• بازدید : 34 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۳صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

هرگاه از جاهليت سخن به ميان مي آيد‎، چنين به نظر مي رسد كه جاهليت مربوط به دوران گذشته بوده و امروز در دوران عقلانيت بشر‏، سخن از آن، سخني گزاف و خارج از تمدن است. اما با تامل در مفهوم جاهليت و آنچه كه بر بشر امروز مي گذرد، روشن مي شود كه اين معضل بزرگ، امروز هم گريبان گير بشر است. 
جاهليت چيست؟ و آيا با همه تحولات علمي و ترقيات بشر در قرون اخير، به كارگيري لفظ جاهليت در مورد انسان عصر حاضر صحيح است؟ 
جاهليت نخستين (جاهليت اُولي به تعبير قرآن) و جاهليت نوين (جاهليت ثاني) به چه معنا است؟ و آثار و علائم جاهليت دوران ما چيست؟ اينها مسائلي است كه بايد مورد بررسي قرار گيرد. 
جاهليت از ديدگاه قرآن و روايات 
چنانكه اشاره شد قرآن و روايات راجع به جاهليت، تعاريفي دارند كه توجه به آن، بسياري از حقايق را روشن مي سازد. 
خداوند در قرآن مي فرمايد: 
اِذ جَعَلَ الذِينَ كَفَرُوا فِي قُلوبِهِم الحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الجَاهِلِيَّة 
آنگاه كه كافران در دلهاي خود تعصب (آنهم) تعصب جاهلي قرار داده‌اند.۱ 
حميت از ماده «حَمي» به معناي حرارت است و سپس در معناي غضب، و بعد از آن در معناي نخوت و تعصب آميخته با غضب به كار رفته است. علي(ع) در خطبه قاصعه بارها روي اين معنا تكيه كرده است و در مذمت ابليس كه پيشواي مستكبران بود مي فرمايد: 
صَدَّقَهُ بِهِ اَبنَاءُ الحَميَّةِ وَ اِخوانُ العَصَبِيَّة وَ فَرَسانُ الكِبرِ وَ الجَاهِلِيَّةِ 
او را فرزندان نخوت و حميت و برادران عصبيت و سواران برمركب كبر و جهالت تصديق كردند. 
و در جاي ديگر- در همين خطبه- به هنگامي كه مردم را از تعصبات جاهليت بر حذر مي دارد، مي فرمايد: 
شراره هاي تعصب و كينه هاي جاهلي را كه در قلب داريد خاموش سازيد، كه اين نخوت و حميت و تعصب ناروا در ميان مسلمانان، از القائات و نخوتها و وسوسه هاي شيطان است.۲ 
در حديثي از امام علي بن الحسين(ع) آمده كه وقتي از حضرت درباره عصبيت سوال كردند، فرمود: 
تعصبي كه موجب گناه است اينست كه انسان بَدان قوم خود را از نيكان قوم ديگر برتر بشمرد. ولي دوست داشتن قوم خود، تعصب نيست. تعصب آن است كه آنها را در ظلم ياري كند.۳ 
قرآن در بيان داستان شب بعد از جنگ احد و احتمال خطر حمله مشركين به مدينه و ترس انسانهاي منافق و ضعيف الايمان مي فرمايد: 
ثُمَّ اَنزَلَ عَلَيكُم مِن بَعدِ الغَمِّ اَمَنَةً نُعاساً يُغشَي طائِفَةٌ مِنكُم وَ طائِفةٌ قَد اَهَمَّتْهُم اَنفُسُهُم يَظُنُّونَ بِاللهِ غَير الحقِّ ظَنَّ الجَاهِليةِ 
سپس خداوند بعد از آن‌اندوه، آرامشي به صورت خواب سبكي بر شما فرو فرستاد كه گروهي از شما را فرا گرفت. گروهي تنها در فكر جان خود بودند و درباره خدا، گمان هاي ناروا همچون گمان هاي دوران جاهليت مي بردند.۴ 
آنها در مورد خدا گمان هاي نادرست همچون گمان هاي دوران جاهليت و قبل از اسلام داشتند و در افكار خود احتمال دروغ بودن وعده هاي پيامبر(ص) را مي دادند و به يكديگر و يا به خويشتن مي گفتند: آيا ممكن است با اين وضع دلخراشي كه مي بينيم پيروزي نصيب ما بشود. يعني بسيار بعيد و غير ممكن است. قرآن در جواب آنها مي گويد: بگو همه امور براي خداست.۵ 
قرآن در پيام ديگري اشاره مي فرمايد: 
اَفَحُكمَ الجَاهِليةِ يَبغُونَ؟ وَ مَن اَحسَنَ مِنَ اللهِ حُكماً لِقومٍ يُوقِنون. 
