• بازدید : 39 views
  • بدون نظر
این فایل در ۵۰صفحه قابل ویرایش تهیه شده وشامل موارد زیر است:

فاضلاب يا گنداب عبارت است از آب استفاده شده اي كه براي مصرف خاص خود قابل استفاده مجدد نيست يا به عبارتي كيفيت آن پايين تر از قبل از استفاده از آن مي باشد. اين آب داراي مقاديري فضولات جامد و مايع است كه از خانه ها، خيابان ها، شستشوي زمين ها و در مجموع ناشي از فعاليت هاي انساني نظير سرويس هاي بهداشتي، كارخانه ها، صنايع و كشاورزي است. چون اين آب اغلب ناپاك و داراي بويي ناخوشايند است «گنداب» نيز ناميده مي شود.
فاضلاب يا گنداب ممكن است خانگي يا تركيبي از فاضلاب خانگي، فاضلاب صنعتي و كشاورزي نيز باشد. در اين بحث، بيشتر فاضلاب ناشي از فعاليت هاي خانگي، مورد نظر است. اين فاضلاب، آبي است كه مواد زائد بدن انسان (مدفوع و ادرار) و فاضلاب حاصل از اقدامات بهداشتي مانند استحمام، شستشوي لباس، پخت و پز و ديگر مصارف آشپزخانه را تشكيل مي دهد. حجم فاضلاب توليدي در اجتماعات به موارد زير بستگي دارد:
۱- عادات فردي: هر چه ميزان مصرف آب مردم بيشتر باشد فاضلاب توليدي آن ها بيشتر خواهد شد.
۲- نوع شبكه گردآوري فاضلاب (تركيبي يا مجزا) در نوع تركيبي حجم فاضلاب بيشتر خواهد شد.
۳- تغييرات فاضلاب در زمان 
اگر فاضلاب تصفيه نشده انباشته شود، تجزيه مواد آلي آن ممكن است منجر به توليد مقدار زيادي گازهاي بدبو شود. علاوه بر آن، فاضلاب تصفيه نشده معمولاً حاوي ميكرو ارگانيسمهاي بيماريزاي فراواني است كه در دستگاه گوارش انسان زندگي مي كنند و يا در برخي فضولات صنعتي موجودند. فاضلاب، شامل برخي مواد مغذي نيز هست كه مي تواند سبب تحريك رشد گياهان آبزي شود، و ممكن است تركيبات سمي نيز داشته باشد، بنا به اين دلايل انتقال سريع و بدون دردسر فاضلاب از منابع توليد، و سپس تصفيه و دفع آن، نه فقط مطلوب، بلكه در جوامع صنعتي ضروري است و جنبه اقتصادي و توليد درآمد نيز دارد. تصفيه آب و فاضلاب شاخه اي از مهندسي محيط زيست است كه اصول بنيادي علوم و مهندسي را در مسائل كنترل آلودگي آب به خدمت مي گيرد. هدف نهايي مديريت فاضلاب حفاظت محيط زيست است به نحوي كه با اصول بهداشت عمومي و مسائل اقتصادي، اجتماعي و سياسي هماهنگ باشد.

تاريخچه فاضلاب
مي توان گفت فاضلاب در بدو به وجود آمدن انسانها و استفاده آنها از آب به وجود آمده است. اما اولين سيستم جمع آوري فاضلاب در حدود ۷۰۰۰ سال پيش در هندوستان انجام گرفت. مي توان گفت اولين بار انسان فاضلاب را در جوي هاي آب و سپس در چاه ها و بعد از آن شروع به استفاده از سيستم جمع آوري فاضلاب به صورت شبكه هاي پيوسته نمود.

مروري كوتاه بر تاريخچه فاضلاب تهران
در زمان توزيع آب تهران در سال ۱۳۳۰ ، چگونگي ايجاد تأسيسات فاضلاب تهران مورد توجه قرار گرفت و در سال ۱۳۳۶ نمايندة دولت وقت اعلام كرد كه طرح فاضلاب تهران با اعتبار ۳۰۰ ميليون تومان آغاز شده است. در دهه ۴۰ وزارت نيرو اقدام به تملك اراضي موقوفه از كشاورزان صاحب نسق نمود و در دهه ۵۰ عمليات اجرايي آغاز شد ولي طرح چندان پيشرفتي نداشت. بعد از انقلاب، در سال ۱۳۷۱ با تشكيل شركت آب و فاضلاب تهران، مسئوليت ادامه اين كار به اين شركت سپرده شد و پس از اخذ وام از بانك جهاني اجراي طرح آغاز شد و مهندسين مشاور مهاب قدس به جاي مشاور «ري آب» كار را دنبال كرد.

