• بازدید : 44 views
  • بدون نظر
این فایل در ۲۵صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

به هنگام شروع جنگ تحميلى ، كه بر اساس اداى تكليف به فضاى بامعنويت جبهه راه پيدا كردم ، با چهره هاى نورانى ، و انسانهايى ملكوتى ، و فرش نشينانى عرشى آشنا شدم .
تنى چند از آن حق شناسان آگاه از اين فقير خواستند ، در ايّامى كه جبهه در آرامش قرار دارد و مسافران راه عشق براى انجام پاره اى از امور به تهران مى آيند ، در جلسه اى جهت مباحثه ى عاشقانه و عارفانه ، بر اساس آيات قرآنيه و مكتب نبويّه و اهل بيت طاهره و عترت مرضيه ، همچون سوته دلان گرد هم آيند تا تذكرى براى دوستان و مايه اى براى ميدان رزم عليه دشمنان باشد .
از اين پيشنهاد استقبال كردم ، زمان جلسه هفته اى يك بار در شب سه شنبه تعيين شد .
در ابتداى برنامه بيش از بيست نفر نبوديم ، جلسه با نماز جماعتى با حال ، و ذكر چند مسأله ى فقهى و بحثى از معارف الهيه ، و ذكر مصيبتى پرشور ، شروع مى يافت و پايان مى گرفت
به تدريج پاكانى عزيز و عزيزانى پاك ، به وسيله ى همان بيست نفر از تشكيل چنين جلسه اى در خانه ى دوستى با حال و دل سوخته ى اهل بيت خبر شدند و به جمع بيست نفر پيوستند . فضاى جلسه از معنويتى خاص برخوردار بود ، 
پرچمى نداشت ، از اسم و رسم دور بود ، بر خلاف تمام جلسات از مدير و كارگردان و رئيس و مرئوس خبرى در آن نبود ، سراسر عشق و شور بود ، وحدت و يگانگى بود ، يكرنگى و يكپارچگى بود ، براى خدا مى آمدند ، براى خدا مى شنيدند ، براى خدا مى گفتند ، براى خدا مى خواندند و جز حال و مستى چيزى در آن مجلس حس نمى شد .
شمار شركت كنندگان نزديك به هزار نفر شد ، من به خاطر آن جلسه اگر در دورترين نقاط ايران بودم شب سه شنبه برمى گشتم ، شركت كنندگان هم همين برنامه را داشتند ، حتى رزمندگان براى شركت در آن مجلس عشق از جنوب و غرب كشور ، با مرخصى گرفتن از فرماندهان جنگ سر از پا نمى شناختند .
من فكر مى كردم آن مجلس انس و آن محفل شور ، ساليان متمادى پابرجا باشد ، ولى گروهى از بهترين شركت كنندگان آن مجلس به فيض شهادت رسيدند و گروهى به دست كفار بعثى اسير شدند ، تعداد شهيدان و اسيران آن جلسه در حدى بود كه طاقت مرا تاب كرد ، ديدن جاى خالى آنان در آن جلسه براى من بسيار مشكل بود . شركت كنندگان جديد ، مردمى نبودند كه جاى خالى آن عزيزان را پر كنند ، با دلى سوخته و اشكى ريزان آن جلسه را ترك كردم ، و نهايتاً جلسه براى هميشه تعطيل شد و تا امروز كه اين جملات را مى نويسم در آرزوى ديدن افرادى نظير آن افرادم ، ولى نمونه ى آن را نمى يابم و گمان ندارم مانند آنان را بيابم .
مطالب متنوعى در آن جلسه بحث شد . توبه ، معرفت ، عشق به حق ، قيامت ، عرفان . خوشبختانه تمام آن مباحث به وسيله ى نوار ضبط شد ، پس از سالها قسمتى از نوارهاى مربوط به بحث توبه توسط مؤسسه ى تحقيقاتى دارالعرفان به دست آمد ، پيشنهاد كردند از نوار پياده شود و سپس به صورت كتاب در دسترس 
همگان قرار گيرد . كتابى كه پيش رو داريد يادگار بيش از بيست هفته از آن شب هاى سه شنبه ى باحال است ، شب هايى كه ياد آن براى من يادآور خاطره هاى بسيار شيرين و ناگفتنى است . اميد است بتوانيد به توفيق حق از مباحث اين كتاب كه در بحث توبه تازه و جديد است بهره ى كافى ببريد .
فقير : حسين انصاريان
فَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللهُ حَلالا طَيِّباً وَاشْكُرُوا نِعْمَتَ اللهِ اِنْ كُنْتُمْ اِيّاهُ تَعْبُدُونَ نحل ( ۱۶ ) : ۱۱۴ 

نعمت ها و مسئوليت انسان
خداوند مهربان از راه رحمت و محبت و لطف و عنايت ، انسان را لايق آراسته شدن به نعمت هايى نموده كه در پهن دشت هستى ، هيچ يك از موجودات ، حتى فرشتگان مقرب را بدين صورت شايستگى و لياقت نداده .
