• بازدید : 46 views
  • بدون نظر
این فایل در ۱۳۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

نعناع ( Mentha piperita L.) از گياهان دارويي بسيار با ارزش  است که داراي کاربرد وسيعي در صنايع بهداشتي و آرايشي ،شيريني سازي ، نوشابه سازي، ادويه سازي وداروسازي می باشد. به منظور مقايسه اثرات كود اوره و اوره با پوشش گوگردي بر روي عملكرد، جدب عناصر ، خصوصيات اكوفيزيولوژيك و درصد اسانس نعناع آزمايشي در سال ۱۳۸۶  انجام گرديد. آزمايش به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک هاي کامل تصادفي در سه تکرار انجام شد . کود اوره و اوره با پوشش گوگردی به عنوان فاکتور اول و سه سطح ۵۷،۴۶،۲۳ گرم در متر مربع نيتروژن خالص بعنوان فاکتور دوم در نظر گرفته شد. نتايج نشان داد که اوره با پوشش گوگردي سبب افزايش وزن خشك و تر ريشه در مقايسه با اوره معمولي گرديد. همچنين طول برگ تحت تاثير  ميزات ازت بكاربرده شده قرار گرفت و افزایش يافت. در رابطه با ميزان ازت در برگ مشخص گرديد كه با بكار بردن كودهاي ازته ميزان ازت برگ افزايش یافت. بيشترين ميزان ازت در برگ در تيمار ۴۶ گرم در متر مربع اوره معمولي و با پوشش گوگردي بدست آمد
در تيره نعناع (Labiatae) طبق بررسي هاي جديدي که بعمل آمده ،۴۰۰۰ گونه گياه وجود دارد که در۲۰۰ جنس جاي داده شده اند . اين گياهان به وضعي در کره زمين پراکندگي دارند که در غالب نواحي يافت مي گردند ولي پيشينه انتشار آنها درمديترانه است . گياهاني عموما” علفي يکساله يا پايا وداراي ساقه هاي راست يا خزنده اند(۵۵).  
 بعضي  از   آنها مانند.  ، Thymus و Lavandula ظاهربوته مانند  وساقه هاي متعدد وچوبي شده دارند. يا به صورت درختچه مانند ممکن است يافت گردد. از مشخصات اين گياهان آن است که ساقه هاي چهار گوش دارند . از قاعده ساقه آنها نيز غالبا” ساقه هاي فرعي منشاء مي گيرد که حالت خزنده درسطح زمين پيدا مي کنند ويا درون خاک وارد گرديده به صورت ساقه زيرزميني درمي آيند . درانواع چند ساله اين گياهان ، ساقه هاي مسن ظاهر مدور دارد واين نيز بر اثر پيدايش لايه زاينده اي در ناحيه پوست ساقه هاي جوان است که با ايجاد بافت هاي جديد ، موجب ريزش وازبين رفتن لايه هاي بيروني ، از خارج ميگردد وبا اين عمل ،ظاهر چهارگوش ساقه را ازبين ميبرد . عده زيادي ازگياهان تيره نعناع ،سريعا” تحت تاثير شرايط متفاوت محيط زندگي قرار مي گيرند مانند آنکه انواعي از آنها که در دشت ها واماکن مرطوب ميرويند اگر درمحيط هاي خشک قرار گيرند ،به سرعت تغييراتي ازنظر سازش و تطابق با محيط حاصل مي کنند تا مقاومت آنها درمقابل تعرق ،زياد شود بطوري که برگهاي آنها پوشيده از کرک مي شود ،يا کناره پهنک برگهاي آنها به سمت پائين خميدگي حاصل مي کند ويا روزنه ها ، به حالت فرورفته دربشره باقي مي ماند ويا ممکن است هيپودرم در آنها به صورت کاملا” کلانشيمي درآيد ويا برگ حالت نسبتا” ضخيم وچرمي پيدا  مي کند وحتي سطح آن ممکن است کاهش حاصل نمايد به حدي که بکلي از بين برود(۵ و ۳۱).
۱-۲ – پراکنش
برخي محققان منشا نعناع را قاره آسيا و بعضي ديگر منشا آنرا کشور انگليس مي دانند . نعناع  در نواحي معتدله اروپا ،آسيا ، شمال آمريکا و استراليا در سطوح وسيعي مي رويد . مهمترين کشور توليد کننده اين گياه امريکاست . از کشورهاي ديگر توليد کننده نعناع مي توان روسيه ، بلغارستان ، برزيل ، ژاپن ، فرانسه ، آرژانتين ، مجارستان ، مراکش وروماني را نام برد (۵ و ۵۵). اين گياه در اکثر نقاط کشور به صورت خودرو رشد ميکند و طبق گزارش دفتر گل و گياهان زينتي ، دارويي و قارچ هاي خوراکي معاونت باغباني وزارت جهاد کشاورزي ، سطح زير کشت نعناع در سال ۱۳۷۸ بالغ بر ۲۵۸ هکتار در استانهاي تهران ،کهکيلويه و بويراحمد ، آذربايجان غربي وشرقي ، کرمان و فارس بوده است. مصرف اين گياه بيشتر به منظور توليد ادويه مي باشد (۵).
