلاعات در این پژوهش بر اساس تحقيق كتابخانه بوده لذا در صدد مي باشيم كه آنچه كه از طريق مطالعه كتاب ها در اين زمينه بدست آمده با آنچه در محيط زندان و تأثيري آن بر روي افراد زنداني مطابقت دارد يا نه.

 تقسيم مطالب
فصل اول: كليات موضوع(طرح مسئله، هدف پژوهش، روش تحقیق، بيان موضوع و انگيزه تحقيق، کاربرد تحقیق، سؤالات و فرضیات تحقیق، محدوديت ها و مشكلات تحقيق) و تعريف مفاهيم می باشد. 
فصل دوم: به بررسی تاريخچه حبس در اسلام و ایران، طبقه بندي زندان بر حسب عناوین مختلف، انواع و مدت حبس، مشروعيت حبس از ديدگاه اسلام، حقوق و منابع چهارگانه فقه اسلامي(کتاب، سنت، اجماع و عقل)و همچنين حبس از دیدگاه امام علی(ع) به عنوان مؤسس زندانهای اصلاحی. 
فصل سوم: جايگاه زندان و زنداني در اسلام و حقوق، تأثير زندان بر زنداني ، كاركردهاي و پيامدهاي زندان، روشهاي مختلف اصلاح و تربيت مجرمان، ديدگاه موافقان و مخالفان كيفر حبس و جايگزين هاي مجازات حبس بحث مي شود. 
فصل چهارم: اين فصل در واقع شناسه اصلي پايان نامه را تشكيل مي دهد در خصوص احکام و موارد زندان، موارد و موجبات زندان در حقوق و مداهب اسلامي و بیان دیدگاههای هر کدام و تطبیق آنها با همدیگر بحث و بررسی می شود . 
فصل پنجم: انواع مختلفي از حقوق زنداني در مذاهب اسلامي و ایران را بيان مي كند و در پایان فصل نتیجه گیری و نظر نهایی دانشجو در خصوص پژوهش انجام شده و هم چنين پیشنهادات، ایرادات و اشکالات تحقيق مي پردازد. 
۱-۶ قلمرو تحقيق:
 آنچه كه در اين پژوهش به عنوان احكام زندان و زنداني در مذاهب اسلامي و حقوق ايران بيان شده مي تواند مورد توجه و استفاده علماي حقوق، دانش پژوهان، قضات، وكلاي دادگستري بويژه سازمان زندانها و اقدامات تأميني و تربيتي كشوردر جهت پيشبرد اهداف عاليه اسلام در زمينه احكام و حقوق زندان و زنداني قرار گيرد.
۱-۷ محدوديت ها و مشكلات تحقيق:
 تنها مشكلي كه در اين مورد وجود داشت كمبود منابع و به سختي پيدا كردن منبع تحقيق به خصوص در مورد احكام زندان و زنداني در مذاهب اسلامي مي باشد و اگر بخواهيم مجموعه كاملي از اين تحقيق جهت استفاده كنندگان عزيز آن بدست آوريم به زمان كافي و زحمت و تلاش وافري نيازمنديم. 
۱ -۸ تعریف مفاهیم
جرم: جرم و جريمه از جرم به فتح جيم و سكون راء گرفته شده كه به معني قطع كردن است؛ به قول راغب اصفهاني اصل معناي جرم عبارت از: كندن و قطع ميوه از درخت مي باشد(سپهري،۱۳۷۳، ۲۶-۲۵).
جرم و جريمه در لغت به ارتكاب كارهاي زشت و ناپسند و مخالف حق و عدل اطلاق 
مي شود(فيض،۱۳۶۹، ۶۸-۶۷). جرم و مشتقات آن بيش از شصت بار در قرآن آمده است(عبدالباقي، بي تا،۱۶۷- ۱۶۶)
جرم در اصطلاح: عبارت از امور ممنوع شرعي كه خداوند متعال به وسيله اجراي مجازات حد يا تعزير مردمان را از از ارتكاب آن بازداشته است(عوده، ۱۴۰۲ه ق ،ج ۱،۶۶).