نعمت هاى حق بر سر سفره ى حيات انسان به گونه اى است كه اگر برابر با دستورات پروردگار به مصرف برسد جسم و جان را رشد مى دهد و سعادت دنيا و آخرت آدمى را تأمين مى نمايد .
قرآن مجيد در رابطه با نعمت ها ، همگان را به دوازده مسأله ى بسيار مهم توجه مى دهد :
۱ ـ فراوانى و گستردگى نعمت .
۲ ـ راه تحصيل نعمت .
۳ ـ توجه به نعمت .
۴ ـ شكر نعمت .
۵ ـ پرهيز از ناسپاسى در كنار نعمت .
۶ ـ بى شمار بودن نعمت .
۷ ـ قدر شناسان نعمت .
۸ ـ زشتى اسراف در نعمت .
۹ ـ بخل از خرج كردن نعمت .
۱۰ ـ علل از دست رفتن نعمت .
۱۱ ـ اتمام نعمت .
۱۲ ـ پاداش به جا خرج كردن نعمت .
ملاحظه ى آيات كتاب الهى و توجه به مفاهيم بلند ملكوتى آن آيات ، در جهت اين دوازده مسأله ضرورى است .

۱ ـ فراوانى و گستردگى نعمت
آنچه در آسمانها و زمين است هر يك به صورتى در خدمت انسان است . خورشيد ، ماه ، تعدادى از ستارگان ثابت و سيار ، موجودات مريى و نامريى فضا ، همه و همه به اراده ى حضرت حق در مسير سود رساندن به انسان هستند .
كوهها ، صحراها ، درياها ، جنگل ها ، روييدنى ها ، باغها ، چشمه ها ، رودها ، حيوانات و انواع مخلوقات زمينى هر كدام به شكلى در راه برپا داشتن خيمه ى حيات انسان در فعاليت مى باشند .
نعمت هاى الهى به طور فراوان و گسترده و كامل و جامع ، انسان را عاشقانه در آغوش گرفته و همچون دايه اى مهربان و دلسوز براى رشد اين موجود برتر در كوشش و تكاپويند .
از نعمت هاى آشكار و نهان و ظاهر و باطن ، آنچه مورد نياز و احتياج انسان است بر سر سفره ى زندگى نهاده شده و چيزى در اين خوان گسترده كم نيست .
قرآن كريم در اين زمينه مى فرمايد :
أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُم مَا فِي السَّماوَاتِ وَمَا في الاَْرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً . . . (۱) 
آيا نديدى خداوند آنچه را در آسمانها و زمين است به تسخير شما آورده ، 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ ـ لقمان ( ۳۱ ) : ۲۰ .
و نعمت هاى آشكار و نهانش را بر شما گسترده و كامل و افزون نموده است . . . ؟

۲ ـ راه تحصيل نعمت
هر نوع كار و كوشش مثبتى براى تحصيل معاش ، بدون ترديد ، عبادت و بندگى خداست ; زيرا خداى مهربان در قرآن مجيد در آيات فراوانى بندگان خود را به آباد كردن زمين ، به دست آوردن رزق حلال ، كسب معاش و تجارت و خريد و فروش سالم امر مى نمايد ، و اطاعت امر حق ، عبادت و بندگى است و اين عبادت و بندگى را در قيامت اجر و ثواب است .
عناوينى چون تجارت ، بيع و شرا ، اجاره ، وكالت ، مساقات ، مزارعه ، مضاربه ، مشاركت ، صنعت ، آموختن دانش به ديگران ، خطاطى ،خياطى ، صباغى ، دباغى ، دامدارى همراه باشرايط اسلامى و انسانى ، راههاى مثبت به دست آوردن نعمت هاى مادى است كه كوشنده ى در هر يك از اين امور مورد محبت حق است ، و جداى از هر كدام از آنها ، و تحصيل رزق و روزى از راههاى خلاف اسلام و اخلاق و انسانيت عامل نفرت خداوند است .
قرآن عظيم در اين مسأله مى فرمايد :
يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ إِلاَّ أَن تَكُونَ تِجَارَةً عَن تَرَاض مِنْكُمْ . . . (۱) 
اى كسانى كه ايمان آورده ايد ! اموال يكديگر را از راه غير حق نخوريد ، مگر آنكه داد و ستدى باشد كه با رضايت خودتان انجام گرفته.
يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلاَلاً طَيِّباً وَلاَ تَتَّبِعُوا خُطُواتِ ال شَّيْطانِ ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ نساء ( ۴ ) : ۲۹ .
إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (۱) . 
اى مردم ! از آنچه در زمين حلال و پاكيزه است بخوريد و گامهاى شيطان را پيروى ننماييد ، كه شيطان دشمن آشكار شماست .
در هر صورت آنچه از جانب حق حلال اعلام شده ، و از طريق كسب مشروع به دست مى آيد مصرفش بدون اسراف و تبذير حلال ، و آنچه از راه نامشروع به دست مى آيد ، گرچه ذاتاً حلال باشد ، مانند خوردنيها و پوشيدنيها مصرفش حرام و نگاه داشتنش ممنوع ، و بازگرداندن آن به مالك و صاحب اصلى اش واجب است .