انواع فاضلاب
فاضلاب هاي صنعتي
فاضلابهايي هستند كه از صنايع مختلف حاصل مي شوند و نسبت به نوع صنايع، تركيبات شيميايي مختلفي دارند و وقتي وارد درياها مي شوند باعث آلودگي آب و مرگ آبزيان مي گردند.
مواد شيميايي موجود در فاضلابهاي صنعتي
بسته به نوع كارخانه ها و محصول توليدي آنها تركيبات شيميايي و درصد آنها در پسابهاي صنعتي متفاوت است اما از مهمترين اين تركيبات مي توان به آرسنيك، سرب، كادميم و جيوه اشاره كرد. اين مواد از طريق پساب كارخانجات تهيه كاغذ، پلاستيك، مواد دفع آفات نباتي، استخراج معادن وارد آبهاي جاريو محيط زيست مي شود. 
از مهمترين فجايع آلودگي با جيوه به فاجعه آلودگي آب رودخانه ميناماتا در ژاپن با تركيبات ارگانومر كوريك كه به عنوان كاتاليزور در كارخانه پلاستيك سازي استفاده
 مي شود مي توان اشاره كرد كه در طي آن مردم اطراف رودخانه به مرض اسرار آميزي مبتلا شدند كه ناشي از وجود جيوه فراوان در بدن آنها بود و هزاران نوزاد ناقص الخلقه و فوت تعدادي از مردم نتيجه آلودگي آب با پساب اين كارخانه بود.

فاضلاب هاي كشاورزي
در اين فاضلابها سموم كشاورزي مانند هيدروكربنهاي هالوژنه، DDT آلودين، تركيبات فسفردار نظير پاراتيون وجود دارد. مخصوصاً تركيبات هالوژنه بسيار خطرناك هستند و هنگامي كه توام با آب كشاورزي در لايه هاي زمين نفوذ نمايند يا به بيرون از محيط كشاورزي هدايت شوند، باعث ايجاد فاضلابهاي كشاورزي فوق العاده خطرناك مي شوند.

فاضلابهاي شهري
اين فاضلابها از مصرف خانگي آب حاصل مي شود. در اين پسابها انواع موجودات ريز، ميكروبها و ويروس ها و چند نوع مواد شيميايي معين وجود دارد كه عمده ترين آن آمونياك و نيز مقداري اوره مي باشد. اين فاضلابها بايد از مسيرهاي سر بسته به محل تصفيه هدايت گردند. جهت خنثي سازي محيط قليايي اين فاضلابها كه محيط مناسب براي رشد و نمو ميكروبهاست از كلر استفاده مي شود.
انواع آلاينده هاي موجود در فاضلابهاي شهري
آلاينده هاي بيولوژيكي: از دفع پسابهاي بيمارستاني و مراكز بهداشتي شهري ناشي مي شود.
آلاينده هاي شيميايي: بيشتر آلاينده هاي شيميايي از دفع پسابهاي خانگي شامل مصرف شوينده هاست كه روز به روز مصرف آنها بيشتر مي شود. اين آلاينده ها به علت وجود عامل حلقوي در ساختمان مولكول شوينده (ABS) ، غير قابل تجزيه بيولوژيكي در تصفيه خانه ها هستند.
فرمول عمومي           /(C6M5)SO3H R :LABS):linear Alkgl Benzo Sulfuric acid =
امروزه در كشور ژاپن و آمريكا شوينده حلقوي را تبديل به خطي نموده اند كه قابل تجزيه بيولوژيكي در تصفيه خانه است. ولي در اكثر كشورها به علت ارزان بودن (LABS) هنوز هم از اين ماده در صنعت شوينده ها استفاده مي شود.
ساير آلوده كننده ها: مواد جامد و رسوبات ، مواد راديو اكتيو ، مواد نفتي و آلوده كننده هاي حرارتي مثل نيروگاهها.
تركيبات فاضلاب
فاضلاب تقريباً ۹/۹۹ درصد آب و حدود يك دهم درصد مواد جامد در بر دارد كه بخشي از آن مواد آلي و بخش ديگر مواد معدني جامد به حالت محلول يا معلق در آب مي باشند. بوي بد فاضلاب اغلب به علت مواد آلي موجود در آن مي باشد. اين مواد بيشتر قابل تجزيه ميكروبي هستند و بعضاً تجزيه ميكروبي منجر به توليد بوي نامطبوع مي شود. علاوه بر مشكل توليد بو فاضلاب هاي دريافت كننده مدفوع انساني و حيوانات زنده در بر دارنده زيستوارك هاي بيمار ي زا هستند كه از نظر آلودگي محيط بويژه منابع آب و خاك فوق العاده اهميت دارند. طبق پژوهش هاي انجام شده هر گرم مدفوع حدود يك بيليون عدد اشريشيا كولي، حدود    عدد استرپتوكوك مدفوعي و مقادير قابل توجهي اسپور كلوستريديوم پرفرنژنس و انواع موجودات زنده بيماري زاي ديگر نيز در بر دارد. اگر چه مقدار مدفوع انسان در جوامع و نژادهاي مختلف، متفاوت است ولي ميانگين يكصد گرم براي هر فرد بالغ مقداري است كه اغلب محققين بر آن اتفاق نظر دارند.