جرم در شريعت اسلامي عبارتست از: هرگونه عصيان نسبت به اوامر و نواهي خداوند. اما جنايت آن جرمي است كه شارع مقدس بر آن كيفر دنيوي قرار داده است اگر چه بر دايره اي تنگتر از آن مثل جراحت و قتل اطلاق مي شود( التسخيري، بي تا، ۹).  مجازات به هر عملي گفته مي شود كه به منظور جلوگيري و تكرار تخلفات از قانون طراحي شده است.
 از نظر حقوقي جرم هر فعل يا ترك فعلي كه مطابق قانون قابل مجازات يا مستلزم اقدامات تأميني و تربيتي باشد جرم محسوب مي گردد(عبدي، ۱۳۷۷،۳۳). 
مجرم: کسی است که با انجام عمل خلاف شرع و قانون مرتکب جرم شده است. مجرم نه تنها در حین تحمل کیفر بایستی اصلاح و تربیت شود بلکه در هنگام خروج از زندان و پس از کسب آزادی باید مورد راهنمایی و حمایت قرار گیرد تا مجدداً مرتکب جرم نگردد. 
واژه زندان در لغت، قرآن و حديث به معاني سجن، حبس، امساك، حصر و نفي آمده است.
۱)سجــــن: 
الف)سجن در لغت: صحاح اللغة «السبجن: الحبس و السجن بالفتح: المصدر و قد سجنه يسجنه اي حبسه» (الجوهري، ۱۴۰۷ه،ج۵ ،۲۱۳۳). المفردات في غريب القرآن «الحبس: الحبس في السجن. وقرئ(رب السجن احب الي) بفتح السين وكسرها. قال: ليسجننه حتي حين و دخل معه السجــــن فتيان …»( راغب اصفهاني، ۲۲۵).
ب)سجن در قرآن: «رب السجن احب الي مما يدعونني اليه» اي خدا رنج زندان خوش تر از اين كار زشتي است كه زنان بر من روا دارند( يوسف/۳۳). «لا جعلنك من المسجونين» باز فرعون به حضرت موسي (ع) گفت اگرغير من خدايي را بپرستي، البته تو را به زندان خواهم كشيد( شعرا / ۲۹).
ج)سجن در حديث: هر يك از لفظ هاي سجن و حبس در موارد فراوان بر زبان پيامبر اكرم(ص) جاري شده است:
 1)هنگامي كه عموي پيامبر(ص) ابوطالب پرسيد آيا مي داني اين قوم به چه منظوري براي تو تشكيل جلسه مي دهند؟ فرمود: «يريدون أن يسجنوني او يقتلوني او يخرجوني» يعني مي خواهند مرا زنداني كنند يا بكشند يا بيرونم كنند( رضا، بي تا، ج۶ ،۳۶۱ ).
 2)در حديث ابوسعيد آمده كه آن حضرت (ص) فرمودند: يؤتي بكتابه فيوضع في سجين(نامه عملش را به او مي دهند و در سجين قرار مي گيرد) سجين صيغه مبالغه از كلمه سجن است(ابن اثير، بي تا، ۳۴۴ ). 
۳) همانطور كه نقل كرده اند: ما شيء احق بطول سجن من لسان ( يعني چيزي سزاوارتر براي زنداني كردن از زبان وجود ندارد) ( ابن منظور، ۲۰۳).
۲) حبــــــس: 
الف)حبس در لغت: القاموس المحيط«الحبس: المنع كالمحبس كمقعد. حبسه يحسبه…. »( فيروز آبادي، وفات ۸۱۷ه ،ج۲ ،۲۱۳). 