۳ ـ توجه به نعمت
خوردن و آشاميدن ، پوشيدن و سود بردن ، و بهره گيرى از هر نعمتى بدون توجه به اينكه نعمت به اراده ى چه كسى به وجود آمده ؟ چگونه پديد آمده ؟ براى چه بر سر سفره ى حيات قرار داده شده ؟ چه عواملى در رنگ و مزه و بو و انرژى آن در عرصه گاه هستى دخيل بوده و خلاصه بدون انديشه در يك لقمه ى نان ، يا يك قطعه پارچه ، يا زمينى آماده براى كشاورزى ، يا چشمه اى جوشان ، يا رودى جارى ، يا جنگلى انبوه از درختان مفيد ، و اينكه با كمك چند ميليون يا ميليارد عامل به وجود آمده تا ساختمان حيات انسان برپا شود ؟ كار حيوانات و غافلان و بى خردان است .
انديشمندان به تمام نعمت هايى كه در اختيار دارند با چشم عقل و بينايى قلب مى نگرند تا وجود نعمت دهنده را در كنار نعمت لمس كنند ، و فوايد نعمت را بيابند و از نعمت به همان صورت كه پديد آورنده ى نعمت خواسته استفاده 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ بقره ( ۲ ) : ۱۶۸ .
نمايند .
قرآن كه كتاب هدايت است مردم را بدين صورت به نعمت هاى الهى توجه مى دهد :
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ هَلْ مِنْ خَالِق غَيْرُ اللَّهِ يَرْزُقُكُم مِنَ السَّماءِ وَالاَْرْضِ لاَ إِلهَ إِلاَّ هُوَ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ (۱) 
اى مردم ! نعمت هاى خدا را بر خود توجه كنيد ، آيا آفريننده اى جز خدا هست ؟ خدايى كه از آسمان و زمين به شماروزى مى دهد ، جز او معبودى نيست پس به كجا روى مى آوريد ؟
آرى تمام نعمت ها با فوايدى كه دارند دليل بر يگانگى حق ، و برهان بر توحيد ذات و راهى آسان براى شناخت حضرت حق است .

۴ ـ شكر نعمت 
برخى از مردم تصور مى كنند شكر به اين معناست كه پس از استفاده از جميع نعمتهاى حضرت حق بگويند : الهى شكر ، يا اعلام كنند الحمد للّه ، يا نهايتاً جمله ى نورانى الحمد للّه رب العالمين را به زبان جارى كنند ، در صورتى كه در برابر اين همه نعمت هاى عظيم مادى و معنوى ، معقول نيست با گفتن يك كلمه ى فارسى يا يك جمله ى عربى معناى واقعى شكر تحقق پيدا كند .
شكر بايد متناسب با مقام منعم و هماهنگ با نعمت باشد ، و اين معنا جز با يك سلسله قول و فعل و حال ظهور نمى كند .
مگر مى توان با گفتن الهى شكر يا الحمد للّه ، در برابر اين همه عنايت و لطف خداوند شاكر به حساب آمد ؟!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ فاطر ( ۳۵ ) : ۳ . 
در مقابل نعمت بدن و اعضا و جوارحش چون گوش و چشم و زبان و دست و شكم و شهوت و قدم ، و قلب و رگ و پى و استخوان و عصب ، و نعمت هايى چون خوراكيها و پوشيدنيها و بوييدنيها ، و مناظر زيباى طبيعى همچون كوهها و صحراها و جنگلها ، و نهرها و رودها و چشمه ها و درياها ، و انواع ميوه جات و حبوبات و سبزيجات و ميليون ها نعمت ديگر كه ابزار حيات و علل و وسايل و وسايط زندگى انسان هستند آيا با گفتن يك الحمد للّه مسئله ى باعظمت شكر تحقق پيدا مى كند ؟ در برابر نعمت اسلام و ايمان ، هدايت و ولايت ، علم و حكمت ، صحت و سلامت ، تزكيه و طهارت ، قناعت و طاعت ، محبت و عبادت ، با گفتن الهى شكر مى توان بنده ى شاكر خدا شد ؟!
راغب اصفهانى در كتاب با عظمت المفردات مى گويد : اَصْلُ الشُّكْرِ مِنْ عَيْن شَكْرى(۱) : 
ريشه ى شكر از عَيْن شَكْرى است ; يعنى چشم پر از اشك يا چشمه ى پر آب . بر اين اساس معناى شكر ، پر بودن درون انسان از ياد خدا و توجه به نعمت هاى اوست كه از كجا به دست آورد و چگونه مصرف كند .