آيا خواستار حكم جاهليت‌اند؟ براي مردمي كه يقين دارند داوريِ هيچ كس از خدا بهتر نيست.۶ 
در كتاب كافي از علي (ع) نقل شده است كه فرمودند: 
الحُكمُ حُكمان، حُكمُ اللهِ و حُكمُ الجاهِليةِ فَمَن اَخطَا َحُكمَ اللهِ حَكَمَ بِحُكمِ الجَاهِليَّةِ 
حكم دو گونه بيشتر نيست يا حكم خداست يا حكم جاهليت و هر كس حكم خدا را رها كند به حكم جاهليت تن در داده است.۷ 
 از اينجا روشن مي شود مسلماناني كه با داشتن احكام آسماني به دنبال قوانين ساختگي باطل ديگر افتاده‌اند، در حقيقت در مسير جاهليت گام نهاده‌اند.۸ 
حضرت علي(ع) مي فرمايد: 
پيامبر گرامي اسلام(ص) بعد از مراسم حج به طرف مدينه حركت فرمودند، در بين راه ماجراي غدير خم و خطبه آن حضرت مطرح شد. پيامبر در آن خطبه معروف فرمودند: به خدا قسم خداوند به انبياء و رسولان در مورد من بشارت داده، من آخرين انبياء و رسولانم و من حجت خدا بر همه مخلوقات آسمانها و زمينم. هر كس در اين موضوع شك كند كافر است، آن هم كفر جاهليت اول، و كسي كه در اين گفتارم ترديد كند در همه چيز ترديد كرده و ترديد كننده در آن آتش جهنم است. ۹ 
حارث بن مغيره مي گويد به امام صادق(ع) عرض كردم: آيا پيامبر (ص) فرموده‌اند: كسي كه بميرد و امامش را نشناسد به مرگ جاهليت مرده است؟ حضرت فرمودند: آري. پرسيدم آيا جاهليت جاهلان و سفهاء يا جاهليتي كه امامش را نسناخته؟ حضرت فرمودند: جاهليت كفر و نفاق و گمراهي.۱۰ 
پيامبر گرامي اسلام(ص) نگاهي به حضرت علي(ع) نموده و آنگاه فرمودند: 
يَا عَلي مَن اَبغَضَكَ اَمَاتَهُ اللهُ مِيتَةً جَاهِليَِةً وَ حَاسَبَهُ بِمَا عَمِلَ، يَومَ القِيامَةِ 
اي علي، كسي كه دشمن تو باشد، خداوند او را به مرگ جاهليت مي ميراند. و بر اساس آنچه عمل كرده در روز قيامت با او رفتار مي شود.۱۱ 
از رسول گرامي اسلام(ص) نقل شده كه فرمودند: 
مَن اَنكَرَ القَائِمَ مِن وُلدي فِي زَمانِ غيبتهِ مَاتَ مِيتَةً جاهليةً 
كسي كه منكر قائم از فرزندان من در زمان غيبتش بشود به مرگ جاهليت مي ميرد.۱۲ 
در دعاي غيبت امام زمان(عج) بعد از درخواست معرفت خدا و پيامبر (ص) و امام و حجت خدا، از خداوند طلب مي كنيم: 
اَللهُمَ لَا تَمِتنِي مِيتَةً جاهليةً وَ لا تُزِغ قَلبِي بَعدَ اِذ هَدَيتَني 
خدايا مرا به مرگ جاهليت نميران و قلبم را پس از هدايت منحرف مساز.۱۳ 
مقصود از مرگ جاهليت در اين دعا، عدم معرفت امام زمان(عج) است. 