در فرهنگ معين حبس به معني زنداني كردن و بازداشتن آمده است. در جاي ديگر حبس چنين تعريف شده است: «سلب آزادي و اختيار نفس در مدت معين و يا نامحدود به طوريكه در آن، حالت ترخيص وجود نداشته باشد و اگر حالت انتظار وجود داشته باشد آنرا توقيف گويند نه حبس»( جعفري لنگرودي، ۱۳۷۴، ۲۰۸) .
ب)حبس در قرآن: «تحسبونهما من بعد الصلاه فيقسمان باالله ارتبتم» شاهدان را نگه داريد اگر از آنها (دو شاهد) بدگمانيد تا بعد از نماز آنها را سوگند دهند كه ما به حق شهادت مي دهيم»( مائده / ۱۰۶).
 «و لئن اخرنا عنهم العذاب الي امه معدوده ليقولن ما يحبسه: اگر ما عذاب را از آن منكران معاد تا وقت معين به تعويق اندازيم، آنها به جاي آنكه توبه از گناه كنند تمسخر و استهزاء كرده و گويند چه موجب تأخير عذاب شده(هود/ ۸).
دو واژه سجن و حبس داراي يك معناي كلي هستند و آن همان ممانعت از دخل و تصرف آزاد و جلوگيري از انجام عمل آزادانه است. سجن به معناي زنداني كردن و حبس به معناي منع، بازداشت، سلب آزادي و محدود و محصور كردن است(قندرو بيجارپس، ۱۳۸۶، ۵۶).
۳) امساك: «والتي ياتين الفاحشه من نساءكم فاستشهدوا عليهن اربعه منكم فان شهدوا فأمسكوهن في البيوت» زناني كه عمل ناشايسته كنند چهار شاهد مسلمان بر آنها بخوانيد چنانچه شهادت دادند در اين صورت آنها را در خانه نگه داريد( نساء / ۱۵).
۴) حصر: «فاقتبلوا المشركين حيث وجدتموهم و خذوهم واحصروهم »آنگاه مشركان را هر جا يابيد به قتل برسانيد و آنها را دستگير و محاصره كنيد (توبه /۱۵ ).
۵) نفي: «انما جزاء الذين يحاربون الله و رسوله و يسعون في الارض فساداً أن يقتلوا او يصلبوا و تقطع أيديهم و أ رجلهم من خلاف او ينفوا من الارض» همانا كيفر آنان كه با خدا و رسول او (ص) به جنگ برخيزند و به فساد كوشند در زمين جز اين نباشد كه آنها را به قتل رسانند يا به دار كشند و يا دست و پايشان بر خلاف ببرند(يعني دست راست را با پاي چپ و يا به عكس)يا با نفي بلد و تبعيد از سرزمين صالحان دور كنند(مائده / ۳۳).
زندان در لغت به معنب بندیخانه، جایی که محکومان و تبهکاران را در آنجا نگه می دارند و حبس است(شمس، ۱۳۸۲، ۲۴).
امروزه در معني زندان اختلاف نظر وجود دارد اينكه زندان محل است يا خود يك نوع جريان سيال زندگي است؛ به هر حال زندان زاييده جرم و جرم زائيده گناه و گناه زائيده انحراف است(آخوندي، ۱۳۶۸، ۷۶).
بستاني حبس را چنين تعريف كرده است: سجن يا حبس عبارت است از آن مكاني كه در آن محكومان به ارتكاب گناهان و جرايم موجب زندان كه خود به ارتكاب آن اعتراف كرده و يا متهماني كه به اتهام وارده اعتراف نكرده زنداني مي شوند، ممكن است زندان به خاطر چيز ديگري غير از گناه مثل ديون مالي و يا قرار گرفتن در دست دشمن و اسراي جنگي و امثال آن باشد(ا دائره المعارف ، بي تا ، ج ۹ ، ۵۰۸).
محققين حقوق جزا معتقدند: حبس يعني سلب آزادي و اختيار نفس در مدت معين يا نامحدود به طور كلي كه در زمان آن حالت انتظار و ترخيص وجود نداشته باشد، چون اگر حالت انتظار وجود داشته باشد آن را توقيف و يا (بازداشت) گويند ( جعفري لنگرودي ، ۱۳۷۴، ۲۰۸).