خواجه نصير الدين طوسى كه معروف به استاد بشر و عقل حادى عشر است ، بنا به روايت علامه ى مجلسى در رابطه با حقيقت شكر مى فرمايد :
شكر شريف ترين و برترين كارهاست و بايد بدانيد كه شكر روبرو شدن با نعمت بوسيله ى گفتار و عمل و نيت است ، و براى شكر سه پايه و سه ركن است :
اول : شناخت نعمت دهنده و صفاتى كه سزاوار اوست ، و شناخت نعمت و اين حقيقت كه تمام نعمت ها چه آشكار و چه پنهان از جانب اوست ، و منعم واقعى غير از او كسى نيست ، و تمام واسطه هايى كه بين انسان و نعمت هاست سر به فرمان او و در تسخير حكم آن حضرتند .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ مفردات : ۴۶۱ ، ماده ى شكر . 
دوم : تحقق حال است ، و حال عبارت است از خضوع و تواضع در برابر منعم و خوشحالى به نعمتها ، به اين كه تمام نعمت ها هديه ى الهى به عبد است و دليل بر عنايت منعم به وجود آدمى است ، و نشانه ى حال به اين است كه نسبت به امور مادى خوشحال نشوى مگر به آنچه كه موجب قرب تو نسبت به حضرت حق است .
سوم : عمل است ، و عمل بايد در سه مرحله ى قلبى و زبانى و اعضايى ظهور كند .
اما عمل قلب ، توجه اوست به تعظيم و حمد و تمجيد حق و انديشه در ساخته ها و افعال و آثار لطف حضرت او ، و تصميم بر رساندن خير و نيكى به تمام بندگان خداوند .
و عمل زبان ، آشكار كردن شكر و سپاس و تسبيح و تهليل و امر به معروف و نهى از منكر است .
و عمل اعضا ، به كار گرفتن نعمت هاى آشكار و نهان در طاعت و عبادت ، و حفظ و نگهدارى آنها از معصيت و مخالفت با خداوند است .
بر اساس اين معنا كه معناى واقعى و حقيقى شكر است ، روشن شد كه شكر از ريشه هاى صفات كمال است ، و ظهور كامل آن در صاحبان نعمت بسيار كم است ، چنانكه قرآن مى فرمايد :
وَقَلِيلٌ مِنْ عِبَادِىَ الشَّكُورُ (۱) . 
شكر به معنايى كه ملاحظه كرديد در برابر تمام نعمت ها واجب عقلى و شرعى است ، و مصرف كردن هر نعمتى در همان مسيرى كه خالق نعمت دستور داده شكر آن نعمت است ، و در حقيقت عبادت و بندگى كامل حق با 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ سبأ ( ۳۴ ) : ۱۳ . 
تحقق شكر واقعى تحقق پيدا مى كند .
فَكُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلاَلاً طَيِّباً وَاشْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ إِن كُنتُم إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (۱) . 
از حلال و پاكيزه اى كه خداوند نصيب شما نموده تناول كنيد و شكر نعمت هاى خدا را بجا آوريد ، اگر به حقيقت ، خدا را بندگى مى كنيد .
. . .فَابْتَغُوا عِندَ اللَّهِ الرِّزْقَ وَاعْبُدُوهُ وَاشْكُرُوا لَهُ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (۲) . 
روزى را از پيشگاه خدا بطلبيد و او را عبادت كنيد و شكرش را بجاى آوريد ; بازگشت شما به سوى اوست .
امام صادق (عليه السلام) در معناى شكر فرموده اند :
شُكْرُ النِّعْمَةِ اجْتِنابُ المَحارِمِ وَتَمامُ الشُّكرِ قَولُ الرَّجُلِ : الحَمْدُ للهِِ رَبِّ العَالَمِينَ(۳) . 
شكر نعمت ، پرهيز از تمام محرمات و همه ى شكر گفتار مرد است : الحمد للّه رب العالمين .
بنابراين شكر نعمت ، صرف نعمت در عبادت و طاعت و خدمت به خلق ، و احسان و نيكى به مردم و اجتناب از تمام گناهان است .

۵ ـ پرهيز از ناسپاسى در كنار نعمت 
گروهى از مردم بدون توجه به منعم حقيقى ، و منهاى انديشه و تفكر در نعمت هاى الهى ، مجموعه ى نعمت هايى كه در اختيار دارند مفت خود دانسته ، 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ نحل ( ۱۶ ) : ۱۱۴ . 
۲ ـ عنكبوت ( ۲۹ ) : ۱۷ . 
۳ ـ كافى : ۲ / ۹۵ ، باب الشكر ، حديث ۱۰ ; بحار الأنوار : ۶۸ / ۴۰ ، باب ۶۱ ، حديث ۲۹ . 
و خود را مالك اصلى و حقيقى نعمت به حساب آورده به هر صورتى كه هوا و هوس و اراده و ميلشان اقتضا كند نعمت را مصرف مى كنند !
اينان كه در غفلت و بى خبرى و جهل و بى فكرى به سر مى برند ، نعمت هاى الهى را در مسير شيطانى و در راه شهوات نامشروع خود خرج مى كنند و زشت تر از اين برنامه ، كمك گرفتن از نعمت ها براى گمراه كردن زن و بچه ى خود و اقوام و دوستان و ساير مردم است .