امام صادق (ع) مي فرمايد: 
مَن شَرِبَ مُسكِراً لَم تُقبَل مِنهُ صَلاتُهُ اَربَعينَ يَوماً. فَاِن مَاتَ فِي الاَربعين، مَاتَ مِيتَةً جَاهليةً وَ اِن تَابَ، تَابَ اللهُ عَليهِ 
كسي كه شراب بنوشد، چهل شبانه‌روز نمازش پذيرفته نيست و اگر در اين چهل روز بميرد به مرگ جاهليت مرده، ولي اگر توبه كند خداوند توبه اش را مي پذيرد.۱۴ 
از مجموع آيات و رواياتي كه در اين باب ذكر شد مي توان مصاديق جاهليت را در موارد زير خلاصه نمود: 
۱-  حكم و حكومت ناحق، رفتار خلاف قانون الهي و مبتني بر هوي و هوس و روي گرداني از دستورات الهي. 
۲-  بي توجهي به وعده هاي الهي و بد‌انديشي درباره افعال خداوند. 
۳- پاي فشردن بر خواسته هاي نابه جا، تعصب و جانب داري بي دليل از عقايد و‌انديشه هاي باطل. 
۴-  نژاد پرستي و برتري قوم و قبيله بدون دليل منطقي(حميت جاهليت) 
۵-  فساد اخلاقي و شراب و قمار، و جنگ و غارت گري. 
۶-  عدم پذيرش رهبري صالح و معصوم و بي توجهي به احكام الهي. 
جاهليت نخستين 
قرآن در سوره احزاب، خطاب به زنان پيامبر(ص) جاهليت نخستين را اين گونه بيان مي فرمايد: 
وَ قَرْنَ فِي بُيوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجنَ تَبَرُجَ الجَاهِليةِ الاُولَي 
در خانه هايتان بمانيد و مانند جاهليت اولي تبرج (آشكار كردن بدن و زينت) نداشته باشيد.۱۵ 
اما اينكه منظور از جاهليت اولي چيست، ظاهراً همان جاهليتي است كه مقارن عصر پيامبر(ص) بوده و به طوري كه در تواريخ آمده در آن موقع زنان حجاب درستي نداشتند و دنباله روسري هاي خود را به پشت سر مي‌انداختند به طوري كه گلو و قسمتي از سينه و گردنبند و گوشواره هاي آنان نمايان بود. به هر حال اين تعبير نشان مي دهد كه جاهليت ديگري همچون جاهليت عرب در پيش است كه ما امروز در عصر خود آثار اين پيشگويي قرآن را در دنياي متمدن مادي مي بينيم.۱۶ 
جاهليت قبل از اسلام 
پيرامون جاهليت عرب قبل از اسلام (جاهليت اُولي) در كتب تاريخ، مسائل زيادي مطرح شده است كه- براي روشن تر شدن مفهوم جاهيت- به بعضي از آنها اشاره مي نمائيم. 
۱-    از نظر امام علي(ع) لجاجت در برابر حق، حميت و تعصب بي جا و شيطاني، خودپسندي و غرور، عدم‌انديشه و تفقه در دين، به كار نبردن گوهر خرد در خداشناسي، ميراث دار فرهنگ منحط گذشته بودن و از پيشوايان ستمگر پيروي نمودن از نمودهاي جاهليت است. 
امام در خطبه اي درباره حالات و ويژگي هاي مردمان دوران جاهليت در آستانه بعثت پيامبر، مي فرمايد: 
در آن دوران، ملت ها در خوابي عميق فرو رفته بودند. فتنه و فساد در مجراي به راه‌انداختن هرج و مرج، جهان را فرا گرفته بود. كارهاي خلاف، ميان مردم منتشر شده و امور زندگي از هم گسيخته بود. آتش جنگ ها زبانه مي كشيد. دنيا بي نور و پر از نيرنگ گشته بود. برگ هاي درخت زندگي به زردي گراييده، از ثمره زندگي خبري نبود. ميوه دنياي آن روز فتنه و غذايش مردار بود. در درون، وحشت و اضطراب و در بيرون شمشير حكومت مي كرد.۱۷ 
به نظر مي رسد. علي(ع) همه دنياي قبل از اسلام را غرق در جاهليت مي ديدند. 