۱-۳- گونه هاي مختلف گياه نعناع :
نعناع بياباني –نعناع صحرائي – نعناع وحشي – نعناع آبي – ضميران – نعناع  – نعناع کوهي (۵۵):
۱-۳-۱-گونه هاي خودروي نعناع در ايران :
نعناع بومي ايران – که در شمال و مرکز ايران مي رويد و داراي طعم و عطر و اسانس ملايم تري است . نعناع اهوازي ، نعناع بلوچي – ( خودرو ) با عطر زياد و مزه تند  (5) .
روي هم رفته گونه نعناع داراي واريته ها و دور گها و فرمهاي بسيار زياد است که از نظر خواص ظاهري ،شکل و ابعاد برگها و گلها ، رنگ برگها و ساقه ،کرک دار بودن و صاف بودن اندامها و بويژه برگها ،مقدار و ترکيبات اسانس ، زود رشدي و کند رشدي و غيره با هم بسيار متفاوت هستند ، ولي اکثر آنها داراي خواص مشابه داروئي مي باشد . لازم به ذکر است که دورگهاي زيادي هم بين نعناع و پونه ها که گياهان بسيار نزديک به نعناع هستند ،در سر تاسر جهان وجود دارد و اکثر مردم عادي آنها را با هم اشتباه مي کنند و نمي توانند بخوبي تميز بدهند . نعناع پونه و گل پونه عبارت است از پونه هاي تازه و نورس وبا طراوت که در نيمه اول فروردين ماه در کنار جوي ها روئيده و قبل از بلند شدن ساقه آنرا بنام نعناع پونه و گل پونه چيده و به مصرف خوردن مي رسانند (۴۷ و۴۰) .
۱-۴ -گياهشناسي :
نعناع (Mentha piperita L  . ) گياهي علفي ، پايا و چند ساله ، داراي ساقه هاي خزنده و زيرزميني است ريشه ، استولون ها و ريزوم ها داراي گره هاي متعددي هستند که محل رويش ريشه هاي باريک و درنتيجه تشکيل گياهان کوچک در اطراف پايه مادري است (۵ و ۵۵). اندام هاي زيرزميني نعناع به رنگ سفيد ، نازک و به طول ۵ تا ۲۰ سانتيمترند . ريشه نعناع چندان عميق نيست و به صورت پراکنده در سطح خاک قرار دارد. برگ هاي آن متقابل ، بيضوي ، نوک تيز و دندانه دار و کمي پوشيده از کرک وبه طول ۴ تا ۸ سانتي متر و به عرض ۲ تا ۳ سانتي متر هستند(۵) .
 ساقه گياه چهار گوش و به رنگ قرمز مايل به بنفش است ودر محل هر يک از گره هاي آن دو برگ متقابل ديده مي شود . طول ساقه ، با توجه به شرايط اقليمي محل رويش ، بين ۳۰ تا ۱۰۰ سانتي متر متغير است . قسمت هاي بالايي ساقه نسبت به قسمت هاي پايين از انشعابات بيشتري برخوردارند. گل هاي نعناع که در ماههاي مرداد وشهريور ظاهر ميگردند ، به رنگ بنفش روشن و به صورت خوشه‌هاي مجتمع هستند . برخي از شاخه هاي اين گياه عقيم وعاري ازگل باقي مي ماند (۴ و۳۱). عمر گل ها بسيار کوتاه است و مدت کمي پس از تشکيل از گياه جدا مي شوند . ميوه کپسولي ، کوچک و به رنگ قرمز تيره است . بذر اين گياه فاقد قوه رويشي است و بواسطه وجود اسانس در پيکر رويشي ، گياهان از بويي مطبوع و مزه اي خنک و کمي تند برخوردارند. دوره رويش نعناع از آغاز رويش تا مرحله گلدهي ، ۸۰ تا ۱۰۰ روز به طول مي انجامد . ابتدا رويش گياهان به کندي صورت مي گيرد ، ولي پس از ۲ تا۳ هفته ، رشد آنهاسرعت مي يابد . پس از اولين برداشت چنانچه شرايط اقليمي مناسب باشد ، گياهان مجددا” به گل خواهند نشست (۸۲ و ۱۱۲ ).