نعمت اعضا و جوارح را با يارى جستن از ديگران در گناه ، و نعمت مال و ثروت را با كمك گرفتن از اطرافيان در معصيت و خطا و نعمت دانش و علم را در راه خدمت به طاغوت و طاغوتيان ، و نعمت بيان را در طريق گمراه كردن عباد خدا به كار مى برند !
اينان تبديل كنندگان نعمت هاى زيباى حق به زشتى هاى شيطانى هستند و با اين برنامه ى ننگين ، خود و قوم خود را رهسپار به عذاب دايم قيامت مى كنند !
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ * جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ (۱) . 
آيا نديدى كسانى كه نعمت هاى خدا را تبديل به كفر و ناسپاسى كردند و خود و قومشان را به عرصه ى هلاكت رهسپار نمودند ، به جهنم كه جاى بسيار بدى است در افتادند ؟

۶ ـ بى شمار بودن نعمت 
ما با توجه به يكى از آيات كريمه ى قرآن به اين معنا پى مى بريم كه آفريده هاى حق و نعمت هاى حضرت او در مرحله اى است كه به شماره و عدد 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ ابراهيم ( ۱۴ ) : ۲۸ ـ ۲۹ . 
نيايد و شماره كنندگان هر چند از قدرت و توان شگرفى برخوردار باشند ، از شمارش آنها عاجز و ناتوانند .
وَلَوْ أَنَّمَا فِي الْأَرْضِ مِن شَجَرَة أَقْلاَمٌ وَالْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِن بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُر مَّا نَفِذَتْ كَلِمَاتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيرٌ حَكِيمٌ (۱) . 
اگر در روى زمين آنچه درخت است قلم گردد و آب دريا به اضافه ى هفت درياى ديگر مركب شود ، شمارش آفريده هاى حق پايان نگيرد ، همانا خداوند مقتدر و حكيم است .
در آفرينش خود انديشه كنيد و در ساختمان ظاهر خود با ديده ى عقل بنگريد ، تا اين حقيقت بر شما روشن شود كه نعمت هاى حضرت محبوب قابل شماره نيست .
قرآن درباره ى خلقت انسان مى فرمايد :
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الاِْنسَانَ مِن سُلاَلَة مِن طِين (۲) . 
ما انسان را از مايه ى گل خالص آفريديم .
ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَار مَّكِين (۳) . 
سپس او را نطفه اى در محل استوار قرار داديم .
ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَاماً فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْماً ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ (۴) . 
آن گاه نطفه را خون بسته ، خون بسته را پاره گوشت قرار داده و آن پاره 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ لقمان ( ۳۱ ) : ۲۷ . 
۲ ـ مؤمنون ( ۲۳ ) : ۱۲ . 
۳ ـ مؤمنون ( ۲۳ ) : ۱۳ . 
۴ ـ مؤمنون ( ۲۳ ) : ۱۴ . 
گوشت را استخوان ، و استخوانها را با گوشت پوشانديم ، سپس خلقى ديگر به وجود آورديم ، آفرين خداى را كه بهترين آفرينندگان است .
نطفه با گذشت از اين مراحل و منازل ، تبديل به انسانى كامل و موجودى جامع شد .
اكنون در موجوديت و ساختمان اسرار آميز خود و آن چه در اين ساختمان از تعداد سلول ها و دستگاه گوارش و گردش خون و كارگاه تنفس و دستگاه مغز و اعصاب و چشم و گوش و بينى و ساير اعضا و جوارح وجود دارد انديشه كنيد تا معلوم گردد كه نعمت هاى حضرت او در چهارچوب همين جسم عنصرى به شماره نيايد .
مگر نه اين است كه دانشمندان بدن شناس مى گويند : اگر انسانى به طور شبانه روزى و بدون تعطيل برنامه ، در هر ثانيه هزار عدد از سلولهاى بدن را شماره كند ، بر شمردن آنها سيصد هزار سال زمان مى خواهد .
مگر نه اين است كه اهل فن مى گويند : موادى كه در معده ، اين آزمايشگاه شگرف شيميايى ، تجزيه و تركيب و تهيه مى شود بيش از موادى است كه آزمايشگاههاى مصنوع دست انسان مى تواند تهيه كند . از مواد و مصالحى كه به اين آزمايشگاه مى رسد متجاوز از يك ميليون نوع ذرات مختلف تهيه مى شود و غالب اين مواد از نوع سموم كشنده است(۱) .
مگر نه اين است كه دانشمندان نشان داده اند قلب به اندازه ى يك مشت بسته بيشتر نيست ، ولى از قدرت و نيروى عظيمى برخوردار است كه در هر دقيقه ۷۰ بار باز و بسته مى شود و در مدت سى سال ، بيش از يك ميليارد مرتبه اين برنامه انجام مى گيرد و با هر يك دقيقه كه به وسيله ى مويرگهاى ظريف كه از مو 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ راز آفرينش انسان : ۱۴۵ .
نازك ترند دو بار خون را در بدن گردش مى دهد ، بيش از ده ميليون ميليارد سلول بدن را شستشو مى دهد(۱) !