تعریف زندان از نظر قانون: زندان محلی است که متهمان و محکومان با قرار و حکم کتبی مقام قضایی موقتاّ یا برای مدت معینی و یا بطور دائم به منظور اصلاح و تربیت و درمان نارسائیها و بیماریهای اجتماعی و تحمل کیفر نگهداری می شوند(آیین نامه مقررات زندانهای جمهوری اسلامی ایران، ص۱).
در آيين نامه زندانهاي ايران نيز زندان چنين تعريف شده است: زندان عبارتست از محل حفاظت محكومان و موسسه اي است تربيتي و درماني كه زندانـي را به حكم مقامات صلاحيتدار قانوني براي مدتي كه محكوم به اقامت در اين محل مي شوند ، پذيرفته و نسبت به اسكان و حفاظت و بهداشت و درمان نارسائي و بيماري ها و همچنين آموزش و پــــرورش  علمي و حرفه اي و تهيه موجبات عادت دادن آنان به زندگاني عادي اهتمام و اقدام مي نمايد(آيين نامه زندانها و بازداشتگاهها مصوب ۱۳۴۷ به نقل سپهري، ۱۳۷۳،۷۸)
زندان از نظر حقوقدانان: محلی است که محکومین را در جهت حفظ امنیت اجتماعی و رعایت حقوق شاکی(اعم از خصوصی یا عمومی) و رعایت سایر حقوق زندانی به جز آنچه در حکم قید شده، و به منظور اصلاح و تربیت بواسطه جلوگیری از تکرار جرم با مجوز مرجع قضایی و یا مسئولین زندان در آنجا نگهداری می کنند( شمس، ۱۳۷۵، ۱۷).
معناي اصطلاحي زندان به عنوان كيفر و مجازات مشخص شده است از معناي لغوي گرفته شده؛ ‌چرا كه با حبس شدن مجرم در زندان در واقع از او سلب آزادي مي شود. آنچه كه از مفهوم لغوي و اصطلاحي حبس مستفاد مي شود اينست كه فرد نتواند بدون اراده فرد ديگر و به طور آزادانه رفت و آمد نمايد و يا اينكه در محيطي مثل زندان يا بازداشتگاه از اختيار كامل برخوردار نيست.
۱-۸-۱ عناوین مرتبط با واژه زندان 
بازداشت موقت: برای تعیین تکلیف متهمان صورت می گیرد و پیش از آن است که حکم نهایی از سوی حاکم شرع و مراجع قضایی صادر شود، بازداشت موقت برای روشن شدن وضع متهم در اسلام مجاز است(قرشی، ۱۳۵۴، ۱۵۷).
بازداشتگاه: محلي است كه به منظور حفظ امنيت اجتماعي و رعايت حقوق شاكي اعم از خصوصي و عمومي و جلوگيري از امحاء و مخدوش كردن صحنه جرم و نيز پيشگيري از فرار متهم و حفظ جان وي با رعايت ساير حقوق متهم (بازداشت شده) بويژه حفظ شئونات وي تا هنگام صدور حكم متهم را با مجوز مرجع قضايي و به تشخيص مسئولين بازداشتگاه در آنجا نگهداري مي كنند( شمس، ۱۳۷۵،۲۰). 
علم زندانها: علمی است که انواع مجازاتها و اقدامات تأمینی، طرز اجرا و تطبیق آنها با شخصیت زندانیان و تشکیلات زندانها و اصولی را که رعایت آنها در بهبود وضع زندانیان و آماده کردن آنها برای بازگشت به محیط عادی اجتماعی مؤثر است مورد بحث قرار می دهد، هم چنین تکالیف و وظایف زندانیان را در حدود حقوق آنان از موقع بازداشت و یا در ضمن اجرای کیفرهای سالب آزادی و یا اقدامات تأمینی تعیین می کند(همان منبع، ۱۲). 