۱-۵ – موارد مصرف:
در اکثر فارماکوپه ها خواص دارويي پيکره رويشي ، برگ و اسانس نعناع   را مورد تاکيد قرار گرفته است.(۴) در طب سنتي از گياه دارويي نعناع  به عنوان ضد نفخ ، مقوي معده ، ضد سرفه ، ضد تشنج ، قابض، محرک ، مسکن ، آرام بخش ، خنک کننده استفاده مي شود (۱۸).
همچنين از آن براي درمان درد شکم ، سوء هاضمه ، سرماخوردگي ، آنفولانزا ، ناراحتي هاي اعصاب در بچه ها ، خون ريزي بيني ، بيماري گلو وسردرد استفاده مي شود . عصاره نعناع نيز به عنوان ضد سم در موارد مارگزيدگي و نيش حشرات به کار ميرود  (31) .
 به طور کلي نعناع گياهي گرم کننده ، مقوي و رقيق کننده خون است . جويدن برگ آن موجب تسکين درد دندان مي شود و آشاميدن عصاره آن خونريزي را قطع مي کند . خوردن جوشانده آن مخلوط با پر سياوشان براي دردهاي قلب تقويت معده و افزايش نيروي هاضمه بسيار نافع است . امروزه در صنايع داروسازي از مواد موثره نعناع ، داروهايي براي مداواي دل درد و نفخ شکم تهيه مي شود (۱۸) .
نام تجارتي داروي ساخته شده از گياه :
GER: Chinaminze.UK.Switz: Colpermin(82 و ۱۱۲)
۱-۶ ـ مواد موثره:
برگ تازه گياه نعناع داراي تانن ،يک ماده تلخ و۲٫۵ درصد اسانس است . اسانس در ابتداي رشد ،در پيکر رويشي ساخته وذخيره مي شود . بارشد گياه سرعت سنتز اسانس افزايش مي يابد و اسانس در حفره هاي زير کوتيکول ساخته وذخيره  مي شود(۸۲ و ۱۱۲) . ساقه ها معمولا” فاقد اسانس هستند . به طور متوسط مقدار اسانس در اندام هاي هوايي گياه ۱ تا ۱٫۵ درصد گزارش شده است . اسانس نعناع  از تقطير برگ و سرشاخه هاي گلدار گياهان مذکور ،تحت اثر بخار آب تهيه مي گردد وبراي اين کار نيز معمولا” گياه دوساله راکه واجد مقدار بيشتري از اسانس است،انتخاب مي کنند. معمولا”برگ تازه تا ۲٫۵ درصد اسانس داشته ،درحاليکه درصد اسانس دربرگ خشک به ۲ درصد ويا حتي يک درصد تقليل مي يابد . گياه پرورش يافته درکشورهاي به نسبت سردومرطوب ،مقدار زيادتري اسانس توليد مي کند . در ضمن اگر گياه در زمين زراعتي در سايه قرار گرفته باشد ،مقداردرصد استرهاي مانتول در آن کم ميگردد درحاليکه يخبندان عمل عکس را دارد (۳۱، ۸۲ و ۱۱۲). روغن نعناع  همچنين داراي خاصيت ضد باكتري ، ضد خورندگي بسياري از ويروس هايي كه سبب مشكلات گوارشي مي شوند را دارد. حمام روغن نعناع  براي كوفتگي عضلات و گرفتگي در جدول شماره۱-۱ فهرست داروهاي تهيه شده از ماده موثره نعناع وموجود در داروخانه هاي کشور ارائه شده است (۱۸) .