شدت آلودگي يا قدرت فاضلاب
قدرت آلايندگي فاضلاب يا غلظت آن، هر چقدر مواد زائد موجود در فاضلاب بيشتر باشد، آن را قوي تر مي گويند. معمولاً شدت و ضعف فاضلاب از نظر مواد آلي موجود در آن بر حسب معيارهاي زير سنجيده مي شود:


الف) اكسيژن مورد نياز زيست شيميايي (Biochemical Oxygen Demand) BOD5:
اين معيار مهمترين ابزار سنجش مواد آلي قابل تجزيه زيست شناختي است كه در مورد فاضلاب كاربرد متداول دارد. در اين روش مقدار اكسيژن مورد نياز براي اكسيداسيون مواد آلي فاضلاب توسط باكتري ها به دست مي آيد. با استفاده از اندازه گيري مقدار اكسيژن مورد نياز، غلظت مواد آلي موجود در فاضلاب كه قابل اكسيداسيون باكتريايي است به دست مي آيد (تجزيه پذيري زيست شناختي). مقدار BOD معمولاً بر اساس پنج روز در حرارت ۲۰ درجه سانتي گراد بيان مي گردد. اين مقدار همان اكسيژن مصرف شده در طول اكسيداسيون فاضلاب، در زمان پنچ روز و حرارت ۲۰ درجه است. 

ب) نياز شيميايي به اكسيژن(Chemical Oxygen Demand) COD  :
در اين روش مقدار اكسيژن متناسب براي تجزيه و تثبيت شيميايي مواد آلي را اكسيژن مورد نياز تجزيه شيميايي يا اصطلاحاً COD گويند. اين معيار از طريق اكسيداسيون فاضلاب توسط محلول اسيد دي كرمات، تقريباً تمام مواد آلي موجود در فاضلاب را به گاز كربنيك و آب، اكسيده مي نمايند كه در اين واكنش معمولاً حدود ۹۵% اكسيداسيون مواد آلي صورت مي گيرد.

ج) مواد جامد معلق (Suspended Solids) SS:
مواد جامد معلق يكي ديگر از نشانگرهاي كيفيت فاضلاب از نظر غلظت مواد مي باشد اين مواد ممكن است از ۱۰۰ تا ۵۰۰ ميلي گرم در ليتر در فاضلاب متغير باشد. جدول زير وضعيت فاضلاب از نظر COD BOD  و SS بر حسب ميلي گرم در ليتر را نشان مي دهد.