مراكز باز پروري: مراكز باز پروري معالجه متهمان و محكومان معتاد و اردوگاهاي كار براي نگهداري معتادان كه طبق حكم مقامات قضايي براي مدتي در اين مركز نگهداري مي شوند(وائلي، ۱۳۶۲، ۱۳۵- ۱۳۴)  
تعليق مجازات: تعليق اجراي مجازات محكوميت هايي كه قاضي در زمان صدور حكم اجراي آنها را معلق مي دارد. تعليق بر دو نوع است ساده و مراقبتي. مدت تعليق يا مدت آزمايشي از هيجده ماه تا سه سال است موارد آن در قانون ذكر شده و قاضي نمي تواند مواردي را بر آن اضافه كند. اهداف تعليق مجازات عبارت است از: جلوگيري از سوء مصاحبت مجرم با زندانيان سابقه دار، كمك به مجرم براي اجتماعي شدن و بازگشت به زندگي عادي در جامعه، صرفه جويي در هزينه هاي زندان و استفاده جامعه از كار و فعاليت مجرمين مي باشد( وليدي، ۱۳۷۹، ۸ ).
كانون اصلاح و تربيت: مركزي است جهت نگهداري اصلاح و تربيت تهذيب اطفال غيربالغ بزهكار يا بزهكاراني كه كمتر از هيجده سال تمام سن داشته باشند، كه در اين مركز بر حسب نوع واستعداد اين افراد امكانات رفاهي، فرهنگي، حرفه آموزي، بهداشتي و تربيت بدني وجود دارد. كانون اصلاح و تربيت مركزي است كه اطفال بزهكار به حكم دادگاه اطفال براي آموزش علمي و حرفه اي و تربيت و تهذيب اخلاق در آنجا نگهداري مي شوند(گودرزي بروجردي، ۱۳۸۳، ۱۷۲ )
مجازاتهاي بازدارنده: تأديب يا عقوبتي است كه از طرف حكومت به منظور حفظ نظم مراعات مصلحت اجتماع در قبال تخلف از مقررات و نظامات حكومتي تعيين مي گردد؛ از قبيل حبس جزاي نقدي، تعطيل محل كسب، لغو پروانه و محروميت از حقوق اجتماعي و اقامت در نقطه يا نقاط معين و منع از اقامت در نقط و يا نقاط معين و مانند آن( ماده ۱۷ قانون مجازات اسلامي مصوب ۱۳۷۰).
كيفرهاي تكميلي: مجازاتهاي تكميلي مجازاتهايي را گويند كه مجرم علاوه بر محكوميت به مجازات اصلي، بدان نيز محكوم مي شود. مثل كسي كه در ماههاي حرام مرتكب قتل شده، علاوه بر پرداخت ديه به پرداخت يك سوم آن نيز محكوم مي گردد( سپهري، ۱۳۷۳، ۳۷ ).
مجازات تبعي: مجازاتي گويند كه بنا بر حكم اصلي مجرم بدان كيفر مي شود خواه حكم به مجازات اصلي صادر شده باشد يا نه مثل محروميت قاتل از ارث. مجازات بدلي: كيفري است كه در شرايط خاص جاي كيفر اصلي را مي گيرد مانند پرداخت ديه در صورت مصالحه به جاي قتل. مجازات اصلي: قصاص در قتل، حدود، قصاص و تعزيرات است(سپهری، ۱۳۷۳، ۳۶). بايد توجه داشت كه فرق بين كيفرهاي تكميلي و تبعي كه هر دو علاوه بر مجازات اصلي اجرا مي شوند اين است كه در كيفرهاي تكميلي تصريح قاضي ضرورت دارد ولي در كيفر تبعي لازم نيست (جندي، ۹۴۲ ه ق ، ۳۶) . 

عتیقه زیرخاکی گنج