جدول۱-۱- فهرست داروهاي گياهي حاوي ماده موثره نعناع در ايران (۱۸)
توليد کننده گياهان به کار رفته در فرآورده اثر درماني اشکال دارويي نام دارو
مجتمع صنايع دينه نعناع ، شيرين بيان ، ختمي ضد التهاب مخاط گلو ودهان قرص آتادين
مجتمع صنايع دينه نعناع ، آويشن،اکاليپتوس و رازيانه تسکين علائم سرماخوردگي محلول غير خوراکي اکاليپتوس
پورسينا نعناع، بومادران،مسواک دهانشويه قطره پرسيکا
باريج اسانس نعناع ضد نفخ، ضد اسپاسم گوارش قطره سوپرفيت
گل دارو نعناع،بابونه،رازيانه،
انيسون ،زيره سياه ضد نفخ، ضد اسپاسم گوارش پودر کارامين
ايران داروک نعناع، زيره سياه ،پونه رازيانه ضد نفخ، ضد اسپاسم گوارش کودکان محلول خوراکي کاراوي ميکسچر
مجتمع دينه صنايع نعناع،زيره سبز،انيسون،زيره سياه، رازيانه،گشنيز،بادرنجبويه ضد نفخ، ضد اسپاسم گوارش پودر کارميناتيف
پورسينا نعناع، بادرنجبويه،گشنيز ضد نفخ، ضد اسپاسم گوارش قطره کارمينت
مجتمع صنايع دينه نعناع،رازيانه،شويد ضد نفخ، ضد اسپاسم گوارش کودکان محلول خوراکي گريپ واتر
ماسويه   ابن نعناع،شيرين بيان ضد نفخ ، نرم کنننده گلو قرص جويدني هاسومنت
مجتمع صنايع دينه نعناع ضد نفخ، ضد اسپاسم گوارش قرص جويدني منتا
ابن ماسويه نعناع،شيرين بيان،رازيانه ضد نفخ ، نرم کنننده گلو قرص جويدني منتازين
فارماشيمي نعناع ضد قارچ موضعي ژل موضعي مينتاژل
پورسينا نعناع تسکين علايم سرماخوردگي قطره منتول

۱-۷- نيازهاي اکولوژيکي: 
گياه دارويي نعناع  را مي توان در اکثر نقاط کشت کرد . اما مناطق خيلي سرد براي کشت اين گياه مناسب نيستند . مواد و عناصر غذايي فراوان و آب کافي براي رويش نعناع ضروري است( ۵ و ۵۵) . چنانچه سطح خاک از برف پوشيده شده باشد ، اندام هاي زير زميني در ۱۷- درجه سانتي گراد زنده نمانده و فعاليت بسيار خفيفي خواهند داشت . اين اندام ها قادرند تا سرماي ۳۰- درجه سانتي گراد را هم براي مدت محدودي تحمل کنند . گياه در ۲ تا ۳ درجه سانتي گراد  شروع به رويش مي کند ،ولي درجه حرارات مطلوب براي رويش نعناع ۱۰ درجه سانتي گراد است . درجه حرارت مناسب به منظور تسريع در رشد ونمو گياه و همچنين افزايش در توليد اسانس ۱۸ تا ۲۰ درجه سانتي گراد است . برخي از محققان اعتقاد دارند که هرچند در درجه حرارت هاي بالاتر (۲۲ تا ۲۵ درجه سانتيگراد ) مقدار توليد اسانس در گياه افزايش مي يابد ، ولي اين ميزان حرارت در مقدار منتول اسانس تاثير منفي داشته و سبب کاهش آن مي شود . نعناع گياهي روز بلند است و تابش نور سبب افزايش محصول نعناع ميشود ودر سنتز اسانس آن نيز تاثير مثبت دارد . نعناع در طول رويش به حداقل ۷۰۰ تا ۸۰۰ ميليمتر بارندگي نياز دارد (۵ و ۵۵) . خاک مناسب براي کشت اين گياه خاک لوم شني حاوي مقادير زياد ترکيبات هوموسي است . (pH) خاک مناسب براي نعناع بين ۵ تا ۸ است . بايد از کاشت نعناع  در خاک هاي رسي  واشباع از آب و آنها بالاتر از ۵/۸ است، اجتناب کرد  .خاک هاي اسيدي و زهکشي شده خاک هاي مناسبي براي کشت نعناع محسوب مي شوند (۲۳ و ۶۹).                                                                                                     

   1-8 – کاشت:
نعناع  مانند هر گياه هيبريد ديگر بذر توليد نمي کند و تکثير آن به وسيله استولون ، قلمه ساقه و يا جدا کردن پا جوش از گياه مادري انجام مي شود . کشت و تکثير نعناع از طريق اندامهاي زير زميني را مي توان در پاييز يا در بهار به سبب وجود شرايط رطوبتي و اقليمي مناسب انجام داد . مناسب ترين زمان در کشت هاي بهاره اواسط بهار است  (31 و ۵۵) . در تکثير توسط استولون ، فاصله رديف ها از يکديگر ۵۰ تا ۶۰ سانتي متر و عمق مناسب براي کاشت آن ۱۰ تا۱۲ سانتي متر است . عمق کاشت نبايد از ميزان مذکور تجاوز کند ، زيرا قدرت رويشي گياه کاهش مي يابد . اواخر بهار زمان مناسبي براي تکثير نعناع از طريق قلمه هاي ساقه است . در اين روش فاصله رديف ها از يکديگر بين ۵۰ تا ۷۰ سانتي متر است . همچنين اواخر بهار زمان مناسبي براي جدا کردن پاجوش هااز پايه مادري و انتقال آنها به زمين مورد نظر است . پاجوشها در رديف هايي به فاصله ۶۰ سانتي متر کشت ميشوند . فاصله بوته ها برروي هر رديف ۲۰ تا۳۰ سانتي متر است. (۳۱ و ۵۵).

عتیقه زیرخاکی گنج