به اين واقعيت ، تعداد اتم هاى اكسيژن ، هيدروژن ، ازت و اتم هاى تشكيل دهنده ى خاك ، ريشه ، بدنه ، شاخ و برگ درختان ، ميوه ها و آنچه در آسمانها و زمين است و به نوعى در خدمت انسان به كار گرفته شده است را بيفزاييد ، سپس دقت كنيد كه آيا نعمت هاى خداوند كه در كارگاه هستى ، كارگزاران حيات انسان هستند قابل شماره اند ؟
مشتى خاك را به دقت بنگريد ، خواهيد ديد خاك خالص و تنها نيست ، بيشتر خاكها از مواد معدنى تشكيل يافته اند كه به صورت ذرات كوچك سنگ درآمده اند . اين ذرات خرد شده و تراشيده شده از سنگهاى بزرگترى هستند كه تحت اثر نيروهاى طبيعى تشكيل يافته اند ، خاك موجودات زنده ى بسيارى دربردارد ، يك مشت خاك ممكن است شامل ميليونها موجود ميكروسكوپى به نام باكترى باشد ، علاوه بر باكتريها بسيارى از كپك ها و جلبك ها و انواع مختلف جانوران در خاك يافت مى شوند ، بسيارى از اين موجودات زنده ، خاك را متخلخل مى كنند و بدين طريق آن را براى رشد گياهان آماده تر مى سازند(۲) .
استعداد انسان براى جذب خوراكيها و نوشيدنيها از طريق دهان ، دندان ، زبان ، غدد بزاقى ، حلق ، مرى ، معده ، لوزالمعده ، اثنا عشر ، روده ى بزرگ ، روده ى كوچك و فعاليت هر كدام از آنها در هضم و جذب و دفع ، داستانى ديگر از نعمتهاى الهى به انسان است .
مسأله ى بسيار مهم پالايش و گردش خون توسط سرخرگها ، سياهرگها ، مويرگها ، آئورت ، دهليز راست قلب ، دهليز چپ ، بطن راست قلب ، بطن چپ ، 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ راه خداشناسى : ۲۱۸ . 
۲ ـ علم و زندگى : ۱۳۴ ـ ۱۳۵ . 
گلبولهاى قرمز و سفيد خون ، تركيب خون ، رنگ خون ، روانى خون ، حرارت بدن ، پوست بدن ، گوش و عناصر آن ، چشم و طبقات آن ، قصه اى عجيب و برنامه ى شگرف ديگرى از نعمتهاى الهى است .
فضاى عالم بالا و خدماتى كه توسط پخش نور ، و گردشها ، و جذب و انجذاب ، و جزر و مدها در حيات انسان دارد ، و كثرت عناصر آن ، به طورى كه اگر بتوانيم در هر دقيقه سيصد ستاره در آسمانى كه در محاصره ى ديد ماست بشماريم ، ۳۵۰۰ سال عمر لازم است كه شب و روز ، اين ستاره ها را به شمار آريم ، چرا كه تاكنون به وسيله ى دوربين هاى طيف ياب تعداد آنها را بيش از صد هزار ميليون تخمين زده اند ، كه زمين ما به منزله ى يك دانه ى ناچيز از آنهاست و بهتر است بگوييم تعداد آنها براى ما انسانها قابل شمارش نيست .
فضايى كه ستارگان در آن قرار دارند ، به قدرى پهناور است كه از يك طرف آن به طرف ديگرش پانصد هزار سال نورى است .
خورشيد و منظومه چون ذره اى در يكى از شاخه هاى خارجى دستگاه آسمانى با سرعت ۴۰۰ كيلومتر در ثانيه در حركت است ، و حدود ( ۰۰۰/۰۰۰/۲۰۰ ) دويست ميليون سال طول مى كشد تا يك دور به دور مركز خود بگردد !
نظام شگفت انگيز عالم بالا و تأثيراتش بر سطح و عمق زمين ، و زمينه سازى آن براى حيات موجودات زنده بخصوص انسان ، به اين سادگى قابل درك نيست . هر قطره ى آبى كه انسان مى نوشد محتوى هزاران جانور زنده ى مفيد است ، و در هر ميلى متر مكعب خون ، ۷۵۰۰ گويچه ى سفيد و پنج ميليون گويچه ى قرمز است(۱) .
اينجاست كه به عظمت قرآن مجيد ، كتابى كه قرنها قبل به قلب نورانى پيامبر 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ گنجينه هاى دانش : ۹۲۷ . 
نازل شده ، و حقايق را آنچنان كه هست بيان نموده پى مى بريم ، و از جمله ى آن حقايق اين است كه نعمت هاى حق را غير قابل شمارش مى داند !
وَإِن تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لاَ تُحْصُوهَا إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ (۱) . 
اگر بخواهيد نعمت هاى خدا را شماره كنيد ، قدرت شماره كردنش را نداريد ، همانا خداوند آمرزنده و مهربان است .