انواع فاضلاب
فاضلاب از نظر منشأ آن ممكن است خانگي، صنعتي، كشاورزي يا به صورت تركيبي باشد. از نظر خصوصيات فيزيكي شيميايي و بيولوژيكي و قدرت آلايندگي داراي چهار حالت ضعيف، متوسط، قوي و خيلي قوي مي باشد.
اهميت بهداشتي فاضلاب به عواملي نظير وجود عوامل شيميايي و عوامل بيماري زاي زنده و مواد آلي متعفن كه علاوه بر ايجاد بيماري هاي مختلف موجب تعفن و بدمنظر شدن محيط نيز مي گردد، بستگي دارد.
عوامل باكتريايي نظير ويبريو كلرا، سالمونلاتيفي، سالمونلاپاراتيفي، شيگلا، باسيل سياه زخم، لپتوسپيرا، عوامل ويروسي نظير انواعي از هپاتيت ها، عوامل تك ياخته اي نظير آميب ژيارديا و تخم انگل هاي پرياخته اي نظير كرم شلاقي، آسكاريس و …. از طريق فاضلاب و لجن مصرف شده باعث ايجاد بيماري مي شود.
از نظر اقتصادي علاوه بر اينكه آب تبديل شده به فاضلاب به خودي خود غير قابل استفاده شده است، خود نيز باعث آلودگي منبع آب سطحي و زيرزميني مي شود و بنابراين آب به عنوان منبع حياتي محدود با كمبود شديدي كه در جهان دارد در معرض تهديد قرار گرفته است. با توجه به مخاطرات بهداشتي و ملاحظات اقتصادي توجه به توليد، جمع آوري و بهسازي فاضلاب امري ضروري و اجتناب ناپذير است.
پرداختن به امر كم خطر نمودن فاضلاب و يا انجام اقداماتي در جهت صدور جواز تخليه 
آن ها در محيط يا استفاده مجدد از فاضلاب، تصفيه فاضلاب ناميده مي شود. چرا فاضلاب را تصفيه كنيم؟ سئوالي است كه همه كارگزاران مرتبط با امر سلامت با آن مواجه هستند و بايستي به نحو منطقي و مقتضي با اين سؤال و پاسخ مناسب آن آشنا باشند.

روش هاي دفع فاضلاب
فاضلاب ها معمولاً به دو روش سنتي و مدرن دفع مي شوند. روش سنتي بدين ترتيب است كه فاضلاب را درون چاه يا جوي هاي آب رها مي كنند كه اين كار نه تنها باعث مي شود كه نتوان فاضلاب را تصويه نمود و از آن دوباره استفاده كرد بلكه باعث آلوده شدن سفره هاي آب زيرزميني و ايجاد حشرات و بيماري هاي گوناگون مي كند در نتيجه اين روش در كشورهاي پيشرفته كاملاً منسوخ شده است. اما روش مدرن چنين است كه با لوله كشي هاي وسيع در زير سطح شهرها و روستاها فاضلاب را جمع آوري نموده و سپس فاضلاب جمع آوري شده را به تصويه خانه هاي مخصوص تصويه ي فاضلاب هدايت مي كنند تا فاضلاب را تصويه نموده و دوباره آن را در بخش هاي مختلف مورد استفاده قرار دهند. شرح تصويه ي فاضلاب در سطور بعد آورده شده است.

علل لزوم تصفيه فاضلاب
فاضلاب مي بايست قبل از اينكه در مرحله نهايي به آبهاي پذيرنده دفع گردد، تصفيه شود تا اينكه:
الف) بيماري هاي واگير ناشي از آلودگي هاي فاضلاب مهار و بهداشت عمومي تامين گردد.
ب) حفظ منابع آب ، از طريق عدم آلودگي آب هاي سطحي و زيرزميني و در صورت امكان استفاده مجدد از بخش عظيمي از آب مصرف شده براي مصارف خاص نظير فعاليت هاي كشاورزي و پرورش آبزيان.
ج) حفظ محيط زيست: فاضلاب را به روش هاي متعددي تصفيه مي كنند. در بين اين 
روش ها، تصفيه زيست شناختي ، رايج تر است. هدف از تصفيه فاضلاب به نوعي همان پاسخ سؤال ” چرا فاضلاب را تصفيه كنيم ” مي باشد. اما اگر به صورت ويژه به آن نگاه شود، هدف از تصفيه فاضلاب عبارت است از:

اهداف ويژه تصفيه فاضلاب
الف) تثبيت مواد آلي.
ب) توليد پساب قابل تخليه در محيط و محافظت از محيط زيست.
ج) استفاده مجدد از آب و مواد جامد ناشي از تصفيه فاضلاب.
تجزيه و تثبيت مواد آلي موجود در فاضلاب اغلب از طريق فرآيندهاي زيست شناختي، به دو روش هوازي و بي هوازي صورت مي گيرد.

عتیقه زیرخاکی گنج