۲-  حضرت در نهج البلاغه در مورد هنگامه بعثت مي فرمايد: 
او را در زماني فرستاد كه مردم در حيرت و گمراهي سرگردان بودند و در فتنه و جهل و فساد غوطه‌ور. هوا و هوس هاي سركش، آنها را از جاده حق دور ساخته بود. جهل و ناداني، آنها را سبك مغز بار آورده، و در كارهاي خود مضطرب و حيران ساخته و به آن (جهل و ناداني) مبتلا گشته بودند.۱۸ 
۳-  از حضرت در توصيف بني اميه- كه ادامه دهنده جاهليت اولي بودند- نقل شده: 
فتنه، آشوب، فساد و تباه گري هاي بني اميه با چهره هاي بس زشت و رُعب انگيز و گروه به گروه كه متصف به جاهليت‌اند،‌ بر شما وارد مي شود. نه دليل هدايتي در آنها وجود دارد و نه نشاني كه براي هدايت ديده شود.۱۹ 
و در خطبه ديگر در توصيف آنها مي فرمايد: 
زيرا آنان پيشتازان تكبر، پايه هاي تعصب و تكيه گاه هاي اركان فتنه و شمشيرها، فخر كنندگان جاهلي با افتخار به نسب و نژاد مي باشند.۲۰ 
۴-  از موارد قابل توجه در جاهليت عرب، نوع روابط خانوادگي و انواع ازدواج هاي رايج در ميان آنها بوده. به عنوان نمونه مي توان موارد ذيل را نام برد: 
الف) نكاح مَقْت: پس از فوت پدر، پسر بزرگ پارچه به روي همسر پدرش – به شرطي كه مادرش نباشد- مي‌انداخت و با او ازدواج مي كرد و يا او را به ديگري مي داد و مهريه مي گرفت. 
ب) نكاح جمع: كنيزكان خود را وادار به زنا با ديگران مي كردند و پول مي گرفتند. 
ج) نكاح بدل: معاوضه همسر با كسي كه از همسر او خوشش مي آمد(تعويضي) 
د) نكاح ضماد: ازدواج چند مرد با يك زن. در اين ازدواج فرزند مال كسي بود كه به وي شبيه باشد
 ( كه به نام نكاح زهط هم ناميده شده است). 
هـ) نكاح استبضاعي: شخصي همسر خود را در اختيار مردي كه از شجاعت و يا صفت پسنديده ديگري برخوردار بود قرار مي داد تا از او صاحب فرزند شجاع شود. 
و) نكاح دسته جمعي: ازدواج گروهي از مردان با گروهي از زنان به طور آزاد.۲۱ 
۳-  از معروف ترين رسوم زشت اعراب جاهلي، زنده به گور كردن دختران در بعضي از قبايل بود كه قرآن به آن اشاره مي فرمايد. 
هرگاه به يكي از آنها بشارت دهند دختري نصيب تو شده، صورتش از فرط ناراحتي سياه مي شود و مملو از خشم مي گردد. از قوم و قبيله خود به خاطر بشارت بدي كه به او داده شده متواري مي گردد و نمي داند آيا او را با قبول ننگ نگه دارد يا در خاك پنهانش كند. چه بد حكمي مي كنند.۲۲ 
در زمينه زنده به گور كردن دختران، وقايع وحشتناكي در جامعه عرب قبل از اسلام رخ داده كه در تواريخ به تفصيل آمده است. 
بدين ترتيب مي توان بر مصاديق جاهليت؛ تبرج و برهنگي، تكبر و خودخواهي، نابود كردن ارزش زن و انسان، وحشت و اضطراب و جنگ و خونريزي را افزود. 
جاهليت نوين در عصر ما 
در بحث از جاهليت اولي ادعا شد كه جاهليت دوم، جاهليتي است كه دنياي امروز با همه پيشرفت هاي علمي و تمدن عظيم بي سابقه بشري و ادعاي تشكيل حكومت جهاني، گرفتار آنست.اين ادعا چگونه قابل پذيرش است؛ در حالي كه ادعاي عقلانيت بشر، گوش فلك را كر كرده است. 

عتیقه زیرخاکی گنج