۷ ـ قدرشناسان نعمت 
آنان كه از طريق انديشه و تفكر پاك نسبت به جهان هستى ، و از راه ديدن حقايق عرصه گاه آفرينش ، و شنيدن واقعيات از زبان موجودات ، خدا و جهان و انسان و معاد را شناختند ، و در راه تصفيه ى باطن و تزكيه ى نفس و متخلق شدن به اخلاق حق ، و پيمودن راه عبادت و بندگى ، و رساندن برّ و نيكى و احسان به بندگان الهى كوشيدند ، در حقيقت قيام به قدرشناسى از نعمت هاى خدا نمودند .
آرى ، آنان به طور صحيح از تمام نعمت هاى آشكار و نهان خداوند استفاده كردند و از اين راه ، هم خود و هم آنان كه قدم جاى قدم آنها گذاشتند را به سعادت دنيا و آخرت رساندند . قافله سالار اين جمعيت پاك و كاروان سالار اين قوم برجسته و ممتاز ، انبيا و امامان معصومند كه اهل ايمان در شبانه روز به عنوان اداى فريضه ى الهى از خداوند مهربان مى خواهند آنان را در همان صراطى كه آن بزرگواران قرار داشتند قرار دهد و در آن مسير ثابت قدم بدارد .
اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ * صِرَاطَ الَّذِينَ أَ نْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلاَ الضَّآلِّينَ (۲) . 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ نحل ( ۱۶ ) : ۱۸ . 
۲ ـ حمد ( ۱ ) : ۶ ـ ۷ . 
ما را به راه مستقيم بدار ، راه كسانى كه برآنان نعمت عنايت كردى ، و آنان با نعمت هايت به گونه اى برخورد كردند كه باعث جلب خشنودى تو شدند ، نه مانند آن گمراهان غضب شده و فرومايگان از راه به در شده .
آرى ، انبيا و امامان تمام نعمتهاى مادى و معنوى حق را به جا مصرف كردند ، و از طريق شكر نعمت ها به مقام قرب و مقاماتى كه عقول از درك آن عاجز است رسيدند .
خداوند مهربان در قرآن مجيد به آنان كه در تمام شئون زندگى مطيع خدا و رسولند وعده داده كه در قيامت براى هميشه آنان را در كنار قدرشناسان نعمت قرار دهد .
وَمَن يُطِعِ اللّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَيْهِم مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً (۱) . 
آنان كه به اطاعت از خدا و رسول برخيزند با كسانى كه خداوند به آنان نعمت هايش را عنايت كرد ، يعنى انبيا و صديقان و شهيدان و شايستگان خواهند بود ، و اينان براى آنان چه نيكو رفيقانى هستند !

۸ ـ زشتى اسراف در نعمت 
مسرف از نظر قرآن مجيد به كسى گفته مى شود كه مال و مقام و شهوت و روحيات و حالات خود را در برنامه هاى شيطانى ، و مسايل غيرمنطقى ، و امور خارج از حدود و مقررات قرار دهد .
درباره ى نتايج و ثمرات كشاورزى و اين ثروت و مال خدادادى مى فرمايد : 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ نساء ( ۴ ) : ۶۹ . 
وَآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلاَ تُسْرِفُوا إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ (۱) . 
روز درو و برداشت و جمع آورى محصول « گندم ، جو ، خرما ، مويز » حق آنان كه خداوند براى آنان حق معين نموده « فقيران ، مسكينان ، عاملين زكات ، جهت متمايل كردن غير مسلمان به اسلام ، بندگان ، قرض داران ، راه خدا ، از راه ماندگان »(۲) را بپردازيد ، و با بخل از پرداخت يا خرجهاى بى در و پيكر و بيجا اسراف نكنيد ، كه خداوند اهل اسراف را دوست ندارد .
قرآن درباره ى آنان كه منصب و مقام و جاه و قدرت را در مسير ستم به مردم ، و غارت حقوق آنان ، و ايجاد رعب و وحشت در جامعه ، و به اسارت گرفتن ملت خرج كردند مى فرمايد :
وَإِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَال فِي الاَْرْضِ وَإِنَّهُ لَمِنَ المُسْرِفِينَ (۳) . 
و همانا فرعون در زمين سركش بود ، و او از گروه اسراف كنندگان است .
كتاب حق در رابطه با كسانى كه عفت نفس ندارند ، و خود را از شهوات حرام حفظ نمى كنند و جز لذت مادى و جسمى لذتى نمى دانند و به هر نوع تجاوزى دست مى زنند و از آلودگى و رذالت در غريزه ى جنسى پرهيز ندارند ، مى فرمايد :
إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِن دُونِ النِّسَاءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ (۴) . 
لوط آن پيامبر بزرگ به مردم زمانش گفت : شما در مسأله ى شهوت با مردان درآميختيد و زنان را ترك كرديد ، آرى شما جامعه اى مسرف هستيد !
قرآن درباره ى كسانى كه از روحيه ى تواضع و حال انكسار و حالت خاكسارى 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ انعام ( ۶ ) : ۱۴۱ . 
۲ ـ توبه ( ۹ ) : ۶۰ . 
۳ ـ يونس ( ۱۰ ) : ۸۳ . 
۴ ـ اعراف ( ۷ ) : ۸۱ . 
و تسليم در برابر انبيا و معجزات آنها ، و در مقابل قرآن و بيّنات و حجج و دلايل و براهين آشكار حق دست برداشتند ، و راه كبر و نخوت و عجب و خودبينى در برابر حق پيمودند مى فرمايد :
ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنجَيْنَاهُمْ وَمَن نَّشَاءُ وَأَهْلَكْنَا المُسْرِفِينَ (۱) . 
ما به وعده اى كه به پيامبران داديم وفا كرديم ، و آنان را با هر كه اراده نموديم از شر دشمنان رهانيديم ، و اهل اسراف را به هلاكت ابدى دچار ساختيم .

۹ ـ بخل از خرج كردن نعمت 
من زشتى بخل و خوددارى از پرداخت اضافه نعمت را به اهل استحقاق ، از زبان و گفتار ساده ى يك كشاورز بى سواد دريافتم .
در يكى از مناطق كشاورزى براى تبليغ و وعظ و موعظه رفته بودم ، پس از پايان جلسه ى سخنرانى ، مردى سالخورده كه آثار زحمات شبانه روزى اش در چهره ى شكسته و دستهاى پينه بسته اش پيدا بود به من گفت : كريمى از راه مى رسد و زمينى مستعد همراه با انواع دانه هاى نباتى و سهمى از آب به انسان مى بخشد ، چون زمان برداشت محصول مى رسد ، كريم به كنار زمين حاصل داده مى آيد و به زارعى كه زمين و دانه و آب به او واگذار شده و از آفتاب و هوا و باران و برف به طور مجانى استفاده كرده ، مى گويد : درصد بالاى تمام محصولات مخصوص به تو باشد و من از آن نصيبى نمى خواهم ، درصد مختصرى از آن را به چند نفرى كه من معرفى مى كنم هديه كن ، زيرا خود من هيچ نيازى حتى به يك دانه از محصول تو ندارم . اگر اين كشاورز از اين همه محصولى كه از جانب آن كريم به او رسيده ، نصيبى مختصر به آنان كه كريم معرفى مى كند نپردازد ، 
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ انبياء ( ۲۱ ) : ۹ . 
كمال پستى را نشان داده ، و دست به كارى بسيار زشت زده و قلب خود را به مانند سنگى سخت و خارا معرفى نموده ، و حق آن كريم است كه از او روى برگرداند ، و بر اخلاق زشت او خشم گيرد ، و وى را به جريمه اى سخت دچار سازد . سپس گفت : منظورم از كريم ، خداوند كريم است كه اين زمين هاى مستعد و نهرهاى جارى ، و چشمه هاى پرآب ، و برف و باران ، و نور خورشيد و ماه را در اختيار ما گذاشته و با اين وسايل ، اين همه محصولات رنگارنگ به ما عنايت فرموده كه در حقيقت همه ى آنها براى ما مفت و مجانى تمام شده ، آنگاه از ما خواسته زكات و خمس و صدقه ، به اقوام ناتوان و مردم از كار افتاده و فقير بپردازيم ، اگر ما از پرداخت حقوق مالى بخل ورزيم حق اوست كه بر ما غضب كند ، و ما را به جريمه ى اين جرم سنگين برساند .
قرآن مجيد در اين زمينه مى فرمايد :
وَلاَ يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلّهِ مِيرَاثُ السَّماوَاتِ وَالاَْرْضِ وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ (۱) . 
آنان كه از آنچه خداوند از فضلش به آنان عنايت كرده ، از پرداخت به اهلش بخل ورزند ، گمان نكنند اين بخلورزى به سود آنان است ، بلكه براى آنان زيان آور است ، در قيامت آنچه را از آن بخل ورزيدند طوق آتشين گردنشان گردد ، وارث آسمانها و زمين فقط خداوند است و خداوند به آنچه انجام مى دهيد آگاه است .
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
۱ ـ آل عمران ( ۳ ) : ۱۸۰ . 

۱۰ ـ علل از دست رفتن نعمت 
از صريح آيات قرآن مجيد ، به ترتيب در سوره ى اسراء آيه ى ۸۳ ، قصص آيات ۷۶ تا ۷۹ ، الفجر آيات ۱۷ تا ۲۰ و الليل آيات ۸ تا ۱۰ استفاده مى شود كه امور زير باعث زوال نعمت ، و تهيدستى و تنگدستى و ضيق معيشت و خوارى و ذلت است :
مست شدن از نعمت ، گرفتار آمدن به غفلت ، فراموش كردن نعمت دهنده ، در يك كلام روى گرداندن از حق و كبر ورزيدن در برابر دستورات الهى و موضع گيرى خصمانه در مقابل خداوند و فرهنگ پاك قرآن و نبوت و امامت . اين معا

عتیقه زیرخاکی گنج